Covid-19 Ruangah Aa That Hmasat Bikmi U.S. Doctor

New York khua i Coronavirus mizaw kong ka tial cang. New York cu mizaw an tam tuk. A zualmi an tam tuk. A thimi an tam tuk. Cucaah doctors le nurses te le sizung riantuan pawl hi, an thinlung a ba tuk ti a si. Rian tlolh ahcun kan in ban hna lai ti a si fawn. Doctors tam deuh cu suimilam 12 chung rian an tuan ti a si. An hmuhmi hna hi, mizaw zual deuh lawngte an si. Miruak atu le tu in an hmuh hna. A caan ahcun ruak hi ruak chiahnak nih a tlum lo caah, truck chungah a pawn bak in an pawn hna ti a si.

Khatlei ah doctors te an i phakzawh lo tuk pin ah mizawfak, mizaw zual le mithi he lawngte ton pin ah, thadi zaangba tuk in rian an tuan hna. Dinh caan a tawi. Hmai le taksa huh dih bu in chun nitlak riantuan a si. An thinlung khing a rit tuk ti a si. Doctor pakhat hna cu a mah le mah a lung a hring. Ka Corona ve ko cang rua tiah ka ruat. Ka tah i, voi hnih tiang. Ka zaw fawn lo nain a zaw bantuk in ka um cang. Ka lungre a thei tuk tiah a si."

Dr. Lorna Breen (k.49)

Hi bantuk in doctors te hi, thinlung khingrihnak an celh tawn lo i, USA ah kum chiar te mi tam ngai an i that tawn ti a si. Nai Zarhpini ah Coronavirus mizaw a thlawp lengmangmi Emergency Doctor nu Dr. Lorna Breen timi cu a mah tei aa that i a thi. Kum 49 a si. Mah bantuk mifim cathiam le mizaw hna caah nunnak pek in riantuanmi hna nih, mahthahnak in an thihmi cu ngaih a chia tuk hringhran. Vawleicung hi dah ngai. Lung a dongh ahcun nunnak lak hna hi a rak fawi tuk ko. A fimthiamnak he, muisam dawh he, ram le miphun caah a pam hringhran ko.

Amah hi Covid-19 mizaw thlawptu a si i, voikhat zawtnak an chonh cang. A dam than i, cun rian ah a va lut than. Cun zawtnak a ngei than i, inn ah an rak kuat than tiah a pa nih a ti. "A mah hi New York ummi Emergency room doctor sangmi a si tiah NBC News nih a tial. Dr. Lorna hi, New York Presbyterian Allen Hospital in Inwood ah ER medical director a si. Sizung nih hin, zeitindah a thih ning a si timi hi fiang tein an chim lo.

Presbyterian Allen Hospital

A pa nih a timi cu, "Amah hi biafang vialte in kan chim lai ti ahcun, nusaltha (hero) a si ko. A hawi le ca le a khua caah a nunnak a pek ee" tiah a ti. Dr. Breen hi a thih lio ah hin, kum 49 a si. Virginia i a chungkhar sin ah a thi tiah an ti. Hi bantuk in, hi tluk mizaw tam lio i doctor pakhat van thih cu New York caah sunghnak nganpi a si ko.

U.S doctors cu an tha tuk. An hmurka a tha tuk. An kan chonh biak ah hin lungthin a dam tuk. An hmurka panh ning le an fimnak nih hin, mizaw hi tam tuk a damter hna tiah kan ti cio tawn. Cu tluk cun US doctor tam deuh cu an nunzia a tha. Upat hmaizah tlak a si.

A caan ahcun doctors te hi an baat lawng siloin an lungre a thei. Mizaw zual an um tik le an kut ah mithi an tam tam tuk tik ahcun an thinlung khingrih an celh lo. A caan ahcun mizaw le chungkhar nih an ti chih hna. A caan ahcun tangka duh ruangah doctors tazacuai bawhmi an rak um. A caan ah sizung ngeitu nih rian an hnek hna. A phunphun tein lungthin khingrihnak an tong i, USA ah hin kum chiar te doctors aa thatmi an tlawm lo ti a si.

Doctors te hi an mah lawng nih mizaw an hnemh hna Damter an i zuam nain, an mah an lungre a theihi ve tik ahcun hnemtu an um tawn lo. Cuticun lungthin damnak sii an ding i, an dam lo tik ah mahthahnak an tuah tawn ti a si. A tulio New York mizaw cu a zualhma tuk. Doctors te an baat ning le retheih ning an chim ah hin, sia an herh tuk.

Cucaah kan biakinn chung zong in Doctors, nurses le sizung riantuan pawl caah thla kan campi ve tawn hna. Hi ca a relmi paoh nih U.S Doctors le Nurses le Sizung riantuanmi ca ah thlacam piak cio hna u sih. A hleice in Dr. Breen nih a kaltakmi a chungkhar dihlak caah an min kan theih lo zong ah thlacampi cio hna u sih.

Covid-19 Rungrul Testnak Thilri State Kip Nih A Za In An Ngei Lo

Covid-19 zawtnak a van i thawkka ah Kawlram lei in a rak tlungmi kan churh member 3-4 an um. "Check an duh check khawh a si hnga maw?" tiah sizung kip ka chonh. "Checknak kan ngei lo Check khawh a si lo. An mah chungkhar doctor ah piah hmasat a hau. An doctor nih check an hau a ti lawng ah, check khawk khawh a si" tiah an ka ti. An doctor appointment tuah hmanh ah a thla in a rau ding a si cang. "Ziah nan I chek ta a hau an ti tung. Mah cu zeitindah a si ne hnga?" ka ti. USA cu hi bantuk test nak ding ahcun a rak har tuk. A dot a tam ngai caah, caan sau tuk a rau ding a si. "A zawmi hmanh, sizung ah um khawh a si lo. Inn tu ah va um ko tiah timi an tam tuk tuk ti a si."

Hi bantuk in khamtu a tam tuk caah va test ding hi kan nih khua dirhmun hna cun a fawi bak lo. Khawika dah fawi tein testnak a um timi hi a tu tiang ka thei kho rih lo. Tuluk, Japan, South Korea te hna an tining he cun aa thlau tuk. Cucaah USA ah hin test a fawi lo caah "Zeizat ciah dah an zaw?" timi hi theih ding a lam a um lo. An theih khawhmi hna cu, doctor ah a piahmi le Emergency kalmi deuh lawngte an si. Rungrul a ngei ko nain, aa theih lo mi thawng tampi an um kho.

Tahchunhnak ah, New York Governor Cuamo nih a chimmi cu, "New York khua minung test mi hna chungah 21.2% tluk nih zawtnak runrul an he i tong. New York timi khua taktak chungah 2.7 million an um i, cu chung ah 13.9% hi zawtnak an ngei" tiah a ti. USA ah hin, rungrul he aa tongmi zeizat dek kan si hnga?

Nihin cu USA ah Covid-19 in mizaw 1,002,900 an phanh ni a si. Mithi zong 56,376 an phan. Lulak ah mithi hi 60,000 an phan lai. Cozah nih tuan deuh ahcun 100,000 in 240,000 karlak kan thi kho tiah an ti. A hnu deuh ah 60,000 kan thi kho an ti. 60,000 tlinnak ding caah, 4,000 hrawnglawng aa duh. Cu chungah ho dah aa tel lai ti bel kan i thei rih hna lo. Asinain Zarhpini hlan ah ah 4,000 renglo mithi um khawh a si cang.

Covid-19 rungrul hi tohkuai bantuk a si le chonh a fawi ngai. Mi tampi a zawfakmi le a thimi hna chungkhar nih an chimmi bia tampi ngaih tikah le kan khua cio ah a cangmi thil sining zoh tik ah, "Khawika dah kan i lak hnga?" ti hmanh hi a rak theilomi tampi an um. A tam bik cu dawr le riantuannak ah si dawh a si. Cucaah minung leikap in ralrin le runven ngaingai a haumi zawtnak a si. A cheu caahcun ralrin tuk bu zong ah a ngeimi le a thimi an rak um ve hawi ko hna.

Hi zawtnak hi a cheu caahcun a rak fak tuk. Flu nakin a let (10) a fak deuh kho i, a zawmi cheukhat cu ni 4-14 karah zawtnak a lang. An zaw colh lo. Cu chungah mi an rak chonh kho. A cheu cu rungrul um ko nain an zaw lo. Zawlo bak in a dammi zong tampi an um. A cheu cu an zaw i an zual thluahmah le sizung an kalpi manhlo in a thimi zong an um. Sining aa lo cio lo. A cheu caah cun tih zong a nung tuk nain a cheu cu an zawt hmanh an i thei ve hna lo. Hi zawtnak nih hin, upa ngakchia a hrial lo i, a tlak khawh ko hna. Amah belte cu ngakcia kum 15 tang le upa kum 65 cung caah tih a nung khun ti a si. Cun damlonak ngei ciami caah tih a nung khun ti a si.

Nihin ni ah vawleicung ah 3,050,432 an zaw i, 210,614 an thi cang. Zawtnak a tambiknak ram le mithi a tambiknak ram hna hi, April 27 ning in a tanglei bantuk an si. USA zong ah nihin hi, million 1 a zawmi an tlin ni a si. Ohio zong ah mizaw 16,000 an tlin ni a si. Hi zawtnak hi nihin ni tiang ahcun a karh ning cu a zor nain, mizaw cu an um ceu mau rih ko.

Covid-19 in tambik a zawmi ram (April 27)

Hi zawtnak hi a cheu caahcun a mual a fak tuk I, an celh lo nain a cheu caahcun a dinte. An zawt hmanh an I thei lo. Test lawng ah an zawt an I thei ti a si. Naite ah Ohio State I a ummi Marion khua thawnginn ah thawngtla 2,500 an um. Thawngtla 2,200 an test hna hi 80% cu Covid-19 zawtnak rungrul an ngei ti a si. Cun cu ka riantuanmi palki bawi le a dang riantuantu pawl 160 zong an ngei ve ti a si. Cucaah Marion hrawnghrang ah tambik zawt chonhnak cu ka hin a si an ti. A thimi zong pahnihthum cu an um nain a tam deuh cu an zawt zong an i thei lo ti a si.

Nihin ni ah hi, vawleicung ah testnak um lo ruang ah maw? Va hnisak lo ruangah maw rungrul ngei ko nain ka ngei timi aa theihlomi tampi um khawh a si. USA hna hi Covid-19 testnak le vennak ahcun an i ready lo tuk ti a si. PPE (Personal Protection Equipment) zong a tlinlo pin ah, zawtnak testnak innlo le testnak thilri (test kid) a tlinglo tuk ti a si. A dang ram he epchun ahcun USA hi testnak thilri a tlin lo bikmi a si. Cucaah an I test lo caah a si I test hna sehlaw mizaw hi hi nakin an tam vingvan lai ti a si.

Ramdang ah mizaw an karh tuknak a ruang cu, test lei ah an rak cah tuk caah a si an ti. USA hi vawleicung ah a thawngbik, rumbik le fim bik a si ko nain, Coronavirus zawtnak ahcun a der pawl tak a si ve. A ruang cu cozah hi an rak I ralring lo. An I tim lo An hna a rak ngam. An daithlang sual i, cucaah hi tluk in mizaw an karhnak le mithi an tamnak a si tiah an ti.

White House Covid-19 Taskforce le Director of National Institute of Infectious Disease, Dr. Anthony Fauci nih a chimmi cu, "USA nih in 1.5 in 2 million karlak lawng hi zarh khat ah kan test khawh hna. Hmailei zarh tampi hnu lawngah a let hnih in kan test khawh hna lai" tiah a ti. USA hi minung an tam rup in an test kho hna lo Cucaah zawt aa thei lo nain rungrul ngeimi tampi kan um kho ko.

Cucaah Coronavirus a zual ka in nih hin ni tiang an test mi hna hi, 4,000,000 lawng an si rih ti a si. Million 330 kuakap ummi ah, million 4 lawng test khawh cu a tlawm taktak. Tuluk le Korea tibantuk hna in test hna sehlaw mizaw hi a let tam tuk in an um kho men. Ohio State ummi Marion Thawnginn hna cu an test tik hna ah thawngtla 80% cu rungrul an ngei ti a si. Ohio cozah cu an lau taktak ko.

USA cu hmun kip ah lam an zul. "Rian kan on piak u" ti a si. Hi bantuk dirhmun cun zawtnak erh ding hi a fawi lo. A tu hi rian an kharmi vialte on than ding a si tikah, State cozah cu an thin a phang ngaingai. Federal cozah nih PPE pin ah testnak thilri a a za in a kan bawm kho lo ti a si. Ohio Governor zong mi vialte test khawhnak innlo le thilri kan ngei lo tiah  ati. Ramdang nih test an tuah ning le USA test an tuah ning hi a tanglei ah kan epchun khawh.

 

Covid-19 tih lo in Ohio cozah zung innka hram bak a aumi hna

www.ScienceAlert.com  website ah an tialmi ahcun vawleicungpumpi ah Coronavirus hniksaknak tambik a tuahi cu S. Korea a si. A milu hawih sining in tuak ahcun South Korea nih hin USA nakin minung an testmi hna hi a let 700 in a tam deuh tiah an ti. Kan cozah nih "Kan I ready tuk an timi le Test Kid zong tampi um timi hi, a dikmi a si lo" tiah State Governor tam tuk nih an chim. Journalist nih ca an tial. Doctors tampi nih an chim. News ah tampi a lang ko. Cucaah kan cozah zong hi Covid-19 kong ahcun an rak i timtuah lo ngaingai timi hi hmuh khawh a si.

Hi bantuk in Covid-19 testnak thilri hi USA ah a za in a um lo. State kip zong nih tling tein an ngei kho rih lo. Test a duhmi kip zong an i test kho lo. Hihi State Governor pawl nih May nikhat i rian van on than ding hi an ngaihlah cemmi a si. Riantuantu zong nih an ngaihlah ngaingai.

Nikhatni ah biahalnak an tuahmi ahcun riantuanmi 80% nih cun, rian hi an on i riantuan ding tiah an ti ahcun kan him rih lo tiah an ti tiah Fox News ah an chim. Cu tluk tih ko nain le him lo nain rian van kal ding zong hi an ngaihlah ngai ko hna. Pawcawmnak ca ahcun kal lo awk le a tha fawn lo.

Dr. Antho Fauci nih a let hnih testnak tuah khawhnak ding caahcun zarh tam ngai kan rau ri lai a ti. Hi chung ah hin minung zeizat dah an zaw te hnga? Minung zeizat nih dah zawtnak an i theih i, minung zeizat nih dah zawtnak thei lo in kan va um te hnga? Zawtnak a ngeih aa theihlomi nih minung zeizat dek an va chonh than te hnga?



-------------------------------------------------------------------------

Zochihmi Ca hna

1. KMOV News: Fauci Says US should double its testing over next several weeks

https://www.kmov.com/news/fauci-says-us-should-double-its-testing-over-next-several-weeks/article_888ecd12-1ea5-5866-ad65-cf4115366009.html


2. Coronavirus Has Infected A 5th Of New York City, Testing Suggests

https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/04/23/842818125/coronavirus-has-infected-a-fifth-of-new-york-city-testing-suggests


3. Fox News: 80 Percent of workers would not feel safe if their state reopened now, survey reveals

https://www.msn.com/en-us/news/us/80-percent-of-workers-would-not-feel-safe-if-their-state-reopened-now-survey-reveals/ar-BB13hv98?ocid=spartandhp

4. www.sciencealert.com nih Coronavirus tambik test a tuahtu hna ram a result an hmuh khawh tawk ram a tanglei bantuk i an epchun hna. Hihi zoh tik ah, USA hi ram thawng bik a sinain, hnu ah aa thlai timi hmuh khawh a si.


















---------------------------------------------------------------------------

Bill le Malinda Gates Bantuk Mirum Hi An Chuak Ti Lai Lo

Vawleicung ah na uar bikmi le zohchunh tlak bik mirum ho dah a si tiah ka ti hna sehlaw "Bill Gates" tiah ka leh hna lai Zeicatiah Bill Gate cu a nun a tha. A fim fawn. Uanthlarnak a ngei lo. Ca zong a rel tuk. Nun a siang fawn. Mibawmh le mipekchanh a huam. Midang caah riantuan a huam. Biadik a chim. Lihchim a hmang lo. Midang cungah dawtnak le zawtruahnak a ngei. Mi sifak, mi harsa le mizaw bawmh a duhmi a si. Vision a ngei. 1975 lio ah "America innchungkhar dihlak I an cabuai ah computer a um dih a hau" tiah computer a man a fah tuk lio ah vision a rak ngei ngammi a si.

A nunnak zoh lengmang ah hin, Bill Gates bantuk in mirum nuntha hi vawleicungah an um lai ka zum lo. Bill Gates nunzia zoh ah hin, a mah ah Khrihfa nunzia a tling tiah ka ruat. 

Jesuh Khrih nih "Vancung peknak chung i miphun kip biacaihnak ah, a tlingmi le tlinglomi biakhiahnak ah, tahnak fung a kan chimhmi cu hihi an si:

"Raw tammi rawl pek, ti-hal mi ti pek, khualtlung tlun-inn onh, puan aih awk ngeilo puan aih, mizaw zohkhenh le thawngtla zohkhenh te hna an si" 

Hihi Jesuh nih biacaihnak ni ah kan bia a kan caih te nak ding asi. A cheu nih cun, "Hi vialte hi kan rak tuah dih" tiah an i ruah te lai. "A cheu nih cun an tuah le tuah lo hmanh kha an i thei te lai lo" tiah Jesuh nih a chim. "Ka tuah ko" a timi tu kha "Jesuh mit hmuh ahcun tuah lo an si te lai i, ka tuah rua lo tiah aa ruatmi tu a tuahmi an si te lai" timi kha Jesuh cawnpiaknak ah kan hmuh (Matt 25:31-46).

Bill Gates nunzia hi zoh lengmang ah, hi dirhmun ah hin a tling te men ko lai tiah ka ruat. Bill Gates hi a zumhnak kong ah, ka thei lo. Piangthar ka si ti phun a chim ka thei. Mi cheukhat bantuk in Jesuh le Pathian min hi a zunzailo in a hman ka thei lo. Asinain Jesuh cawnpiaknak hi, a nunnak in a tuah I, Jesuh thawngtha bia hi a tuahsernak in a chimmi a si tiah a nunnak zoh in theih khawh a si.

Krihfa tampi cu, Pathian le Jesuh kong hi kan chim tuk. A chim cu kan thiam tuk. A nal in kan naal nain kan nunnak ahcun Pathian hrimhrim hi a um lo. Kan thinlung le nunnak le tuahsernak ahcun Jesuh hrimhrim hi a um lo. Jesuh nun hi hmuh awk a rak har tuk. David nih "Ma ka nunnak Bawipa cu thangthat tuah" tiah a timi "Nunnak in Pathian thangthatnak hi kan bau taktak hna."

Bill Gates cu a si lo. A ka in a chimmi a tlawmte. A nunnak in a tuah in a tuah. A nunnak in tehte a piah. Amah bantuk a ngeimi mirum hi an chuak len te ko hna lai. Asinain Bill Gate bantuk nunsiang cu fawi ah an chuak ti lai lo. A mah bantuk mirum nunsiang chuah ding hi cu, vawlei ah a fawi lo. Lairam le Mizoram zong ah an chuak lai lo. Kawlram zong ah an chuak lai lo. America zong ah fawi ah an chua ti lai lo.

Jesuh cawnpiakmi nunzia hi, i nunzia kong hi kan chim lengmang ko nain, nunnak ah langhter taktak cu a har taktak ko. Zeicatiah mi tampi cu kan siang lo. Kan sikhiar tuk. Kan ngeih zong ah, midang caah pek ve le kan ngeihchiah mi va hromh hrimhrim hi kan siang lo. A hmuh lei lawng kan duh. A chuak lei hi kan siang bak lo. Cu nun cu Jesuh zumtu nun he aa kalih lo.

A bik in mirum cheukhat cu an sikhiarmi tuk. Pathian huatmi tuah zong an ngamh tuk. Nun sianglo mi an tam tuk. A hakkaumi an tam tuk. An hmuh le hmuh chin lengmang an duh. A za timi an ngei lo. Hmuhnak si ahcun lihchim an tih lo. An kut ah cuai deu hman an tih lo. Ziknawh ei zong an tih lo. Drug zuar le ningcanglo in cozah khammi zong an zuar ko. Mi bawmh cu chim lo. Biakinn thawhlawm chiah le cheuhra cheukhat pek hmanh a sianglomi mirum tam tuk vawleicung ah an um. USA zong ah a sikhiarmi mirum tam tuk an rak um. Casino lianlian tuah I tangka tampi hmuh kha a hrial lo i, minung nunnak zeitluk a rawk zong ah a pawi ah a chialomi, mirum an tam tuk.

Cu lio can ah Bill Gates bantuk sifak zawnruatmi le nunsiang zong an rak um ve. Bill Gates le a nupi hi cu, Africa le UNO le vawleicung hmun kip ah an hlutmi hi a tam taktak ko cang. Chim cawk ding a si lo. Minung nunnak kong an fiang tuk. Tangka le chawva kong an fiang tuk. Dawtnak le zawnruahnak ngan tuk an ngei. Upat thangthat tlak taktak an si. Mirummi le Krhihfa simi paoh nih an nunzia cawn awk an tlak. Uanthlarnak thinlung an ngei lo. Zuzu tein an nung. Nihin ni ah a mah bantuk in a ngeihchiah hlut a siangmi mirum an chuak rih lo.

Kan chim cia bang, a mah hi vision zong a ngeimi a si. AIDS le HIV khamnak si chuah ding zong research tuahnak riantuanmi an si. Sianginn, sizung le sekhan an sak piak hna. An mah pumpak bak an va tlawng i mizaw an va zoh hna. Africa ram ah HIV le AIDS dohnak caah billion tam ngaite an hman cang. Mizawfakmi an dawt hna i sifakmi caah nun a siang. Pekchanh zong a siang bak. A nun hi cawn ding tlak taktak a si.

Bill le Malinda Gates ngakchia zawmi an zoh lio

Bill Gate cu mipi caah khua a ruat. A nunnak le can a pek A fimnak a hman. A fim zong a siang. A fim tuk fawn. 2-15 ah TV ah a biachim voikhat ka theih. A rak chimmi cu hihi a si : "Vawleicung ah pandemic timi puul hi a chuak kho. Cu bantuk  chuah sual ahcun USA hi atu bantuk pandemic timi puul hi a chuah ahcun kan i ready lo. Kan i timhlamh deuh a hau" tiah a ra ti i, 2020 ah cu a chimmi cu a hman.

Zeitluk in dah nun an sian? Covid-19 dohnak caah kan hnu ah $100 million an hlut cang. USA President nih "WHO bawmhnak kan tuah tawnmi kan in bawm rih hna lai lo" tiah a ti cangka in, Bill and Malinda Gates Foundation in Civid-19 dohnak caah-vaccine timi kakuaiser sernak le zeidang caah-$150 million an hlut chap than. Covid-19 dohnak ca bak ah, an hlutmi $250 million a si. Ram tampi thawhmi nak tam an thawh. Covid-19 dohnak caah tambik thomi an si. Bill le Malinda Gates Foundation nih $40 billion an ngeih i, a chimmi cu, "Covid-19 le a dang zawtnak dohnak caah a herh ahcun a zapite in kan hman dih lai" tiah a ti.

An nu Malinda Gate zong hi, upat hmaizah a tlak tuk. Nun a rak siang tuk ve. An nupa tein Africa hna ah volunteer rian hna an va tuan. An nunnak ah Jesuh Khrih muisam a lang tuk. Uanthlarnak lungput ngei lo tein toidawrnak nun he, Africa mi sifak tuk sin hna ah volunteer rian an va tuan. Uar an um tuk. A dang mirum cheukhat cu, "nu, zu, casino, party le nuamhnak" ah an kal lio ah, an nih nupa cu "mizaw le sifak bawmh ah an can le thazaang an rak hmang." Vawleicung mi zohchunh dingmi, nun zia dawh taktak vawlei a kan chiahtak. An nunzia cawn ding a tam tuk.

Bill le Malinda Gates Africa ram an tlawn lio

Mah bantuk midang cungah dawntak ngeimi le ngeihchiah pek siangmi le nunsiangmi mirum hi Lairam nih kan herh hringhran ko. Kan Lairam mirum milian zong nih Pathian nih a pekmi hna rumnak le chawva hmang in, midang caah riantuan hi a herh hringhran. Mirummi hi, midang ca riantuan ding caah Pathian nih a hleiin thlarau laksawng pekmi an si hna. An laksawng midang caah nan hman a herh.

Bill Gates bantuk nunsiangmi Khrihfa mirum kan herh. Amah bantuk mirum le nunsiangmi hi vawlei nih a herh. A mah bantuk carel, nuntha, vision ngei le mibawmhchanh a huammi hi, kan vawlei nih a herh.

Nihin ni ah vawleicungpumpi ah billionaire 2,153 tluk an um ti a si. USA lawng hmanh ah 540 billionaire an um ti a si. Millionaire le bang cu an tam tuk lawlaw. Billionaire e Millionaire cu tam tuk an um cang nain, Bill Gates bantuk minung mirum vawlei ah an chuak rih lo. Amah nak rum le milianngan zong an an chuak te men ko lai.

Asinain Bill Gates bantuk nunsiang, sifak le mizaw zawnruatmi, mirum cu hi hnu kum 1000 chung ah kan vawlei ah pakhat an chuak kho te hnga dek maw?

"Jeshurun" Timi Bible Biafang Hrilhfiah

Bible ah hin biafang phun dang tete an um tawn. Voi tam an i hman lo caah an sullam zong hi theih awk an har Ngai. JESHURUN timi biafang hi Bible ah voi li lawng a lang. Deuteronomy ah voi thum le Isaiah ah voikhat a lang. Deuteronomy le Isaiah ah an langhning tlawmte van epchun ta ka duh.

Deuteronomy 32:15 le 33:26 ahcun JESHURUN timi nih Israel miphun kha a sawh duhmi a si. Deuteronomy 33:5 ahcun "Israel ram" kha a chim duhmi a si. Asiloah Israel miphun cithlahtu "Patriarch Jacob" kha a chim duhmi a si. Jacob cu Genesis 32:29 ah "Israel" tiah ti a si.

Deuteronomy 32:15 ahcun hi tin a tial:

"Jacob nih khim tein a ei, JESHURUN cu a thau i, a ke a chaih;
Na thau, na thial a chah, na miltlor; khi tikah a Pathian a sertu cu a hlawt;
A khamhnak Lungpi kha zei ah a rel lo.."

Deuteronomy 33:5 ah cun hi tin a tial:

"Maw JESHURUN, nangmah bawmh ah van aa cit;
Lianhngannak in van aa citmi Pathian bantuk a ho hmanh an um lo."

Hi Bible cang pahnih zoh tik ah, JESHURUN timi biafang nih Jacob kha a chim duhmi a si. Jacob cu Israel tiah a min thlen a si. A miphun zong cu "Israel miphun a si" ti an si Cucaah hi a cungei Bible cang pahnih ahcun Jacob asiloah a miphu kha a chim duh.

Deuteronomy 33:5 ah cun hi tin a tial:

"BAWIPA cu JESHURUN chungah siangpahrang ah a cang" tiah a ti tik ah, "chungah" timi nih hin hmunhma a sawh duh. Ram le khua kha a sawh duhmi a si. Israel mi tuanbia zoh tikah hin, an Pathian, an miphun, an ram (land) le khua hna hi an i pehtai dih. Cucaah hi thil hna hi, cawhhrup in a can ahcun a hman tawn hna.

Isaiah 44:2 ahcun Jacob asiloah Israel kha a chim duhmi a si. A fian deuhnak ding caah Mirang Bible The Matthew Henry Study Bible in ka van tial.

"Fear not, O Jacob, my servant; and thou, JESURUN, whom I have chosen" tiah a tial i, "h" a telh lo. The Harper Collins Study Bible ahcun JESHURUN tiah a tial i, "h" a telh. Aa khatmi an si ko.

Lai Bible pahnih epchun tikah, Rev. Dr. David Van Bik lehmi Lai Baibal Thiang ahcun JESHURUN timi aa tial lo. "Nan thinphang hlah u; nanmah cu ka sal nan si, ka dawtmi ka mithim nan si" tiah a leh. Mirang bible ahcun "ka dawtmi timi hi a um lo."

Aa lak. Rev. Dr. Rual Uk lehmi Bible Cathiang timi ahcun "Aw, Jacob, ka sinum, nang Jeshurun ka thimmi tih hna hlah u" tiah a tial.

Bible thiamsang pawl nih an tuak tik ah, JESHURUN timi hi Yeshurun timi he a awchuah aa khat i, Hebrew Bible biazai i Israel min aiawh ah an hmanmi, biazai min a si an ti.

Biafang aa thawknak cu Hebrew biafang "dinnak" (up right) asiloah dinfel (righteous) timi in aa thawk ti a si. Cu biafang hna cu Hebrew ahcun "yashar" tiah ti a si. Yashar timi cu minung pakhat caah hman a si i, minung tammi ca (plural form) ahcun yesharim ti a si. Numbers 23:10 ah hin,"yashar" timi a hmannak cu kan hmuh i, cu ka ahcun "JESHURUN aiawh ah Yesharim" timi kha a hman i, chim duhmi cu Israel miphun kha a a chim duhmi a si.

Joshua 10:13 nih cauk pakhat kong a chim i, cu Cauk cu "Book of Jasher" tiah a ti i, a sullam cu "The Book of the Upright" tiah an leh a sullam cu "Midingmi hna Cauk" tinak a si.

-------------------------------------

Zohchihmi ca

1. The Matthew Henry Study Bible
2. The Harper Collins Study Bible
3. "Jeshurun" at Wikipedia

U.S. Rian An On Than Tikah Covid-19 Zawtnak A Karh Te Lai?

Coronavirus hi 1918 i a rak chuakmi H1N1 Pandemic timi puul bantuk a si. A tu ah U.S ramchung mizaw hi an zapite 923,612 an si. 52,092 an thi cang. A zual ngaimi hi 14,997 an um. Ni nikhat ah mizaw thar 30,257 an um chap. Nihin ni ah damnak sii an hmu rih lo. FDA nih an hniksak lio mi sii phun 5-6 cu a um nain, "A tha men lai" tiah zumhmi le hniksak lio lawng an si rih. "A tha tiah fehtermi an um rih lo." Damnak sii a um rih lo caah, mizaw le mithi hi can zeimaw zat cu a karh lam an pamh ko rih.

Covid-19 zohkhenhnak kong ah, State cio nih mah le state cio nih tawlrel a si. Ohio hna cu an i rel tuk ko nain, zawtnak hi a karh a rang rih ko. State tampi cu lungrethei ngai in an um ko rih hna. Zawtnak hi a karh a karh lei an si cio rih ko hna. Ramkulh cozah tampi nih, "eidin chuahnak sehzung" phun dah ti lo cu, sehzung tam deuh cu rian an phih. Sianginn an khar. Cozah zung kharmi tam tuk an um. Cucaah USA ramkip ah buainak a um.

Nihin ni ah USA cu Coronavirus Epicenter timi zawtnak tambiknak ram ah aa chuah. Luklak ah million pakhat an zaw lai. White House nih tuan deuh ahcun minung 100,000-240,00 kar kan thi kho tiah an ti. A hnu ah 60,000 kan thi te lai tiah an ti. Minung 60,000 thihnak ding caah a zarh lawng a rau kho men. March thla i an tuaknak ahcun Septermber thla tiang ahcun, USA ah 2.2 million hi Covid-19 in an thi te lai ti a si. Hi cu zawtnak a san ngai lio i, thil sining zohchunh in tuakmi a si.

New York lamzulmi "Cuomo kha Dictator na si" timi hmanthlak a si

Cu tluk in tihnung dirhmun ah USA a um lio ah, mipi nih inn um an celh ti lo. Riantua lo um an celh ti lo. An mawh ve lo. A ruang cu bills pek a hau. Tirawl eidin a hau. American mipi nih le tangka an hmang tuk fawn. Chungkhar cio ah harnak a um tik ahcun buainak a tam ngai. Nizan ah ca pakhat an tial. "An pa rian an ban i, an chungkhar an har deuh caah, an nu cu nau no an ngei ko nain, aa zuar" tiah an ti. An pafa tein rawl an i pek lio khi hmanthlak an cuanter hna. An pafa tein an hmai cu an langhter hna lo. An pa hnatlaknak in i zuar sehlaw a dawh. Hi bantuk harmi hi tampi an um kho men.

USA minung hi minung an rak i ruang lo ngai. A rum lawlaw hi an rum tuk. Micheu cu, kan mah cio bang, ei cawp le kawl cawp an si ko hna. Tutan Covid-19 lio ah hin, US hi mi tampi an har ko hna timi hi a fiang Ngai. USA cu bills peknak ram a si. Tuan lo zong ah bills pek a hau a peng. Cucaah mipi cheukhat cu, an lungretheih ruang ah maw a si hnga? Politics ruangh maw a si hnga? Hmun tampi ah lam an zul. Tuluk ram ah leng chuak hlah u" timi he cun aa dang tuk. Cucaah USA ahcun minung hi hren le erh khawh taktak an si lo.

A cheu cu "Make America Great Again" (MAGA) catlang put in lam an zul. Meithal kuan hrukmi he bak in lam an zul ko. Meithal kennak nawl an ngeih caah ken khawh a si. Tihnung taktak a si. Lamzulmi pawl hi "Righ-wing asiloah Far-right movement" timi Mirang thilian pawl deuh an si ti a si. Cu hna cu President nih tha a pek pah fawn hna tikah, a buai ngaingai ko. Lam zulmi pawl hi, zaw tung hna sehlaw, zeitluk in dek an i ngaihchiah hnga? Chimh ngailo mi a zawmi le thimi an tam Ngai cang. Freedom ngeih lo in nunnak cun zawtnak ngeih i freedom kan duh deuh a timi tampi an um.

N. Carolina ah lamzulmi pawl 

Cozah uktu Governor le President zong hi an tuar ngaingai ko hna. An caah biakhiah awk a har tuk.
An caah thlacampiak an hau. Riantuan ding van on sual le mizaw karh an phang. Business on lo le sipuazi tlak le mipi huatral kha an tih fawn. A karlak ah pialrawl bantuk in an i tenh. USA hi freedom le democracy hi an hman ning an luan deuh tawn rua tiah ruah awk a um.

A cheu cu hruaitu upa cungah biachia holh chia chim zong an um. A cheu cu Coronavirus hi "fake news" a timi an tampi. Kan President hmanh nih, "hoax" tiah a rak ti. Naite ah Ohio ramkulh ummi Marion khuapa, John W. McDaniel timi cu "Stay-at-Home order" chuahtu Ohio Governor kha biachia chia hna in a ti.

Ohio Governor DeWine hi..leng chuak kho lo in a kan tuah. A tihmi chuah lo in um ko u; a ngamhmi kan chuak ko lai...Hihi naingaizi ningcanglo in a hman caah a si" tiah a ti. Coronavirus cu tih ding um lo tiah a ti. Amah zong cu virus in a zaw nizan tihni ah a thi ve. A ruak cungah a nupi Lisa McDaniel nih a timi cu hi tin a si:

John bantuk in minung tampi nih Covid-19 tih a nunnak hi, fiang tein an rak thei lo. Nikhat hnu nikhat kan liamnak ah hin, hi mit nih a hmuh khawhlomi ral nganpi kan ngei ko ee" tiah a ti. John hi nihin ni ah nung rih sehlaw, USA ram pumpi nih buainak (Covid-19) kan tonmi hi, a cohlan ko cang hnga i, "Stay-at-Home Order" hi a zulh ko hnga. Midang chungkhar le khawikawm zong kha zulh ding ah a fial ko cang hna hnga timi kha kan fiang ko cang" tiah a ti. 

John McDaniel bantuk in a lungthawngmi le a zeipoi lo mi hi USA ah an rak tam tuk. Hi hna pawl nih hin, minung nunnak le ngandamnak nak nakin an lungchung chiahmi "agenda" le sipuazi le tangka tu hi biapi deuh ah an chiah caah, a tu bantuk in lamzulhnak zong hi an tuahnak a si timi hi, kei ka hmuh ning a si. A zawfakmi aa ngaihchihmi an tam tuk cang. Hi lamzulmi zong hi zaw hna sehlaw an i ngaichih tuk ve ding a si.

Hi zawtnak hi nihsawh ding a si lo. A tu zong lamzulmi pawl hi ngakchia hna an i chuahpi hna. An governor cio hi biachia holh chia in an ti hna. "USA cu Russia a si lo. Tuluk a si lo. Nawlngeitu uknak nan hmang kho lo..USA kan si an ti. Ohio governor DeWine hna cu,  "NAZI ruahnak he a tahchunhmi zong an um ve."

Doctor le nurse te nih cun, "Nan damnak le nan chungkhar damnak biapi ah chia u? Va tin u law inn ah va um ko u.." tiah an au ve. Nurses te le doctors te hi an ba tuk. An thluak a ba. An tha a ba. Nikhat ah suimilam 12 rian an tuan. A celh in an celh lo. Lamzultu hna nih hin, doctors le nurses te kong zong ruah a herh. US hi a  pawinak cu, "Tangka le sipuazi an ti ahcun ngandamnak kong zong an ruat lomi an tam tuk. Hruaitu caah dirhmun a fiang kho lomi an tam tuk.

President tha a pemi cheukhat cu meithal he bak in lam an zul

President zong hi a dirhmun a har tuk. Biakhiah awk aa harh taktak ko. "Social distance timi pe 6 cung naih lo ding" timi zong hi an peh te khawh men. Peh ah a tha ding a si. USA hi business an on ahcun mizaw an karh te kho men.

Covid-19 cu mi zapite caah buainak bak a rak si. President le Governors pawl zong a caancaan ahcun bia fakpi in an i el tawn. An ruahnak zong aa khat kho tawn lo. President nih  bia a chimmi ah State Governor pawl hi, an upadi a reng tuk lehpek tiah a ti i, a mawhchiat tawn hna. Cucaah mipi kha Governor nih an uk tuk hna ti phun in bia a chim ve.

Cucaaah "Liberate Minnesota, Liberate Michigan, Liberate Virgiania..." tiah a ti i, lamzulmi tha a pek hna. Governor cheukhat cu an thin a hung taktak. President le Governor pawl hi an tangti kho lo ngai. Hihi thil pawi ngai a si. A tu lio caan ahcun lungthin khatte in tanti le i bawmhchanh cio hi riantha bik a si. State cheukhat cozah nih kan i ready lo ti a si. Federal cozah nih kan bawm deuh seh ti an duh. President nih an duh ning in a bawm kho ve hna lo. Harnak tampi an tong.

Ohio kan governor hna cu, Ohio hi rian on ding caah kan i ready lo a ti. Cucaah kan on hmanh ah duhsah tein kan on lai tiah a ti. Federal Government nih State Government kha an herhmi-Covid-19 test nak thilri, hmurhuh, khut hnukmi sii le vennak thilri-hi tling tein a kan bawm kho lo. Testnak thilri a tlinlomi hi a pawi ngaingai ah an ruah. A ruang cu a zawmi theih khawh an si lo i, zawt theih tunglo in midang kha zawtnak an chonh khawh hna caah a si. 

Thutdir ningcang zong tliang le tling tein bia a kan chim lo ti a si. State governor pawl an lung a rawk ngaingai. An ram mipi nih le an namchih (press) tuk fawn hna. Cucaah ramkulh cheukhat cu May 1, 2020 ah business kan on than lai ti a si. Cu ahcun Ohio zong aa tel ve.

New York State hna cu mizaw le mithi an tam tuk caah, May 1 ah rian on ding cu a si kho lo ti a si. Tu tan virus cu US ram ve lo bang an i chuahsual ngaingai ko. An rak i timlam lo ngaingai i, a taktak an van ton tik ahcun an i ti kho ti lo. Ramkip in bawmhnak a phunphun te a ra ve. South Korea, Tuluk, Russia le a dang ram fatete hmanh in PPE timi pumpak vennak thilri le sizung thilri bawmhnak tampi an hmuh ve.

US States lakah Georgia hi tu zarh Ningani ah rian kan on than lai tiah aa timi a si. Georgia hi Ohio nak in mizaw an tam deuh. A tu lio ah 22,491 an zaw; 899 an thi cang. Rian an van on than tik ah mizaw le mithi zeidek an lawh te lai? Mipi nih cun an ngaihlah ngai ko ti a si. Georgia bantuk in, State dang zong nih rian an van on ahcun, USA ah zawtnak hi a karh ngai te kho men.

California cu rian an on ngam rih lo nain survey an tuah tikah, sifakbik 3.6% lawng nih business hi on than an duh i zapi zaran 3.6% nih an duh rih lo ti a si. Cozah nih "innchung ah um ding" timi a um rih ko nain, ni a lin tuk i degree 90 cung a kai caah beach ah nikhat hnu nikhat minung an tam chin lengmang i zawtnak hi a karh ngai te men lai tiah an ti.

Atu ah eidin dawr, thilri dawr, bars, sekhan, sianginn le a herh tuklomi rian paoh cu an khar dih ko hna. Voksa le cawsa chuahnak sehzung lianlian zong an khar hna. Minung 28 million rian lo in an um. Rian an on tik ah hin, hi vialte hi a hlan bantuk in US zong hi kan si than te lai dek maw timi theih khawh a si rih lo. "Normal" hi fawi ah kan si kho lo te men lai.

Cucah May 1 ah business on dingmi cu, mipi nih ngaihlah bu tein on ding an timh cio mi a si. Hi rian an on tik ah hin, zeitluk in dah Covid-19 mizaw hi an karh te lai timi cu theih khawh lai timi cu ralring tein hngah cio rih ding a si ko. Biakinn pumh te hna zong an on te ko lai nain, Khrihfabu cio nih pumh le pumh lo ding cu, mah le state hawih cio in khan ah a tha te ding a si.

U.S Meiti Company Tampi An Rawk Te Kho Men?

Voikhat cu Midland ka tlawng. Vanlawng cung in van zoh ahcun Miland hrawng cu meiti cawhnak lawngte a si ko. Zoh hi a dawh tuk. Cucaah Midland cu "USA Dubai" tiah min ka sak. Dubai cu ram fate a si nain meiti ruang ah a rum taktakmi ram a si. Midland zong meiti tam tuk nak a si I, USA Dubai a si ve ko. Hmailei ah ruahchannak a um ngaimi khua a si. Zeicatiah meiti cu vawleicung minung tam tuk nih kan herhmi a si caah "Black gold" tiah an timi a si.

Midland upa pakhat nih a ka chimhmi cu, "Sayapa, na tlun tik ah va thei te ko. Meiti man a tlak paoh ahcun Midland cu an rian a tha lo ti va thei law, meiti man kai paoh ahcun an rian a tha ti va thei ko" a ka ti. Mah biate cu ka philh kho bal lo. USA ahcun nichiar kan nunnak ah meiti dawr cu hmuh peng a si. Meiti man a kai can ah, cu pa cu ka mitthlam ah a cuang. A bia ka thei than. Meiti man a tum ahcun ka ruat chinchin tawn. A tu lio meiti man a tlak tuk tikah Midland hrawnghrang Laimi zeidah an lawh ve hna hnga timi ka ruat.

A tu lio hi i meiti lei rian hi tampi an tuar ve. Coronavirus ruangah USA ah ram kip ah laid off a um. Minung million 26 rian ban an si cang. Laid off tamnak bik cazin an chuah tikah Midland area ah a si. Ka van ruahmi cu, Midland upa pa chimmi kha a si ko, timi ka lung a van fiang. Ka ruat hna i ka lung a tha lo. Midland cu 42% laid off an si timi ca an tial. A ruang cu Meiti tamnak ram a si caah a si. Midland area ah hin, a tu lio ah Midland area ah riantuanmi dihlak hi 316,000 an um rih i, cucu 2014 nakin 30% an zor deuh cang ti a si. Hi chungah 40% hi lay off an tong te kho men ti a si.
Midland-Odessa area ah meiti co cemmi company hna hi, Occidental Petroleum company le Parsley Energy Inc an si. A tu hi Houston le ka dang zong ah meiti riantuanmi tampi laid off an tong cang.

Midland Area meiti khur hmun khat (Ref. Sky Truth)

Vawlei Ralpi II a dih hnu in, tu chun ni tluk i vawleicungah meiti aa pawn hi a um lai lo ti a si. A ruang cu khualtlawngmi an zor i, vawleicung sipuazi a tum tik ah meiti aa hmannak a tlawm tuk cang caah, meiti company tampi cu an tuan kho ti hna lo. Khatlei ah Russia le Saudi Arabia nih meiti tam tuk an chuah tik ah le ramdang ah cawk duhmi an um ti lo tik ah, meiti ralrin khawnnak vialte an khat dih ti a si.

A tu bantuk in meiti thlak hi 1983 hnu ah a um bal rih lo ti a si. Meiti hring company caah cun thawngchia taktak a si. Cucaah US meiti company tam nawn hi an rawk lai tiah ruah a si cang. A ruang cu khualtlawngmi an tlawm tikah, meiti cawk a duhmi an tlawm caah a zornak a si.

Nihin ni ah meiti chumh rihlomi pipa khat ah $20 cung deuhvak a si. Cucu 1983 meiti man tluk a si an ti. A tu ning ahcun $30 hmanh hi a niam tuk cang tinak a si. $20 hrawng hna asi ahcun zan mangchia bantuk a si cang an ti. Meiti company cheukhat cu tangka cawi chawm in a nungmi an si cang caah, $20 kuakap lawng a si ahcun company 533 cu 2021 dih hlan ah, bankruptcy an file cang lai tiah Rystad Energy nih an ti. $10 ah a tlak ahcun company 1,100 nih an file lai an ti.

Covid-19 zawtnak pinah a pawi bikmi cu, OPEC ram zong nih meiti chuahmi an thum rih lo. Cun Russia le Saudi Arabia kha meiti ral an i do bantuk in meiti man an thumh. US Pre. Trump nih a tlangtlak hna I meiti man thumh an dai. Culoahcun meiti man a tum tuk ding a si.

Meiti hi May tiang contract ahcun a man a tha ngai rih nain, June ahcun 10% a tla cia cang i, pipa khat ah $22 a si te ding a si. Hi nakin meiti man a tlak ahcun meiti company tam ngai cu an nung kho lai lo ti a si.

Hi tining tein covid-19 ruangah vawleicung sipuazi a tlak ahcun US meiti company hi an rawk kho i, abik in Texas area ah meiti khur tampi cu khar an si lai. Meiti chumhnak sehzung zong khar an si lai i, meiti riantuanmi tampi hi Texas ah lay off an tong te lai ti a si. Kan mah Laimi cu meiti lei ah a tuanmi an tlawm deuh ko lai nain, meiti company ah tampi rian an ban hna ahcun mi vialte caah sunghnak nganpi cu a si ve te kho men.

Ad

Canada Ram Mibu Meithal Kahnak Nih Zeidah A Kan Hmuhsak?

Vawleicung ah a pawimi thil tam tuk a um. Cu lak ah misualmi nih misuallomi an thahnawn tawn mi hna le misualmi hna kut in sualnak a tuahlomi hna nunnak tam tuk a liammi hi a si. Cu nakin a pawi deuhmi cu, "Constitutions cherhchan riangmang in, politicians pawl nih an mah vote hmuhnak ah, kuangfang tam tuk aa tlummi meithal ngeih te hna an i pawmtermi hi a let in a pawimi a si."

Vawleicung ah mibu meithal kahnak kong tuanbia kan zoh tik ah, Communist ram le Socialist ramnak in, Democracy ram hin tam deuh kan hmuh. Cun Buddhist ram le Hindu ramnak in, Khrihfa ram tu ah tam deuh kan hmuh than. Cun Nichuahlei ram nakin Nitlaklei ram ah tam deuh kan hmuh than. Cu Nitlaklei ram chung zong ahcun, South America le North America ah tam bik kan hmuh. South America hi mithah lainawn a tambiknam a si i, North America ahcun Mexico le USA hi a tamnak bik a si i, Canada hi cu a rak tlawm deuh ngai. Asinain Canada zong meithal in an him hlei ti lo timi cu, nai minung 22 an kahthatmi hna tuanbia zoh in a lang ko.

Canada hi ram dai ngai a si. Asinain nai Rinni (April 18) ah, Canada ram i, Nova Scotia ramthen ah, mibu meithal kahnak a van chuak i, Canada ram cu ngaihchiatnak nganpi an tong ve. Canada hi a dai ngaimi ram asinain hi mibu kahnak nih tuanbia thar a van chuahter ve than. Mi a thah ni ah hin, minung 16 a thah hna. AP News nih report a tial than tik ahcun, minung 22 an thi ti a si.

Lainawngpa tlaihnak ding caah hi tin Canada palik nih lam an kham

Cucaah Canada Public Safety Minister Bill Blair nih "Sualnak ngeilo minung 18 hna nunnak hi, Canada tuanbia a um chung vialte kan theih zungzal ko lai" tiah a ti. Canada Prime Minister Justin Trudeau zong nih, Nova Scotia kha naihniam tein a ummi an sinak kong kha hi tin a tial:

"Nova Scotians mi tam deuh nih cun, a thimi hna pakhat he maw, tam deuh he maw, phun khatkhat nan i pehtlai cio theu. Ram pumpi le hi pengram dihlak nih hin a tu lio ah kan ngaih a chia i, a tu i kan tonmi hi, thinlung nih a ruah khawh lomi tiang ngaichiatnak a si ko" tiah Conference ah bia a chim. 

Nova Scotia Premier Stephen McNeil nih, "Hihi Nova Scotia ah, sullam umloin a chuakmi  puarhran thahnawnnak a si" tiah a ti ve.

A kaptu tiah ruahmi pa hi, kum 51 pa nih meithal in minung a kah hna i a tlawm bik ah 16 an thi i Palik officer nu va le fale ngeimi zong aa tel ve. An pa cu pahmei ah aa chuah i, a fale cu ngaktah an si cang. A nulepa cu an ngaih a chia taktak. Misualmi hna ruangah a suallomi palik nunnak hna a rak liam tawn. Meithal nih hin thil tha lo tamtuk hi a chuahpi. Study an tuah i, an hmuhmi cu, "Mah vennak meithal an cawkmi nih an mah an i venmi nakin, mithahnak an hman hi a tam deuh" ti a si.

A kaptu pa hi Gabriel Wortman (K.51) a si. Dartmouth, Nova Scotia ah haa sekhan a tuahmi a si. Canada hi cu ram dai ngai a si i, tu chun meithal kahnak nih, hi ram zong ah daihnak taktak a um kho thlu ve lo timi a langhter. Zeicadah mah vialte hi a kahthat hna timi aa tinhmi a fiang rih lo. An kawl i, minung a thah hmasatnak in meng 60 a hlatnak meiti dawr ah palik nih an kahthat.

Lainawngpa an kahthatnak Enfield khua gas station

A voikhatnak minung 16 an thi ti a si. A voi hnihnak ah 18 ti a si. A voi thumnak ah 23 ti a si nain, a donghnak an fianmi cu 22 an si ti a si. Palik officer RCMP veteran Const Heidi Stevenson (23) zong meithal kaptu pa nih a kah i a thi ve. A vapa le fale a raoh ta hna. 

A hnu an hmuhmi cu mithat pa nih hin, minung 9 cu mei in inn a khanghmi ah a khangh chih hna ti a si. A sual taktak ko. Canada caahcun thawngchia taktak a si. 

Suimilam 12 chungah a kenkip deuh ah va kah hna. Mi ruak tam bik hi, Portapique Beach Rd ummi inn pakhat i, innleng le innchung ah an hmuh hna. Cun Nova Scotia zong ah ruak zeimawzat an va hmuh hna. Nawlngeitu nih an timi cu, mithattu pa nih hin a thah hmasatmi hna hi cu aa tinhmi an si i, khi hnu khi cu motor aa mawngh i a kah duhmi kha a thim in a kah hna ti a si. Tinhmi theng a ngei ti lo an ti.

Meithal kaptu pa tiah an ruahmi hi tuan ahcun an tlai kho lo. A kenkip ah meithal he a zam. Tih a nun tuk caah, innleng ah chuak hlah u. Innchung ah um viar u tiah thawng an thanh. Canada palik tam tuk nih an kawl. Hmun tam tuk ah lam an phih. A hnu ah an thah khawh. That kho hna hlah sehlaw, minung tam deuhpi a kah hna lai. Zei ruang dah, hi tin mi a kahthat hna timi hi, an hlat lio a si.

RCMP a thimi Heidi Stevnenson

Canada hi mithah a tlawm ngai. Marc Lepine nih, 1989 i Montreal's Ecole Polytechnique sianginn i nu 14 an thah hna kum in, tu tan mithahnak hi, minung tambik an thah hna a si. 1989 mibu thah kum in, Canada cu cozah nih meithal leiah upadi reng ngai in an ser caah mibu thah hi a tlawm deuh ngai. Marc Leline hi "feminism" timi nu-nawlngeihnak a huami deuh si dawh a si. Cu ruang ah cun rak that hna sehlaw a awh. A thah hna ni ah hin, hi tin a tuah hna:

Engineering cacawnnak khan chung ah a lut. Nu le pa kha ralkah in a dirter hna. Cun nu 9 kha a dang in a dirter hna i, pa kha a chuahter hna. A chimmi cu "Faminism dohtu ka si" tiah a ti. Nu 9 ning in meithal in a kah hna i, 6 an thi. Cun a chuak i, innleng le coka le sianginn khan ah a ummi nu a hmuhmi paoh minutes 20 chung a kah hna. Cu hnu ah a mah le mah aa kap i a thi. 

Vawleicung ram kip sining zoh tik ah, social service timi minung i bawmhchanhnak a that deuhnak paoh ah, mithah lainawn a tlawm deuh ti a si. Canada hi Democracy ram a si ko nain, an cozah policy  hi socialist phun tein a kalmi a si. Sizung doctor piah zong a fawi i, cozah zohkhenh ning hi a tha ngai ti a si. An ram hi nunning zaang a dam i minung thinlung a dai ngai an ti. Europe he aa lo. Ngandamnak insurance zong an ngei dih cio i, minung an ngan a dam i, an nunning a zaang a dam i, an thinlung a dam ngai ti a si. Cucaah tu tanbantuk mithah hi a tlawm ngai i, mipi an lau ngaingai ko.

Montreal's Ecole Polytechnique school

USA a pawinak cem pakhat cu, meithal a tam tukmi le minung cheu nih nunnak zei ah an rellomi le  mithah lainawn an i fawih tukmi hi a si. Misualmi  ruang i sualnak ngeilo minung tam tuk an thih mi hi a pawi tuk. Hihi US um a nuamhlonak bik zong a si. Lampi i tapaihhmoh hmanh ah riffle meithal lianlian he an i chawh ahcun tih a nung tuk. Canada cu, cu hlan ahcun innpa ram, USA bantuk a si lo i, um nuam ngai ram a si nain, hi pin ah hin mibu meithal kahnak hi a tam chin lengmang ve sual lai tiah phan a um ngai.

Canada cozah cu an khul a rang. Politics le mah party chuahnak nakin ram himbawmnak kha biapi ah an chiah deuh caah, naite ah an caih i, May ni (1) in Assault Riffles cu kan kham cang lai tiah an ti. An kham cang. Conservative MPs pakhat nih a timi cu, "Assault Riffle khamnak ding caahcun Democracy cu a kamte ah kan chiahta ee" tiah a ti. USA nih Canada sin in fim aa lak a herh ko.

Minung zei bantuk biaknak kan si zong ah, kan zawlawnnak hi midang caah rawhnak hman dinga si lo. Minung cu zei miphun kan si zong ah, vaun rang pek, vun nak pek, vun eng pek, kan biakmi Pathian tihnak le upatnak a um ti lo hnu ahcun, kan minung hawi tihnak le upatnak zong a um kho ti lo. Kan minung hawi nunnak zong biapi ah chiah khawh a si ti lo. Minung hawi caah thatlonak tuah le mithah lainawn zong tihnak a um ti lo. Cu Pathian theihlonak hi, mithah lainawnnak i a hrampi bik a si ko tiah ka ruat tawn. Nang zeitin dek na ruah ve?

Canada zong ram nuam, ram tha le ram dai ngai a si ko nain, tu tan an thil tawnmi nih "Sualnak timi cu khawika ram paoh ah a rak um ko. Pumpak sualnak cu vawleicung khawika ram paoh ah a um ve ko" timi a kan hmuhsak.

----------------------------------------

Zohchihmi Ca

1. Nova Scotia Shooting: 22 confirmed killed in Canada's dealiest mass shooting

 nbcnews.com/news/world/18-confirmed-killed-canada-s-deadliest-mass-shooting-officials-expect-n1188471

2. Canada Shooting: Death toll in Nova Scotia rises to 23

https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52376547

U.S Meithal Nunphung le Lainawn Karh Ning

Vawleicung ram cu zei ram hmanh hi, a tlingmi uknak timi a um lo. Communist le Socialist zong a chiatnak a rak um ve bantuk in, Democracy zong a chiatnak a rak um ve ko. A tlingmi uknak cu a rak si ve hlei lo. USA ah kum 23 ka um hnu ah, fiang tein ka hmuhmi cu hihi a si:

"Democracy a thatnak bik cu Freedom an ngeihmi a si. A thatlonak bik cu, cu an Freedomc cu ningcang lo an hmanmi hi a si. Democracy i a ral cu Freedom a umlomi a si i, Democracy i a ral cu luan tuk in Freedom an hman zong hi a si." 

Zeicadah hihi ka chim? An free tuknak nih thil chia tam tuk a chuahpi. USA hi nulepa sulnak movie (porn movie) tambik chuahnak ram a si. Drug tambik zuarnak ram a si. Zuu a tam tuknak ram a si. Casino a tam tuknak ram a si. Dollar nih minung a uk tuknak ram a si. Rian nih minung a uk tuknak ram a si. Thilri duh tuknak (materialism) ram a si. Hi "Materialism" hi "Capitalism" nih a hrin i, hi hna pahnih hi an i tlai. Hi hna nih minung nunnak hi lam tampi in a hrawh i, "minung nunnak" hi biapi ah chia lo in, tangka le thilri tu hi biapi ah chiahnak ram a si. Hihi Democracy ram a pawinak cem pakhat a si. Cu vialte lak ah a pawi bikmi tiah ka ruahmi cu, a tanglei ka van tial laimi hi a si.

Meithal le Mithah Lainawnnak Kong

USA Phunghram ah Second Amendment timi nih, "minung pumpak nih meithal ngeih khawh le meithal he mipi lakah meithal ken khawh" a si. Meithal ngeih hi sual a si lo. Cucu an i tlaih i, mipi nih meithal tawi le sau tampi an ngeih hna. Chungkhar pakhat ah meithal zun 2-3 ngei cu an tam tuk. USA hi meithal le minung an i zat. Politicians zong nih vote hmuhnak caah an hman le Assault Riffle kham zong an ti kho lo. Meithal ruangah USA hi nunnak ah hna a ngam kho ve lem lo.

USA cu meithal ngeih tik ah, ASR15 Assault Riffles timi pawl duh poh in an ngeih khawhmi hi a pawi taktakmi a si. Kawlram ahcun Kawl ralkap hmanh nih an ngeihlomi a si kho men. AR-15 hi lam hlatpi tiang a kuan a kal kho i, tinhmi a khengkho mi a si. Hi meithal hi phun tampi a um i, US ah minung tambik an thahnak hna cu, mah meithal hi a si an ti.

Mi pakhat cu meithal a ngeih ahcun mithah a fawi tuk cang. US hi mirum nih an rum tuk; sifak nih si fak ngai an si. Nifatin nunnak ah, lungre a rak theihmi le khingritmi an rak tam tuk. A donghnak ah thil phunphun ruangah, an lungre a thei i lungrawk zawtnak an ngei. Nuva an i then; fa an i cuh. Cuticun buainak tampi a um tik ah, a cheu cu an lung a rawk i zu le ritnak sii an banh. A donghnak ah chungkhar dihlak a thatmi an um. A cheu cu sianginn, biakinn le dawrlian umnak ah, minung hmuhmi paoh a thatmi hna an um. A cheu cu palik a kapmi zong an um. A cheu cu video game i meithal kahnak video zoh ruangah, minung hi lentecelhnak bak in a kapmi zong an um.

AR-15 Assault Riffle lamhlat kahnak phun khat 

Khuapi deuh ah meithal kah a tam deuh. A caan ah mah te aa kapthat zong an um. A caan ah "gang le gang" an i kap. A caan ah midang a kahthat hnu hna ah, mah le mah aa that zong an um. Hlathlaitu pawl nih an timi cu, "Nihin ni ah meithal a tam chin lengmang i, mithah lainawn a tam chin lengmang ve" ti a si.

USA meithal kahnak tuanbia zoh tik ah, a luanciami kum 40 chung ah 2019 hi mibu meithal kahnak (mass shooting) a tam cem kum le meithal in a thimi an tam cem kum a si (Cazin hi a fiang kho deuh rih lo). 2020 hi 2019 nakin a tam deuh te kho men ti a si. Mi thah kong hi, a buai tuk caah kum hnih-thum hnu lawng ah cazin hi tha tein a fiang kho tawn.

1968 in tuak tik ah, cazin fiang tein theih khawhmi ahcun 2017 hi meithal in a thimi an tam bik kum a si i, 39,773 an thi. Hi a thimi ah hin, mi nih kahthatmi, mahte thatmi, kah sualmi ti in an i tel. Hi chungah 14,542 hi mi nih kahthatmi an si ti a si. 1993 ah hin 39,595 hi meithal in an thi i, 2017 ah a thimi hi 178 an tam deuh.

2018 ah meithal in a thimi dihlak hi 39,740 an si. 2017 nakin 33 an tlawm deuh. Tampi cu a zor lo nain thanuam deuh a si. Hi chungah hin, meithal in mahthahnak a tuahmi le accident rel chih an si.

2019 ah hin, meithal in kahthatmi hi 2018 nakin an tam deuh i, 15,381 an phan i 3% a karh deuh ti a si. Meithal kahnak kong hlathlainak a um hnu ah, 2019 ah hin mibu meithal kahnak a tambik kum a si i, kum khat chungah voi 417 a chuak. 2018 nakin mibu kahnak voi 80 a tam deuh ti a si.

2019 ah hin meithal in aa khawngdengmi 29,613 an um i, 2018 nakin 5% an tam deuh ti a si (2019 ah hin meithal in mahte aa thatmi cazin hi a fiang kho rih lo).

Mibu kahnak hi 2016 ah 382 a um; 2017 ah 346 le 2018 ah 337 a um. 2019 ahcun 417 bak a um i, USA tuanbia kum 40 chungah mibu meithal kahnak a tam bik kum cu 2019 hi a si.

A tanglei ah hin 2014-2019 karah meithal in kahthatmi hna zeizat dah an si timi langhternak a si. 2014 in meithal kah a tam deuh chin lengmang i, 2017 hi a tam bik kum a si. 2018 ah tlawmte a zor nain 2019 ah a kai than. 2017 le 2019 hi an i zat dengmang timi kha cazin ah hmuh khawh a si.

2014-2019 tiang meithal kathatmi cazin (Ref. thetrace.org)

2020 chung ah, April 19 tiang theih khawhmi ah 11,780 hi, meithal in an thi cang tiah Gun Violence Archives timi bu nih an tial. Hi bu hi 2013 in meithal in a thimi cazin a khawmsuatu bu an si.

Coronavirus ruang ah mipi nih meithal tam deuh an cawk i, March 2020 chung lawng ah hin, American minung nih meithal 2,000,000 an cawk i inn ah an i lawipi ti a si. 2019 March i an cawkmi nakin 1,000, 000 tam deuh an cawk ti a si. Meithal tam deuhdeuh i, minung himnak nakin himlonak hi a tam deuh deuh ko cang. Cincinnati ah kan mah naupa Lian Cung Nung zong a nupi he motor cung an um lio le motor mawngh lio bak ah a lang in an kah le a thi ko. USA ah bantuk kahmi an tam tuk cang. A ho cio zong hi, hi tin kan dong lai lo timi chim khawh a si hrimhrim lo.

USA ah mithah lainawn tamnak cem St. Louis khua

USA ah mithah lainawn tambiknak khua 10 hna cu: St. Louis, Baltimore, Detroit, New Orleans, Baton Rouge, Memphis, Dayton, Shreveport, West Palm Beach le Washington DC an si hna. Hi khua hna hi sualnak tambiknak kua zong ah an i tel hna. Dayton cu kum 10 ka umnak a si i, a kong ka theih ngai. An sang a cheukhat cu zanlei le zan ahcun umkal ngam bak a si lo. Palik hmanh an kal ngam lo. 911 an auh hmanh ah an ra duh lo ti a si. Buai a dih hnu ah an ra an ti. Thih cu an duh cio lo caah a si lai.

Psyshologist nih an tuak i, USA hi minung an thin a hung chin lengmang. An ing a puang chin lengmang ti a si. Lungretheihnak le lungrawk zawtnak zong a tam deuh chin lengmang ti a si. Drug le zuu zong a tam chin lengmang caah, hmailei ah meithal kah le mithah lainawn hi a karh deuh kho tiah ruah a si. Kan himnak caah Pathian bochan a herh. Thuro bantuk in nunnem le rul bantuk in ralring tein umkal le khulran a herh.

Kan rak umnak Dayton khua ah mibu kahnak um lio hmanthlak

USA ahcun hihi ruah bak a herh. Tihnunnak sang ahcun kal lo ding a si. A bik in zanlei le muisam ahcun motor zong in kal ding a si lo. A si khawh ahcun minung tam lio ah dawr kal ding a si. Zan dawr kal le motor meiti rawn te hna hi a hrial khawh chung in hrial a herh. Zan i dawr kal tik ah, a rannak in motor ah luh le hrenh le kal hi a tha. Cun motor chung in mi hna zoh le ngiat lo ding a si. USA ah minung zoh hi an duh lo. Gang hna cu an thinhun ahcun meithal kah an hmang. Cun motor lam zong i cuh ding a si lo. Motor lam cuh sual ahcun "road rage accident" an timi, thinhun in meithal kah hi a tlawm te lo. Ralrin ding a tam tuk.

Abik in Coronavirus ruangah Asian huatnak le Anti-semitism" timi Judahmi huatnak a karh ngaingai ti a si. Hi lio caan ah hin, daithlang ngai le hnangam tuk in, um ding a si lo. Him tein kan umnak lai, ralrin khun a herh. Kan himnak hi thluak nih a ven. Kan umkalnak paoh ah khuaruah le tuaktan bu tein umkal le khuasak tuntuk hi a herh.