Friday, June 9, 2017

Concept of the Chin People on their Nationality and Language





Concept of the Chin People on their nationality and language

By Pu Lian Uk
           The difference of language and dialect according to linguistics is just a matter of political concept. According to this theory, Chin people political concept is just one people in the name Chins. But Chin people are in several dialectal groups and not in different language groups. This is what make the different concept in the language and in the dialect. This follows that since the difference of language and dialect is a matter of political concept, it follows that the Chins as a single people speak only different dialects and not different languages.

            It is also according to the Chin traditional concept that Chin people speak only different dialects and not different languages, because our concept is that we are only a single people in the name Chins and that also follows that we speak only one language in different dialects.

         So, we request media to please keep this concept regarding our Chin language for our national unity sake here after. This concept is certainly what the CNF and the whole Chin people at large are adopting as a traditional concept since our fore father leaders.

         The different dialects the Chin people are speaking all come out of one Chin language as a source and just branch out into several different dialects in course of our long history due to different environment where we separately settled down in different environmental regions and places.

           However, it is very wonderful that there are many similar words and terms we still have very similar in common though we could not have contact from one Chin region and area to the other due to communication difficulties and due to  no security in the vast wilderness landmass we have occupied during our long history.
         .
         This concept of speaking as a people in different dialects is ours which is proved by our dialects today because they are not totally all different. We have the same grammar in our various dialects in which many of the Chin dialects as you all know are all mutually intelligible. For example, Falam dialect and Haka dialect are mutually intelligible and they could be grouped even as one dialect. The same thing is to Tedim and  Thadou/Kuki dialect which are also mutually intelligible. The same thing is to most of the dialects spoken in Mindat and Kanpetlet townships and so are the dialects spoken in Tedim and Tonzaang area.

            People in Paletwa widely understand  and speak the dialect spoken at Paletwa old town known as Reikkha village.So also was Haka dialect which was widely understood and  spoken  in Matupi township before the Burmese military regime stopped teaching the Chin language of several dialects in Chin State.


Mizoram & Chin State (Ref. mizohican.blogspot.com)

               Duhlian dialect spoken as Mizoram State official language in India and Haka dialect are just a dialect spoken in a family on the Indo-Burma border villages especially in a village known as Don. There, all mothers and daughters speak Haka dialect and all fathers and sons speak Duhlian dialect in a family. Haka, Falam, Tedim, Thadou/Kuki  and Duhlian dialects are very close that if one understands Tedim and Haka or Falam they could automatically understand mutually the Duhlian dialect. The author himself can understand and speak at least 7 dialects of the Chins namely 1) Haka, 2) Falam, 3) Duhlian 4) Tedim 5) Zophai, 6) Lautu and 7) Senthang.

       This is because these dialects are all very close to each other that they are just different in matters of consonant or vowel. There is a natural automatic way technique to transliterate from one dialect to another and if you could know enough of them that automatic transliterate technique helps us to pick up more different Chin dialects more easily.
Burmese military rule has not allowed Chin dialects being taught in public schools for decades. That action has much bad impact upon the Chin people that there arouse gaps of traditional norm and concept between the older Chin people in parliamentary democratic system generations of freedom and the newly born generations that grow up during the Burmese military one party dictatorial rule. So, the younger generations lost a lot of our tradition concept that made us united as a people. We hope that we can make it healed again in this new democratic era if the younger generations try to keep the norm of the Chin people unity concept as before to be able to see Chins people as one even at a glance in thinking about the Chin nationality.  
Burmese society and Chin society have been much different as different ethnic nationalities. For example, Burmese people have no different dialects. They all speak just one Burmese language as the communication has been so good in the flat land they have settled down in their long history .So some Burmese leaders especially during the Burmese military rule just wrongly take  one dialect group of Chin people as different ethnic national group to serve their goal  to rule the Chins  in" Divide and rule policy" and in the last census Chin dialectal groups are given many different codes as different people which could affect Chin people unity to serve the Burmese military aim to destroy Chins society. The Chins are thus to be aware of being divided due to this minor different in dialects.
              Thus, all Chin dialectal groups are to stand against to such divide and rule policy. The reason is the Chins are leading our destiny in "unity in diversity" and we are to be against "unity in Uniformity”. People in Nagaland and India as a country are those who are practicing "unity in diversity like the Chin people. 

               It is difficult for Burmese to have such idea of Unity in diversity, because they know not what Unity in diversity is as they speak only one language with no different dialects and the same one Burmese culture and there is no idea and mindset of “unity in diversity” in their society. The fact that having no mindset of Unity in diversity makes them to destroy the ethnic nationalities with the force of arms to make all into Burmese ethnic nationality in practicing ethnic cleansing of Burmese chauvinism. If they cannot divert their mindset on not knowing Unity in diversity which may  not be  possible for them,  they will keep on practicing ethnic cleansing to abolish the existence of the other ethnic nationalities and that is the reason the ethnic people are fighting against Burmese/Myanmar assimilation to keep on our unity in diversity in order to keep on  equality among the ethnic races in the Union.

Federalism is what is the utmost important to practice unity in diversity in the Union in which we can make balance of equality in all phases among the several different ethnic nationalities in the Union of Burma without any need of secession. So that the ethnic people in their own territory including the Burmese ethnic people have self-rule and that the Burmese ethnic also to be in self-rule too in their own territory   need not  have to interfere in other ethnic state affairs as long as  all the ethnic states form the federal union government in the common interest of all the constituent states of the federal Union. Thus, in order to be able to have unity in diversity among the diverse ethnicities in the Union , secession right is needed to have it in the constitution for check and balance so that the Burmese ethnic people be checked and balance to their traditional  aim to destroy the other ethnic nationalities.

      The mentality of the Burmese military practicing ethnic cleansing and assimilation could only be balanced with the secession rights so that they stopped ethnic cleansing and assimilation. General Aung San was asked question on the secession right as to why the ethnic nationality states were given this secession rights. His answer to this was that they would be made not want to secede by giving them the rights they deserve.

 But the Burmese military rulers control the ethnic nationalities not by giving the rights they deserve especially being not to  have written   the last 3 constitutions in federal form. Only is it in federal constitution that the ethnic people in their own territory including the Burmese ethnic people have self-rule in their own Burmese/Myanmar territory.Then only  that the Burmese ethnic people be also in self-rule too in their own territory. We repeat once again here, the Burmese to  need not interfere in other ethnic state affairs as long as  all the ethnic states form the federal union government in the common interest of all the constituent states of the federal Union. 



--------------------------------------------------------

Notes

1. Mizoram State is Northeast India and Chin State is in the Western Part of Myanmar. The Mizos and Chins are the same people and their language is basically the same but slightly different pronunciations. Their stories and cultures are pretty much the same. They had had no boundaries between the Mizos and Chin before the arrival of British in India and Myanmar in the 19th century. The British occupation of India and Myanmar divided Mizo and Chin peoples first. Unfortunately the Mizos and Chins became separate countries and people after India and Myanmar got independent from the British. 

2. My gratitude goes to Mr. Lian Uk for his knowledge about the Mizo and Chin people and his of his native land and people and contributing this article in my blog. This article is invaluable for the Mizos and Chins around the globe.   

Saturday, June 3, 2017

Paletwa Khua Runven A Herh

Paletwa le Kaladan Tivapi

Umnak: Chin State thlanglei, Kaladan Tivapi in nitlaklei ah a um. Rakhine Ramkulh in a chaklei deuh Km 25-30 tluk ah a um. Bangladesh ramri in Km 18 lawng a hla.

Milu: Minung hi 96,899 (2014) tluk an um lai tiah ruah a si. Lairam ah minung an chahnak cem a si.

Pehtlaihnak: Sittwe in Paletewa tiang hi 158.8 Km kuakap a hla. Paletwa tiang hi tilawng hmemi an kai kho. Lairam nih tilawng dinhnak pakhat lawng kan ngei i, Paletwa lawng a si. Matupi le Paletwa hi motor in a zungzal kal khawh a si rih lo. Cucaah ka dang in hel a hau i, Mindat lei in kal a hau. Mindat lei in kal ahcun a nainak bik in Km. 802.1 a hla tiah Google nih an tuak. Chin State cozah nih Paletwa-Matupi-Hakha highway hi biapi taktak in ruah le tuaktan a hau cangmi a si.



Paletwa hi Sittwe in Kaladan tiva zulh in tah tikah Km 185.8 a hla


Hmailei lampi duah ding

Sittwe in Paletwa hi Kaladan tivapi zulh in Km 158 a hla. Paletwa in India ramri tiang 129 Km a hla. India cozah nih Kaladan Project a tuahmi hi sipuazi le zeidang thanchonak mit in zoh ahcun, kan miphun caah a miak taktak. Hi project caah US$214 million a dih ding a si. Hi project hmanh in tangka tam tuk kan ram ah a lut ding a si. Ramri tiang India cozah nih lampi a kan pemh piak lai. Cucaah ramri in Laimi nih saduhthah a herh ve mi cu Kaletwa in Lailenpi in Hnaring in Thantlang tiang highway hi aa peh kho ding a si. Cuti tuah khawh ahcun Thantlang le Hakha peng caah sipuazi tampi a thanchoter lai.

Atanglei map hi zoh u law, Hakha in Paletwa tlawn duh tik ah, Mandalay-Yangon-Sittwe in kal a rak hau. Matupi in Paletwa tlawn duh ahcun, Paletwa-Sittwe in kal hmasat i, cu hnu ah motor in Kawlram lei ah va luh i Mindat lei in kal a hau. Mindat lei in kal ahcun a nainak bik in Km. 802.1 a hla tiah Google nih an tuak.

Chin State cozah nih Paletwa-Matupi-Hakha highway hi biapi taktak in ruah le tuaktan a hau cangmi a si.Kan ngakchiat lio in atu tiang a si ti tluk a si. Hi cu Kawlram cozah le Chin State cozah santlaihlo bak a rak si. Atanglei map bantuk in Paletwa-Matupi hna kan kal lai timi cu, atu Global Village chan ahcun a si kho hrimhrim ti lo. Hi tiningt tein Chin State cozah hi a daithlan i a der ahcun, Paletwa hi Rakhine nih a kan chuh khawh ko.

Cucaah Paletwa-Matupi-Hakha motor lampi tha taktak tuah ding le Paletwa-Kaletwa-Lailenpi-Hnaring-Thantlang-Hakha highway tuah ding hi Chin State cozah nih vision pakhat ah aa ngeihmi si a herh. Kan ram a rum deuh tik ahcun a si kho tukmi a si.

Atu bantuk in lampi lianlian kan tuah khawh ahcun, thilri le eidin lei cawkzorhnak ca lawng siloin khualtlawngmi (tourist) umkalmi in, tangka tampi kan hmuh lai. Zeicatiah nihin ni ah Kaladan River hi tourist nih an kal duh ngaingaimi hmunhma pakhat a si cang. A ruang pakhat cu, vawleicung tivapi vialte hi an kham dih cang cang hna i, kham baklo in kokek tein a luangmi tivapi hi tlawmte lawng a tang cang. Kaladan River hi khamlomi tiva lian bik panganak a si cang an ti. Cucaah hi tipvapi hi tourist caah a sunglawi chin lengmang lai i, hi Paletwa Peng hi tourist khualtlawngmi in tangka tampi a luhnak hmunhma ah a cang te dingmi a si.

Motor lam in kal ahcun hi tin hel i Km 802.1 a hla. 


Lairam caah Sui Khua

"Kachin ram caah Phakanh le Shan ram caah Maungsho (Maisho) hna cu an sui khua an si bantuk in a umnak hmunhma le thil sining tha tein zoh fian ahcun Paletwa cu Lairam caah sui khua a si. Laimi caah a sunglawi taktakmi khua a si.

Paletwa hi, Laimi nih thih ah thih hnawh phu le nun ah nun hnawh a phumi khua pakhat a si. Cu tluk in a sunglawimi le a biapimi khua cu Lairam nih a a ngeihmi hi kan van a tha tuk. Laimi nih tivapi le tilawng dinhnak hmunhma zong pakhat hmanh kan ngei lo. Paletwa le Kaladan River lawnglawng a si. Hi tluk khua tha le khua sunglawi kan rak tincomi cu, Pathian nih a kan dawt caah a si.

Cucaah Paletwa Khua kongkau hi, chaklei Laitlang ummi hruaitu hna nih biatak tein ruah le tuak a herh cangmi khua pakhat dirhmun ah a um cang. Nihin ni in biapi taktak in le fak taktak in kan buaipi lo ahcun, tlai sual lai phan a um.

Biaknaklei hruaitu, Chin cozah uktu hna le CNF hruaitu hna nih biapi taktak ah chiah a herhmi le ven a herhmi khua pakhat a si cang. Biaknak in, politics in, raltuknak lei in, sipuazi lei in Paletwa hi Lairam caah a biapi taktakmi khua pakhat a si caah, a lamkip in kan dirkamh lo ahcun, nikhat caan khat ah kan miphun caah harnak a chuak khomi peng pakhat a si.

Paletwa Peng hi, a kauh pin ah khua a tam i, minung zong an chah taktak. Atu lio ah Paletwa peng ah 96,899 an um tiah 2014 ah Kawl cozah nih an ti. Kaladan Tiva kam ah a um caah le India, Bangladesh le Kawlram he pehtlaihnak a thatnak hmun ah a um caah, hi khua kan ngeihmi cu Laimi kan van a tha tuk. Pathian thluachuah taktak a si timi kan theih a herh. Cu tluk in a sunglawimi kan sui khua hi, Laimi nih biapi taktak in ruah caan a cu cang.


Paletwa Peng




Paletwa Khualai

Paletwa hi runven a herhnak?

Paletwa hi Laimi caah sui khua a si ka ti cang. Cu tluk a sunglawimi cu kan runven a herh. Pumpak, cozah, miphun le bu kip nih ven a herh. Zei ca dah runven a herh?

1. Ramri khua a si

Ramkip ah hin ramri khua hi ram humhimnak caah an biapi taktak. Paletwa zong hi, Chin State thlanglei hriang bik ah a ummi ramri khua a si. Vawleicung ah Muslim tambik an umnak ram pakhat a simi Bangladesh in luhchuahnak a hla tuk lo. Km 18 lawng a hla. Minung tampi an umnak Rakhine State he an i naih tuk fawn. "Paletwa ah Rakhine mi tam tuk an pem cang" tiah CNF pakhat nih a rak chim bal. Rakhine nih an miphun ram ah ser an timh caah, kan ven taktak a herh. Cucaah Chin State cozah nih Paletwa humnimnak hi biapi taktak in ruah a herh cang.

2. Sipuazi kutka khua a si.

Hmailei kum 50-100 ahcun Paletwa hi Lairam ah a rum bik khua a si te lai. Lairam pumpi ah Tilawng dinhnak a um khomi cu Paletwa lawng a si. Cun hlan ah vanlawngtual zong a rak um i aa rawk cang. Vanlawngtual zong a um kho ding a si. Kaladan Project hi a tlamtling dengmang cang. Hihi ramkip ah a minthangmi project a si. Rakhine State, India le Bangladesh in a chuakmi thilri tampi Paletwa in Lairam le Mizoram ah a lut kho lai i, Lairam le Mizoram caah "sipuazi kutka" bantuk a si. Paletwa cu Rakhine nih sipuazi in an khuhnenh tuk cang hna. Cucaah Paletwa Laimi hi kan sersiam hna a herh. Fimnak le sipuazi ah an thanchonak ding in kan bawmh hna a herh. Rakhine nih an sipuazi an khuhnenh tuk nak hna in zeitindah kan luatter khawh hna lai?

Kaladan Project 


3. Rakhine miphun nih an khuhnenh lai.

Rakhine State hi Chin State nakin a ngan deuhvak te lawng a si nain minung an karh taktak. 2014 ah 3,118,000 tluk an um cang. Lairam cu 500,000 kuakap lawng kan si. Chin State nakin Rakhine State hi a let 6 in minung an tam. Rakhine ram khualipi Sittwe in Paletwa cu meng 120 tluk lawng a hla. Tinbaw le seh bunhmi vokkuanglawng in kal khawh a si. Fawite in in hlat khawhnak hmun a si caah, miphun i cawhmeh khawh tuknak a si. Rakhine ram ah minung an i tet ngai cang i, ram lawnnak Paletwa lei ah an rak kai lai timi hi a fiang ko. Cucaah cucu zeitindah kan kham khah ve hna lai timi ruah taktak a herh. Daithlan awk kan tha ti lo.

4. Rohingya Muslim-Rakhine Buddhist buainak

Rohingya Muslim pawl hi, hmunhma an ngei tuk ti lo. Rakhine ram ah le hmunhma an ngei lo Bangladesh nih le kan rammi an si lo an ti hna. An duh ve hna lo. Vawleicung ram ngeilomi miphun pakhat an si. Zamnak le umnak a um ti lo. Cucaah hi hna hi, Paletwa Peng ah an kai lai timi phan a um taktak. An karh a rang. Biaknak ah an thawng tuk fawn. Paletwa Peng ah an kai ahcun a rau lai lo. An khat dih colh lai. Hakha-Thantlang tiang hmanh phan kho an si. 2012 in Rohingya Muslim le Rakhine Buddhist buainak ruangah Rakhine ram chaklei ah hin Rohingya 150,000 tluk ramchung ralzam ah an i chuah tiah IFRC nih an ti. Bangladesh ramri i Rakhine Palik pawl kahnak a rak um lio October 9, 2016 hnu in Rohingya minung 74,000 tluk hi Bangladesh ramchung ah an zaam cang tiah UN nih an ti. Hi buainak hi fawi ah a dai kho ding a si lo. Hi bantuk in harnak a tongmi Rohingya hi Paletwa Peng ah an i hrolhpaih kho mi a si. Cucu ralrin a herh.

Rohingya Muslim khuate an khangh piakmi hna
5. Tuanbia ruah a herh

Paletwa kal duh tik ah, "Hakha, Mandalay, Yangon, Sittwe in Paletwa ah kal a si." A pawi taktak. Nihinni ah Chaklei Laitlang le Paletwa hi ramdang bantuk in um a si. A ngamh zong kan i ngamh lo. A peh zong kan i pehtlai kho lo. Cucaah Rakhine ram minung he tu khin, an i ngamhtlak i an i daw deuh ngai. Cucu Laimi caah a pawi tuk. Cun tuanbia zon ruah a hau.

Paletwa hi, hlanlio Mirang Colony chan ahcun, Rakhine ram chung ah an rak chiah i, U Nu chan ah Chin ramkulh Mindat District ah an rak chiah. Cucaah Rakhine nih an ngiar peng. An ram ah telh an duh. Atu hi Paletwa mipi zong nih Paletwa hi "peng" siloin "district" si ding hi an hal lengmang. Pek tlak zong a si.

Hi bantuk in Rakhine lei ah an thinlung an i bek lo nak ding caah le Chin State chungah an thinlung a hmunhnak ding caah, biatak tein kan i zuam a herh. Kan ta bak asi timi kha kan i tlaih peng le an mah zong an fian a herh. Cucaah Chaklei Laitlang, Rezua, Matupi, Hakha, Thantlang le a rannak in lampi cawh zok le pehtlainak tha ngeih zokzok kan herh. Cuticun Chaklei le Tlanglei Lairam hi a rannak in peh le funtom zokzok a herh taktak. Culoahcun lungthin thenrawinak nganpi a um kho.

6. Arakan Ram ralkap hna

Rakhine Ram cu lamsul a tha deuh. Khua a tam deuh. Minung zong an tam deuh. Cun AA zong an um rih i, hi hna hi a cak taktakmi an si. ALA hi an cak taktak. Kawl rakap hmanh nih an zeihmi hna an si. Hi hna hi Laimi caah ral an si kho. Ram chuttu an si kho. Hi hna hi KIA bawmhmi an si i, minung thazaang tam ngai an ngei.

Rakhine Ram ah Arakan Liberation Army timi, ALA zong an um rih. Hi hna zong hi an cak ngaingai. Rakhine Ram le Chin State ramri le Chin State chung deuh ah umhmun an khuar. Hihi dawi awk an fawi lo. Chin State chung in dothlennak tuah an i timh tikah, Lairam caah harnak tampi a chuak kho. Naite ah Paletwa peng khuate cheukhat in minung 300 renglo Mizoram rah an zam tiah Kawlram thawngpang ah an tial. A ruang cu Rakhine Ralkap pawl ruangah a si. Hmailei ah hi hna nih, Laimi kha dawichuah i, Paletwa Peng ah Rakhine pawl tampi an luhter hna lai timi phan a um taktak.

"Vawlei nih miphun a dolh caah miphun a tlau lo, miphun kha miphun dang nih a dolh ahcun miphun a tlai" tiah an ti. Nihin ni ah Paletwa ngaknu hi Rakhine pawl nih an thitlak ngai hna i, hmailei ahcun an miphun an dolh sual hna lai timi zong hi phan a um cang.

Cu chin chap ah AA le ALA bantuk in a cak taktakmi hriamnam tlaimi hna hi, kan tei khawh hna lo ahcun, hmailei ah Laimi caah rel a ser kho mi an si.

A cak ngaingaimi ALA 

Biadonghnak

Paletwa Peng hi Chin State caah a rum bikmi peng a si kho. Sipuazi ca zong ah a biapi tukmi khua a si. Poltiics le ralkap (military) lei zongah a biapi tuk. Bangladesh-Kawlram-India ram pathum tonnak peng a si caah kan ram le miphun caah a sunglawi tukmi peng a si. Cucaah Chin State cozah in siseh, CNF lei in siseh, biaknak lei in siseh, a lamkip in biapi taktak ah kan chiah le riantuan a herh. CBCUSA tiang nih hi peng ah hin, thazaang biatak tein chuah le tan lak kan herh taktak ko cang. Cu lo ahcun, Laimi caah kan sui kua a si mi Paletwa hi hmailei ah Chin State ta si lo khawh a si!



----------------------------------------------

Chinchiah

Atanglei ah VCTH nih thawng an chuahmi zoh chun ding ah ka van tar chih.

Chin ramkulh Paletwa peng, Laymyo tiva tlunlam, Hung khua ah February 3, zaan nazi 8:10 ah Arakan Army ralkap 5 cu meithal thawn khawsung ah an lut tiah thei a si. AA pawl in Paletwa peng hmun tampi ah harsatnak an pek ih AA le Paletwa thu ah January 25 ah Chin National Democratic Party in Chin ramkulh sungah Chin mipi buai pi lo dingin cakuatnak an nei. Chin National Front ih GS hlun, President thar Pu Zing Cung in a t’ul ahcun kan do ding tiah a rak ti, nan tutiang ahcun CNF lam in AA le Paletwa thu ah official statement an suahmi hmu ding a um hrih lo. Tulaifnag hi CNF pawl kum 4 voi 1 tonkhawmnak conference Victoria Camp ah an nei lai fang a siih an Conference theh in AA thu ah ziang tuahmi an nei ko ding ti zum a um.
http://vcth.net/arakan-army-ralkap-5-meithal-thawn-hung-khua-ah-lut





Friday, June 2, 2017

Ramdang Um Laimi Pathian Biakning

                                          Ramdang Ummi Laimi Pathian Biakning
                                                                       By
                                                           Rev. Hreng Ling
                                         
Hi kong hi sau nawnte ka ruah hnuah atu hi ka vun tial. Lairam ah a um cia kan si pinah atu zongah a va tlung pah lengmangmi kan um ve i, Lairam ah Pathian biakning le ramdang a ummi nih Pathian kan biakning hi an i dannak nan hmuh cio ko lai dah. Hmunhma nih a ngeih caah maw? minung nih dah a ngeih?ti hi ruah phu ngai a si. Hika capar bantuk ah ka á¶µial hnawhchan cu a á¶µhatnak a tampi ko bu ah, aá¶µhahnemnak (Benefit) a um rua lo hlah maw? ti lei hoih deuh in a si lai. A tanglei ahhin zoh tuah hna usih!
1.      á¹¬hit-umh sawmnak: Aa á¶µhi-um ding nuva nih pulpit cungin aa pummi vialte kha sawm lengmang a si á¶µheu. Mah hi Laitlang ah a um ballo. Laitlang lei in a rak tlawngmi zong an khuaruah a har pah. Sawmnak ca pek le phone chonh dih ko pinah Biakinn thengah sawmnak biachim hi an duh. Hihi an i cawn cio maw a si? asiloah á¶µhahnem an kawl dah a si hnga? Kei cu a herh lo ee, san a tlai hlei lo ee ka ti hna i, ngamh deuhmi cu ka onh lem hna lo. Pathian biaknak cu sawmnak ah kan hmang.

2.      Cauk/ DVD/CD tbt zuarnak: Khrihfabu dang nih zuarter fialmi zong a si. Pumpak zong nih zuar a si. Biakinn ah thil zuar ding kan thanh (caw-ngia). Nain a cawmi an tlawmte. Cu nak cun inn kip ah kal in zuar ah manh deuh a si. Pathian biak pumhnak kha thil zuarnak ah caan á¶µha kan lak. Biakinn ah thil zuar lo ding tiah a khapmi zong an um ve.

3.      Biatawi chimnak: Khual le mileng upat deuh kha biatawi chimnak kan pek hna. Lairam ahcun a um lem lo. Ramdang kan um caah a si kho. Biatawi chimnak kan pekmi hna nih politics, economic, bawmh halnak, forhfialnak tbt chim cio a si. Acheu cu an project hna power point in an kah tikah, sau taktak te caan an lak. Atu lio kawlram ah Vice president a á¶µuan liomi Pu Henry Van Ṭhio nih US a rak tlawn lioah biatawi chimnak kan pek i, Pathian nih a dawtnak tehte, tlawmpalte khi a khang. Mi lung a tling ngai. Politics kong a chim lo. A siaherhmi nakin Pathian tu kha sunparnak a pek. Biatawi le siaherh bia chimnak tu kan pek hna i, Bible chawnghlang rel tu a hlohmi zong kan um ve hoi.

4.      Gospel team kalnak: Gospel team kal hi kan mino pawl caah a á¶µha. Amahbelte cu an kalning, an dihning le a santlaihning tuak le cuaithlai tikah, hmual ngeih deuh in thlen ah a á¶µha hnga maw tiah ka ruat tawn. Chin duhmi cu mi tampi in Gospel an kal tikah khrihfabu thawhlawm tangka tampi dih in an kal i thil a rit ngai. Cun an va kalnak khrihfabu caah thilrit a va si rih. Cun i hawikomhnak cu an tuah ko nain an tam ve tikah, an i thei kho cawk lo. A kalmi chung lila hmanh i theih dih a si lo. 2014 ah khan kan mino he Columbus Ohio ah Gospel team kan rak kal. Kan mino chairman nih pumhnak ah theihternak cu a vun tuah ciammam i, amah a hruaimi mino lila hmanh kha an min a thei ti hna lo ai. Cucaah mi tlawm deuh in biatak tein i timtuah in, kal sisehlaw, khrihfabu caah zaang dam deuh, a kalmi ca zongah i biatak deuh, va kalnak hmun ca zongah khing zang deuh le cinken khawh tawkte a si hnga. Tam tuk kal tikah, i biataknak nakin nuamhnak kha a tam deuh cang. Gospel kal in zu a ding pahmi zong an um ve hoi. Gospel si loin luhmuhzi le nuamhnak sawhsawh a lo pah.

5.      Lawmhnak chim le theihternak tuah: Khual le mileng kan ngeih tikah, pulpit cungah lawmhnak chim kan uar ngai. Minung pakhat kha sang tuk le uar tukin theihternak kan tuah hna tikah, pumhnak chungah Pathian nih sunparnak co loin minung tu nih sunparnak kan co tawn. Lawmhnak chim le theihternak tuah ah minute 20 hna caan a hmangmi kan tam ngai. Pathian biak cu thlarau in biak le thlennak (spiritual transformation) deuh kha a si awk a si. Kannih tu cusocial transformation tu kha kan hmuitinhmi khi a lo pah. Paul nih Rom 12:2 ah “Hi vawlei kilning hin kal ve lengmang ti hlah u, sihmanhsehlaw chunglei in Pathian nih nan lungthin kha a dih umnak in in thleng hna seh, cu tikah a á¶µhami thil le Pathian nih a lawmhmi thil le a tlingmi thil kha nan hngalh khawh lai, cucu Pathian duhmi an si” a ti. Hihi thlarau thlennak (Spritual transformation) cu a si. Hika ah biahalnak a ummi cu vawlei kalning in maw kan kal lai? chunglei thlarau thlennak in dah? ti hi a si.

6.      Biahmaiá¶µhi chim: Pumh hruaitu, hlasatu, thlacamtu le phungchimtu nih biahmaiá¶µhi saupi chim hi kan hmang á¶µheu. Pulpit cungah caan rem hmuh khi kan sunsak taktak. A caan ahcun kan biahmaiá¶µhi nih mi a hnor pah hoi. Acheu cu an sermon nakin an biahmaiá¶µhi a sau deuh. Pumpak feeling kha pulpit cungah kan langhter kan duh. Chairman a ne in ka siaherh bia ka chim ta lai ti hi Laimi nih kan hmang ngai. Chairman a á¶µuanmi nih pumpak siaherh bia a chim khawh timi phung a um lo. Biadang in chim ahcun, Pathian sunparnak pek le mah á¶µuanvo nakin kanmah siaherhmi kha kan ruat khun deuh tinak a si. Pumh hruaitu ka hmuh pahmi hna cu an siaherhmi an chim ta i, Bible rel le thlacam a philhmi an um. A zei deuh dah a rian taktak cu a si kun? Cucu ruah phu ngai a si ko lo maw?

7.      Meeting record relnak: Meeting kan tuahmi record vialte aa pummi mipi hmaiah kan rel, kan thanh. Fund kawlnak, caw le vok thahnak tiang kan thanh. A dih hnu zongah mikip sinah, ngapih a keumi sin tiang lawmhnak chimnak ah kan hmang. Pulpit cungin caw le vok kan thah lai tiah an vun thanh tawn ah khin cun, biaknak dang nih kan thei hna sehlaw aw, á¶µih a va nung dah ka ti á¶µheu.

8.      Thawngthanh: Khrihfabu program te kha tawi fiang tein thanh ding a si ko. Nain khuaza chim le pumpak hmuhnak le tonnak zong chim chih kan hmang. Voikhat cu Zotung Church nih Rev. Dr. Paul Toe Lung kha phungchim le Bawipa zanriah pek an fial. A tlun lai te a si. Laimi kan pumh cu suimilam 2 hrawng a si ko i, siarem tein caan ka hmang manh ko lai tiah aa ruah. An i pum cu a mikip nih thawng an thanh, biaherh an chim, hlasatu zong nih bia an chim ta ciammam i, suimilam 3 cung an rau cang. Amah phungchim caan a si cang i, a caan ngeihmi a tlawm tuk cang caah minute 15 lawng phung ka chim lai i, Bawipa zanriah cu ka’n pe manh ti hna lai lo, cu lo ahcun ka vanlawng nih ka zuantak sual lai a ti hna. An pumpak siaherh le thawngthanh a tam tuk ruangah a biapi ngaimi Bawipa zanriah hman an tlolh ai. Pulpit cung hi mah siaherh bia, i phising nak, mah feeling langhternak ah kan hmang i, a poi ngai. Kan rian kan fiang lo.

9.      Laitlang tlawnnak kong/America kong chim: Laitlang lei ka va tlung i, Agape Baptist Church ah minute 20 phung ka chim. Ka phungchim dih in upate nih “Na phungchim a tawi tuk, America kong te hna na kan chim pah lo” an ka ti i, “pulpit cu America kong chimnak hmun a si lo cu ta” ka ti hna. Cun America ah ka rak kir i, CBMC ah phungchim an ka thiah. Pumh dih in upate nih “Ziah Laitlang kong hna na kan chimhpah lo ee” an ka ti. “Pulpit cu Laitlang kong chimnak a si lo cu ta! nan second program ah siseh ka ti i, sau nawnte ka chimh hna. Nai hrawng thawngpang ka theihmi cu “kan pastor cu Laitlang kong rumro a chim i, ngaih a nuam lo tuk” an ti. Pumh zongah thinhun bu le nuam lo bu in a ummi Laimi kan tam ngai cang.

Ruah Ding le Caihhmai Ding 

Pathian kan biakning (worship service) le zatlang kong (social issue) hi kan cawh tuk cang.Mirang zong nih an cawh lo, Laitlang lei zong nih an cawh lo. Cucaah atu lio kan hruaimi hna kan fale nih Pathian biak an hmuhning le hmanning a fil chin lengmang kho. Ruah awk ngai a simi issue ah ka ruah. 
Cucaah  Zatlang pumh tonak (Social meeting) kan ti hnga maw? kan herh ko rua. Pathian biaknak pumhnak(Worship service) pinah zatlang pumhnak (Social meeting) khi adang tein ngei kho usihlaw, duh tawk in caan hman a si hnga. Consultation bantuk zong tuah usih, hawikomhnak zong tuah kho usih!
Kan siaherhmi langhternak zong ngei kho usih! Abiana ah, kan pumh cu zarhpi chun 1:00-3:00 Pm tiang a si ahcun, zanlei 7:00 Pm ah Zatlang pumhnak (Social meeting)  tuah usihlaw, Laitlang tlawnnak kong, pumpak siaherhmi, ruahnak icheuhnak, cawnpiaknak le ihawikomhnak tbt a phunphun kan tuah hnga. Laitlang lei upat deuhmi kan pale an rak kan tlawn caan ah kan tuah pah tawn. Khikhi cu issue pakhat lawng hna a si. Atu cu zei issue poh zalawng tein ceih le chim a si hnga. Hi zong hi sau tuk loin caan hman thiam a hau ngai hnga. Mino le nu zong i tel khawh ve dingin. Zeitindah nan ruah?

---------------------------------
Chinchiah
1. Hi capar hi ramdang ummi Laimi Krihfa nih rel le theih ding tlak ngai a si caah, catialtu nawl peknak in ka blog ah ka chiahmi a si. A donghnak "Ruah Ding le Caihhmai Ding" timi zawn te khi a tlangpi hme ka van vuahmi dah ti lo cu, chapmi a um lo. Catialtu tial ning te in biafang le ruahnak tar an si.  


Wednesday, May 31, 2017

Lairam Caah Sui Khua

Laimi thih hnawh phumi Paletwa Khua (Rf. vcth)

Kachin ram caah Phakanh le Shan ram caah Maungsho (Maisho) hna cu an sui khua an si. Cu bantuk in a umnak hmunhma le thil sining tha tein zoh fian ahcun Paletwa cu Lairam caah suikhua a si. Laimi nih thih ah thih hnawh phu le nun ah nun hnawh a phumi khua pakhat a si. Cu tluk in a sunglawimi le a biapimi khua cu Lairam nih a a ngeihmi hi kan van tha tuk. Cucaah Paletwa Khua kongkau hi, chaklei Laitlang ummi hruaitu hna nih biatak tein ruah le tuak a herh cangmi khua pakhat dirhmun ah a um cang. Nihin ni in biapi taktak in le fak taktak in kan buaipi lo ahcun, tlai sual lai phan a um.

Biaknaklei hruaitu, Chin cozah uktu hna le CNF hruaitu hna nih biapi taktak ah chiah a herhmi le ven a herhmi khua pakhat a si cang. Biaknak in, politics in, raltuknak lei in, sipuazi lei in Paletwa hi Lairam caah a biapi taktakmi khua pakhat a si caah, a lamkip in kan dirkamh lo ahcun, nikhat caan khat ah kan miphun caah harnak a chuak khomi peng pakhat a si.

Paletwa Peng hi, a kauh pin ah khua a tam i, minung zong an chah taktak. Atu lio ah Paletwa peng ah 96,899 an um tiah 2014 ah Kawl cozah nih an ti. Kaladan Tiva kam ah a um caah le India, Bangladesh le Kawlram he pehtlaihnak a thatnak hmun ah a um caah, hi khua kan ngeihmi cu Laimi kan van a tha tuk. Pathian thluachuah taktak a si timi kan theih a herh. Cu tluk in a sunglawimi kan sui khua hi, Laimi nih biapi taktak in ruah caan a cu cang.


Paletwa Peng


Zeiruang dah a biapit?

1. Ramri khua a si

Ramkip ah hin ramri khua hi ram humhimnak caah an biapi taktak. Paletwa zong hi, Chin State thlanglei hriang bik ah a ummi ramri khua a si. Vawleicung ah Muslim tambik an umnak ram pakhat a simi Bangladesh in luhchuahnak a hla tuk lo. Minung tampi an umnak Rakhine State he an i naih tuk fawn. "Paletwa ah Rakhine mi tam tuk an pem cang" tiah CNF pakhat nih a rak chim bal. Rakhine nih an miphun ram ah ser an timh caah, kan ven taktak a herh. Cucaah Chin State cozah nih Paletwa humnimnak hi biapi taktak in ruah a herh cang.

2. Sipuazi kutka khua a si.

Hmailei kum 50-100 ahcun Paletwa hi Lairam ah a rum bik khua a si te lai. Lairam pumpi ah Tilawng dinhnak a um khomi cu Paletwa lawng a si. Cun hlan ah vanlawngtual zong a rak um i aa rawk cang. Vanlawngtual zong a um kho ding a si. Kaladan Project hi a tlamtling dengmang cang. Hihi ramkip ah a minthangmi project a si. Rakhine State, India le Bangladesh in a chuakmi thilri tampi Paletwa in Lairam le Mizoram ah a lut kho lai i, Lairam le Mizoram caah "sipuazi kutka" bantuk a si. Paletwa cu Rakhine nih sipuazi in an khuhnenh tuk cang hna. Cucaah Paletwa Laimi hi kan sersiam hna a herh. Fimnak le sipuazi ah an thanchonak ding in kan bawmh hna a herh. Rakhine nih an sipuazi an khuhnenh tuk nak hna in zeitindah kan luatter khawh hna lai?

Kaladan Project 


3. Rakhine miphun nih an khuhnenh lai.

Rakhine State hi Chin State nakin a ngan deuhvak te lawng a si nain minung an karh taktak. 2014 ah 3,118,000 tluk an um cang. Lairam cu 500,000 kuakap lawng kan si. Chin State nakin Rakhine State hi a let 6 in minung an tam. Rakhine ram khualipi Sittwe in Paletwa cu meng 120 tluk lawng a hla. Tinbaw le seh bunhmi vokkuanglawng in kal khawh a si. Fawite in in hlat khawhnak hmun a si caah, miphun i cawhmeh khawh tuknak a si. Rakhine ram ah minung an i tet ngai cang i, ram lawnnak Paletwa lei ah an rak kai lai timi hi a fiang ko. Cucaah cucu zeitindah kan kham khah ve hna lai timi ruah taktak a herh. Daithlan awk kan tha ti lo.

4. Rohingya Muslim-Rakhine Buddhist buainak

Rohingya Muslim pawl hi, hmunhma an ngei tuk ti lo. Rakhine ram ah le hmunhma an ngei lo Bangladesh nih le kan rammi an si lo an ti hna. An duh ve hna lo. Vawleicung ram ngeilomi miphun pakhat an si. Zamnak le umnak a um ti lo. Cucaah hi hna hi, Paletwa Peng ah an kai lai timi phan a um taktak. An karh a rang. Biaknak ah an thawng tuk fawn. Paletwa Peng ah an kai ahcun a rau lai lo. An khat dih colh lai. Hakha-Thantlang tiang hmanh phan kho an si. 2012 in Rohingya Muslim le Rakhine Buddhist buainak ruangah Rakhine ram chaklei ah hin Rohingya 150,000 tluk ramchung ralzam ah an i chuah tiah IFRC nih an ti. Bangladesh ramri i Rakhine Palik pawl kahnak a rak um lio October 9, 2016 hnu in Rohingya minung 74,000 tluk hi Bangladesh ramchung ah an zaam cang tiah UN nih an ti. Hi buainak hi fawi ah a dai kho ding a si lo. Hi bantuk in harnak a tongmi Rohingya hi Paletwa Peng ah an i hrolhpaih kho mi a si. Cucu ralrin a herh.

Rohingya Muslim khuate an khangh piakmi hna
5. Tuanbia ruah a herh

Paletwa kal duh tik ah, "Hakha, Mandalay, Yangon, Sittwe in Paletwa ah kal a si." A pawi taktak. Nihinni ah Chaklei Laitlang le Paletwa hi ramdang bantuk in um a si. A ngamh zong kan i ngamh lo. A peh zong kan i pehtlai kho lo. Cucaah Rakhine ram minung he tu khin, an i ngamhtlak i an i daw deuh ngai. Cucu Laimi caah a pawi tuk. Cun tuanbia zon ruah a hau. Paletwa hi, hlanlio Mirang Colony chan ahcun, Rakhine ram chung ah an rak chiah i, U Nu chan ah Chin ramkulh Mindat District ah an rak chiah. Cucaah Rakhine nih an ngiar peng. An ram ah telh an duh. Atu hi Paletwa mipi zong nih Paletwa hi "peng" siloin "district" si ding hi an hal lengmang. Pek tlak zong a si.

Hi bantuk in Rakhine lei ah an thinlung an i bek lo nak ding caah le Chin State chungah an thinlung a hmunhnak ding caah, biatak tein kan i zuam a herh. Kan ta bak asi timi kha kan i tlaih peng le an mah zong an fian a herh. Cucaah Chaklei Laitlang, Rezua, Matupi, Hakha, Thantlang le a rannak in lampi cawh zok le pehtlainak tha ngeih zokzok kan herh. Cuticun Chaklei le Tlanglei Lairam hi a rannak in peh le funtom zokzok a herh taktak. Culoahcun lungthin thenrawinak nganpi a um kho.

6. Arakan Liberation Army ralrin a herh

Rakhine Ram cu lamsul a tha deuh. Khua a tam deuh. Minung zong an tam deuh i, Kawl ralkap nih an tei khawh ngai hna caah, ALA hi an cak taktak. Kawl rakap hmanh nih an zeihmi hna an si. Hi hna hi Laimi caah ral an si kho. Ram chuttu an si kho. ALA hi, Rakhine Ram le Chin State ramri le Chin State chung deuh ah umhmun an khuar. Hihi dawi awk an fawi lo. Chin State chung in dothlennak tuah an i timh tikah, Lairam caah harnak tampi a chuak kho. Naite ah Paletwa peng khuate cheukhat in minung 300 renglo Mizoram rah an zam tiah Kawlram thawngpang ah an tial. A ruang cu Rakhine Ralkap pawl ruangah a si. Hmailei ah hi hna nih, Laimi kha dawichuah i, Paletwa Peng ah Rakhine pawl tampi an luhter hna lai timi phan a um taktak.

"Vawlei nih miphun a dolh caah miphun a tlau lo, miphun kha miphun dang nih a dolh ahcun miphun a tlai" tiah an ti. Nihin ni ah Paletwa ngaknu hi Rakhine pawl nih an thitlak ngai hna i, hmailei ahcun an miphun an dolh sual hna lai timi zong hi phan a um cang. Cu chin chap ah ALA bantuk in a cak taktakmi hriamnam tlaimi hna hi, kan tei khawh hna lo ahcun, hmailei ah Laimi caah rel a ser kho mi an si.

A cak ngaingaimi ALA 

Biadonghnak

Paletwa Peng hi Chin State caah a rum bikmi peng a si kho. Sipuazi ca zong ah a biapi tukmi khua a si. Poltiics le ralkap (military) lei zongah a biapi tuk. Bangladesh-Kawlram-India ram pathum tonnak peng a si caah kan ram le miphun caah a sunglawi tukmi peng a si. Cucaah Chin State cozah in siseh, CNF lei in siseh, biaknak lei in siseh, a lamkip in biapi taktak ah kan chiah le riantuan a herh. CBCUSA tiang nih hi peng ah hin, thazaang biatak tein chuah le tan lak kan herh taktak ko cang. Cu lo ahcun, Laimi caah kan sui kua a si mi Paletwa hi hmailei ah Chin State ta si lo khawh a si!



----------------------------------------------

Chinchiah

Atanglei ah VCTH nih thawng an chuahmi zoh chun ding ah ka van tar chih.

Chin ramkulh Paletwa peng, Laymyo tiva tlunlam, Hung khua ah February 3, zaan nazi 8:10 ah Arakan Army ralkap 5 cu meithal thawn khawsung ah an lut tiah thei a si. AA pawl in Paletwa peng hmun tampi ah harsatnak an pek ih AA le Paletwa thu ah January 25 ah Chin National Democratic Party in Chin ramkulh sungah Chin mipi buai pi lo dingin cakuatnak an nei. Chin National Front ih GS hlun, President thar Pu Zing Cung in a t’ul ahcun kan do ding tiah a rak ti, nan tutiang ahcun CNF lam in AA le Paletwa thu ah official statement an suahmi hmu ding a um hrih lo. Tulaifnag hi CNF pawl kum 4 voi 1 tonkhawmnak conference Victoria Camp ah an nei lai fang a siih an Conference theh in AA thu ah ziang tuahmi an nei ko ding ti zum a um.
http://vcth.net/arakan-army-ralkap-5-meithal-thawn-hung-khua-ah-lut








Federal Ramkomh In Chuah Khawhnak Nawl

                                       Federal Ramkomh In Chuah Khawh Nak Nawl  (A Peh)
                              
                                                                                 By
                                                                Pu Lian Ding Hmung

Switzerland (Swiss Confederation)

USA, Canada, Australia le Germany federal ramkomh in ramkulh hna chuah khawh nak nawl kan rak langhter cang.  Atu tan ah, anmah he aa dang deuh nain, a tlangpi in an sining aa khat pah komi Switzerland ramkomh in ramkulh hna chuah khawh nak nawl kan rak langhter.

Switzerland ramkomh cu ramkulh (cantons) 26 hna fonh in dirhmi ram a si.  

An ram hi federal ramkomh a si ve ko nain; confederation ramkomh deuh a si tiah zapi deuh nih cun cohlan a si.  Confederation ramkomh ah cun federal ramkomh hna nakin, ramkulh (cantons) hna an nawl ngeihning a sang deuh.  Phundang in chim ahcun, confederation ramkomh ahcun ramkomh cozah a nawlngeihnak a tlawm deuh ngai.

Asinain, Switzerland ramkomh zong ah, ramkomh phunghrampi he i kalh in ramkulh (cantons) hna nih phunghram ser khawh a si ve hlei lo.  Ramkulh phunghram le ramkomh phunghram aa kalh sual zong ah ramkomh phunghram a nawlngeihnak a sang deuh.  Cucaah, a cheu ramkhel lei thiamsang (political scientist) pawl nih cun Switzerland ram hi federal ramkomh a si ve ko, an ram min confederation tu hi cu a hlanpi in an rak hman cangmi a si caah an hman peng rih i a si, tiah an ti ve.

Asinain, Switzerland ramkomh ah cun ramkulh hna an nawlngeihnak a san tuk caah le an phunghrampi zong ah confederation timi biafang deuh an hman caah, confederation ramkomh deuh an si ko tiah mi tam deuhpi nih cun pom a si.  

Cu bantuk a sining ruangah cun, vawleicung federal ramkomh ser a duhmi hna nih an i zohchunh ngaimi ram pakhat a si ve.

Khuaruah har a simi cu, Switzerland ram bantuk ramkulh hna nawlngeihnak a san tuknak ramkomh ah--US, Canada, Australia le Germany federal ramkomh hna bantuk in--Switzerland ramkomh chungtel a simi ramkulh (cantons) hna nih Switzerland ramkomh in chuah khawh nak nawl an Phunghrampi (Constitution) ah a um maw, tiah cun, a um ve lo.  

Cu lawng si loin, ramkulh chap le zuh khawh nak nawl zong, Switzerland rammi, mi tam deuh hnatlaknak lawng in tuah khawh a si.

Bern ramkulh hi Switzerland ramkomh khualipi a simi Bern a umnak ramkulh a si.  German holh a hmangmi le Protestant Khrihfabu an tamnak ramkulh a si.  Vawleicung ralpi pahnihnak a dih hnu ah, Bern ramkulh (canton) chung ah a ummi French holh a hmangmi le Catholics Khrihfabu chungtel a simi hna nih anmah tein ramkulh pakhat in um an duh.  Cucaah, anmah tein ramkulh pakhat dirhmun in Switzerland ramkomh chung ah um khawh nakding ah, hehtiah an cawlcang.  A caan ah cun an duhnak langhternak ah thazaang le meikhangh tibantuk tiang in an rak hman.  Cuti cun, kum sau taktak an cawlcangh hnu lawng ah, Bern ramkulh cozah nih an ramkulh chung ummi zapi sinah thimfung thlakternak (referendum) a tuah.  

Switzerland ramkomh phunghrampi nih ramkulh a um cia mi remh nakding ah siseh, ramkulh chap le zuh nakding ah siseh, Switzerland ramkomh chung ah a ummi ramkulh vialte hna hnatlaknak lak ding tiah a ti caah; Bern ramkulh in French holh a hmangmi le Catholics Khrifabu chungtel hna nih Bern ramkulh in an chuah khawh nakding ah  Switzerland ramkomh mi zapi sinah thimfung thlakternak (referendum) an tuah.  Mi tam deuh pi nih Bern ramkulh in chuak hna sehlaw ramkulh dang tein Switzerland ramkomh chung ah um ko hna seh tiah thimfung an thlak caah, 1979 kum ceo lawng ah Jura ramkulh (canton) thar an rak ser.  Asinain, Bern ramkulh chung ah a ummi French holh a hmangmi zeimawzat cu chuah duh loin Bern ramkulh ah an tang thotho ve.

Chim duhmi cu, Switzerland ramkomh chung in chuah si lo in, a um cia mi ramkulh chung in chuah i a dang ramkulh dirhmun in Switzerland ramkomh chung ah um khawh nakding hmanh kha, Switzerland ramkulh dihlak ah a ummi, mi tam deuh hnatlaknak lawng in tuah khawh a si.  A fian deuhnak le tahchunhnak in chim ahcun, bianabia sawh ah, Chinram khi Kawlram in chuah duh usih law; Kawlram chung a ummi ramkulh (states & regions) vialte ah a ummi, mi tam deuh hnatlakpinak a hau, tibantuk khi a si.  Cu hna lak ahcun Kawlte an tam bik lai tikah, mi tam deuh hnatlakpinak hmuh a har tuk lai bantuk deng khi a si.

US, Canada, Australia le Germany federal ramkomh hna bantuk in, Switzerland ramkomh in ramkulh hna nih an chuah khawh nakding ah a lam panga lawng a um ve.

  1. Hal in Chuah.

A pakhatnak cu Switzerland ramkomh in chuah kan duh tiah a phungning tein hal i chuah kha a si.  A poinak bel cu, US, Canada, Australia le Germany phunghram hna bantuk in, Switzerland Phunghram ah ramkulh (cantons) hna nih nan duh caan le nan hal tikah Switzerland ramkomh in nan chuak kho timi a um lo.  Cucaah, a lam khatnak hi cu si khawh dawh a si ve lo.

  1. Phunghram Remh 

A pahnihnak cu, Switzerland phunghram (constitution) remh in chuah kha a si.  Switzerland phunghram remh khawh nakding ah Switzerland rammi dihlak nih thimfung thlak i, cu hnu ah mi tam deuh nih hnatlak lawng ah remh khawh a si.

Switzerland ramkomh cu dengteo zaukphung (direct democracy) zong a hmang chihmi an si caah, Phunghram remh khawh nak a lam hi, an phunghram nih a onh ngai.

Asinain, ramkomh in chuahnak kong tibantuk ahcun rammi dihlak chung in mi tam deuh nih hnatlak pinak a hauh caah, ramkulh pakhat chuah nakding ah ramkulh dang hna nih hnatlakpi ding timi cu a har ngai ding khi a si.

  1. Hramhram In Chuah

US bantuk si loin, Canada, Australia le Germany bantuk in, Switzerland ahcun zeibantuk ramkulh hmanh nih hramhram in an chuak rih lo.  Hramhram in an chuah sual zong ah ramkomh cozah nih an zoh sawh hna lai tiah zumh a si lo.  An tuk hna lai i, Switzerland ram aa tthencheu lo nakding ah an kilven ko lai.  A ruang cu Switzerland Phunghram nih chuahnak nawl a onh hna lo caah.

  1. Ramkulh Mipi Tam Deuh Hnatlaknak In 

Switzerland ram ahcun ramkulh cozah lawng si loin, rammi tampi lungrual ahcun, ramkomh phunghram kan remhpiak u tiah hal khawh a si.  Cu kong ah zapi thimfung thlakternak (referendum) zong tuah khawh a si.

Asinain, kan langhter cang bantuk in, ramkulh nih ramkomh in chuahnak kong tu ah cun, a chuak duhmi ramkulh lawng si loin, ramkulh dang ah a ummi hna zong nih thimfung an thlak a hauh caah, ramkulh pakhat a chuah nakding ah ramkulh dang hna zong nih lungtlinpi timi cu a har taktak ding khi a si.

  1. Switzerland Ram A Rawh Hnu Ah

A panganak cu, a ruang pakhat khat ruang ah Switzerland ram a rawh cikcek le a tthencheu sual ahcun, a duhmi nih chuah khawh nak laam a um te hnga.

.......
India le a dang federal ramkomh a simi hna kong zong kan rak peh te lai.  Cu hnu ah, atu bantuk in cabia kan ttial duhnak a ruang zong kan rak langhter te lai.

----------------------------------------

Chinchiah

1. Pu Lian Ding Hmung nih atu bantuk in ram dangdang i Federal Ramkomh In Chuah Khawhnak Nawl timi a tialmi hi, capar tha le theihtlei ngaingai an si. Ram le miphun kong tuaktanmi nih theih a herh taktakmi an si. Lairam zong hi nikhat caan khat ahcun, Federal in Independent ram ah i thlen khawhnak ding tiang in vision ngeih cu a herh ko. Cucaah hi bantuk in ramdang nih Federal Ramkomh in zeitindah an rak chuah cio timi te hna kan theih chung hi a herh taktak.

2. Hi capar hi catialtu nawl peknak in ka blog ah ka chiahmi a si. Pu Lian Ding Hmung cungah lawmhnak tampi ka ngei. 

3. Cafang remhmi dah ti lo cu, catialtu i a tialmi capar le ruahnak hna hi, chapmi le thlenmi a um lo. Kokek sining tein ka tarmi an si. A chung ruahnak hna hi, catialtu ruahnak an si. Blog ngeitu ruahnak an si lo. 

Hmurhuh Huh Lo Ruangah February Ahcun 500,000 An Thi Kho

Covid-19 zawtnak U.S a phanh ka tein CDC doctors le scientists le NIAID (National Institute of Allergy and Infectious Diseases) director Dr....