Coronavirus le Tihnungmi Zawtnak Rungrul Phunphun

Vawleicung ah hin, zawtnak rungrul hi phun 700 tluk a um ti a si. Hi chungah Kawlram lei kan tuar cemmi cu-dysentery timi senten zawtna, raifanh, typhoid, thinphin, TB, ngal-eu, chungthlet le hnamtebawng (chungthlet-luakluak) timi pawl an si. Hi hna zong hi, pumpak tein zawt a um ve i, a caan ahcun tlangrai (outbreak) ah aa chuah kho. Tlangrai ah aa chuah lo ahcun tih a nung tuk lo. Thil pakhatkhat ruangah tlangrai ah aa chuah kho tawn.

Vawleicung ah mi tam bik a thihtertu zawtnak hi Spanish Flu timi hi a si. Vawleicungpumpi ah minung million 500 hrawng a zawtter hna i, million 20-50 hrawng an thi, USA ah 675,000 an thi ti a si. Spanish Flu zong hi Coronavirus phun khat a si ve. 

Hi zawtnak hi khawika ram in dah aa thawk timi an thei kho ciah lo. France, China, Britain le USA in a si kho men tiah an ti. Theih khawhmi mizaw pakhatnak bik report an pekmi cu March 11, 1918 ah a si i, Funston in Fort Riley, Kansas ah a si. Europe ahcun Spain khualipi cem Madrid nih hin May thla dihlak ah report a rak pek. A tuanbia aa thawknak taktak kong ah, Britanica ah hi tin an tial:

During this pandemic an estimated 25 million persons throughout the world died of the so-called Spanish flu, which was first widely reported in Spain but originated in the U.S. state of Kansas. 

Hi H1N1 hi USA in aa thawk ko tiah tuanbia thiammi tam deuh nih an ti. USA ah report an pek hmasatnak biknak zong a si. A cheu nih Europe in a rak tlungmi nih an rak phurhmi a si kho men tiah a ruatmi zong an um. 

1918 Spanish Flu in Kansas khua i a rak zawmi pawl

Hi H1Na hi vawleicung tlangrai vialte lakah minung tambik thinak a chuahpitu a si. Hi hnu ah hin 1977 ah Hong Kong ah a chuak than. 2009 ah Mexico le USA ah a chuak than. Hi rungrul hi H1N1 Influenza zawtnak a s USA le vawleicung ram kip ah a um peng cang. 

Ral tuk lio a si caah, ramdang nih cun zawtnak hi thawngpang ah an rak tial duh lo i, Spain lawng nih an rak tial caah Spanish Flu tiah an tinak a si. Spain nih an duh ve lo i France Flu tiah an ti ve. Atu i kan President nih Covid-19 timi hi "Wuhan virus, Chinese virus, Foreign virus" a ti bantuk a si ko. 

USA ka phak hnu ah zawtnak tlangrai fak hi vawleicungpumpi tihmi voi (5) a chuak cang. Cu lak ah Ebola le MERS cu USA hi a phan manh tuk lo. Cucaah a tu tan Covid-19 bantuk cun buainak a rak chuak lo. H1N1 cu 2009 in a chuak i, tih a rak nung taktak. A tu tiang zong hi cu a um peng ko i, kum chiar in minung a tlawm le tam an thi peng ko. Ramdang ummi Laimi caah, hi zawtnak pawl hi theih le ralrin a herh caah, hi ka blog ah ka van tialnak a si. 

1. SARS: 

SARS le COVID-19 hi an ci aa khat. Coronavirus veve an si. SARS cu Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 1 (SARS-CoV-1) ti a si. 2000 hnu deuh ah aa thawk i, 2002-2004 ah tlangrai ah aa chuahmi a si. Minung 8,098 an rak zaw i 774 an thi. 2004 hnu cu a chuak than ti lo. Cuap le thawdawpnak lamthlun zawtnak a si. An tak a lin, khuh car in an khuh, an lu a fak, an taksa a fak, thaw an dawp kho lo. 

Khuhnak le ha-thio nak thli lakah cil  petmi in chonh khawh a si. Vunhawng tonghnak le i hnamhnak in chonh khawh a si. 2002 ah Tuluk ram ah a chuakmi a si. Vawleicung ram 26 ah khulrang ngai in a rak karh nain, an kham manh i a karh tam manh lo. Chinese scientist nih an dawi lengmang tik ah, 2017 ah an timi cu, SARS aa thawknak hi Yunan Province ummi Horseshoe bat timi Rangkedan he aa lomi papalak in a si tiah an ti. 

2. COVID-19 

Covid-19 zong hi, Coronavirus a si ve. SARS he an phun aa khat. An ci tlawmte aa dang. Israel scientist-Prof. Shy Arkin-nih SARS le Covid-19 hi 80% an khat i a ti. Cucaah minung hi millions cun kan thi lai lo a ti. Covid-19 hi  Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) a si i, Covid-19 an ti hlan ahcun SARS-CoV-2) ti a si. December 2019 in Wuhan khua in a chuakmi a si. A zawmi hi, an fakpi in an khuh, an taksa a fak. an lu a fak. An cuap le an thawdawpnak lamthluan kha a pih caah, mithi an tamnak a si. A cheu cu an khua tlawmte a sik. Khuh hi an celhlo cemmi a si. Flu le Influenza nakin a let 10 in a fak deuh kho ti a si. Tih a nung ngai. 

Scientist nih rungrul aa thawknak hi an kawl lio a si. Tuan deuh ahcun, Tuluk ram wet-market in aa thawk tiah an ti. Cu wet-market ahcun ramsa an zuarmi hi a tam ngai. Cozah nih an zuartermi hna a si lo. Hi ka ah hin, sakhi, ngengpi, sazul. varit, artau, va phunphun, rul, saphu, satang le ei awk thami paoh an zuar. Chizaw, ar, uico, vok le nga phunphai sa tiang an zuar. Aa filh-hnawm ngai fawn. 

Cu wet-market i an zuarmi sa pawl in aa thawk lai tiah an zumh. Cu sa lak ahcun a si kho bik tiah ruahmi cu-rul phunphu, saphu, satang, papalak le tichung thilnung-hna an si. Hi lak ah hin, papalak hi an zumh cem. A ruang cu Covid-19 rungrul le Papalak i an DNA hi 96% aa khat ti a si. Scientist nih an kawl lai i, aa thawknak saram an hmuh te khawh men (Wuhan khua i virology sehzung in virus a chuak sualmi a si timi cu, fianter khawh a si rih lo. A tu tiang cu hi kong hi zumh awk tlak ngai in ca a chuak mi um rih lo. CDC le WHO zong nih an ruahmi si lo).

Covid-19 hi voronavirus phun khat a si ko. 2015 in Coronavirus hi phun 400 tluk an hmuh cang. A tu I Covid-19 hmanh hi, a phun a dangmi tete 30 tluk a um tiah Wuhan khua rungrul lei scientist nih an ti. Cucaah a tu bantuk tlangrai hi, zeitik paoh ah a chuak kho thanmi a si ko. 

3. MERS: 

Middle East Respiratory Syndrome (CERS-CoV) tiah an ti. A ruang cu "Coronavirus" a si ve.  2012 ah a rak chuak i ram 27 ah zawtnak a rak chuak. Aa thawknak le tam bik (80%) cu Saudi Arabia ah a si. Aa thawknak cu kalauk in minung ah; cu hnu ah minung in minung ah aa chonhmi a si an ti. Hi zong hi Coronavirus a si i, "kalauk zawtnak" tiah an rak timi a si. A ruang pakhatkhat ruangah kalauk in minung ah a kai sualmi a si. A zawtnak hi a fak taktak i, minung 3 ah 1 cu an thi ti a si. 

 2012 aa thawkka in January 2020 tiang ah mizaw report pekimi 2,519 zaw i 866 an thi tiah WHO nih an ti. Kum chiar tein tlawm tete in a chuak pah lengmang. 2014-16 ah Saudi Arabia ah a chuak than. 2015 ah S. Korea ah a chuak than i minung 186 an zaw i 38 an rak thi. WHO nih an timi cu 2016 hnu ah MERS zawmi 1,465 an um cang i, ram khat le khat i bawmhnak ruangah minung 300-500 thihnak kan kham khawh tiah an ti. 2019 chung zong ah January-December tiang hi tlawmtete cu a chuak peng ko tiah WHO ah report an pek. Tlangrai taktak ah aa chuah lo bia tu a si.

An cuap le thawdawpnak lam i zawtnak a si. An taksa, an khuh, an thaw a pit. A caan ahcun an chung a tlet hna. An luak an luak. Minung le minung rang ngai in chonh khawh a si. Middle East ah a rak chuah caah "Middle East Respiratory Syndrome" an ti. Sizung lei le sekhan lei riantuanmi chungah tampi an rak zaw. A ruang cu ralrin awk an rak theihlo caah a si an ti. HIhi tlangrai taktak ah aa chuah ahcun Covid-19 nakin mithi a tam deuh khomi zawtnak a si. 

4. EBOLA

Ebola virus disease (EVD) tiah an auh. A buaktlak in mizaw i 50% an thi. A cheu zawn ahcun 25-90% an thi. Tih a nung ngaingaimi zawtnak a si. 1976 ah a voikhatnak bik Nzara (South Sudan) le Yambuku (Democratic Republic of Congo) ah a rak chuak. A hnu deuh a chuakmi hi, Ebola River kam ummi khuate in aa thawk caah, hi zawtnak hi EBOLA tiah min an pekmi a si. 

Ebola hi chonh a fawi taktak. Thih zong a fawi taktakmi zawtnak a si. Saram in minung ah a kaimi zawtnak a si an ti. Africa ram cheukhat ah, 2014-2016 ah hin fak taktak in a rak chuak than. Ebola zawtnak hi rungrul phun (5) a um: Ebola virus (EBOV), Sudan virus (SUDV), Reston virus (RESTV), Tai Forest virus (TAFV) le Bundibugyo virus (BDBV) timi an si, RESTV nih hin, minung a silomi hnuk dingmi saram cungah zawtnak a chuahter i, a dang phun (4) nih hin zawtnak le thihnak an chuahpi. 

 Minung zawtnak a chuahtertu Ebola virus hi gorilla ruak asiloah chimpanzee, papalak le duiker timi saram hna in aa thawk tiah an ti. Cu hnu ah minung in minung ah aa chonhmi a si. Hi saram pawl ah hin, hi zawtnak hi a um tawn. Asinain minung ahcun a kai theng lo ti a si. 

2014-2016 ah Western Africa ram (Guinea, Liberia, Sierra Leone le a dam ram cheukhat) hna ah a rak chuak i, minung 28,600 an an zaw i, 11,300 an rak thi. A rak zual tuk caah, Ebola ral doh ding in, Pre. Obama zong nih ralkap 3,000 kuat ding a rak ti nain, 2,800 a rak kuat hna. 

Ebola a rak chuahka 1976 in kum chiarte ngacha in Africa ram tam ngai ah a chuak tawn ko nain, fak tuk in an rak zual lo. 2014-16 hi a zual bik a si. A tu ahcun vaccine an ser khawh cang caah, ruahchannak a um. 

Ebola zawt tikah a fahnak cem cu, an paw a fak, an tang, hliahcang le titsa a fak. An khua a sik, an ba, an taksa, an chung a thlet hna, an luat an luak, thi in an luak, rawl an duh lo, an taksa a phar, an thlan a chuak, an taksa ah tii a bau caah an thi tawn. Fahnak phun tam tuk a kemh. 

5. H1N1 Flu

H1N1 hi tih a nung taktakmi a si. 1918-19 ah tlangrai hi a rak chuak. Kansas State, USA in aa thawk tiah ruah a si. Vawleicung ramkip ah a rak karh i, Europe le Asia tiang a phan. Minung zeizat ciah dah an aw i an thi timi theih khawh a si lo. A buaktlak in million 500 tluk an zaw i, million 20-50 kar an thi ti a si. USA hmanh ah 675,000 an thi tiah an ti. Hi virus he unau ci a lo mi hi, phun tam tuk a um cang. 

H2N2, H3N2, H5N1, H7N2, H7N3,H2N2 tiin a ci aa deng deuhmi Influenza kha phun tampi an um. Hihi Kiktlaih zawtnak kan timi phun a si. 

2009 ah hin Mexico in aa thawk hmasat tiah ruah a si nain, USA he hin chikkhatte ah an chuak ti tl tluk a si. CDC nih hi tin an tial. 

2009 in, H1N1 zawtnak thar a chuak i, cu nih cun kum 40 chungah, vawleicungpumpi puulrai a chuahter. A tanglei caan hna hi,  2009 i H1N1 puulrai chuah lio ah a biapi bik cem in thil a cangmi hna an si. 

April 15

• First human infection with new influenza A H1N1 virus detected in California.

Mah California a zaw hmasatmi hi nute a si. A karh ciammam i, US ah million 61 an zaw 12,469 an thi. Swine Flu ti zong ah an auh. HI zawtnak hi, vok in aa thawkmi a si tiah an ruah. Zeicatiah vok, minung, avian va ah hin, a ummi rungrul ci he aa lo bik. Cucaah Swine Flu, Avian Flu ti zong ah a caan ahcun an an auh tawn. Puulrai i aa can hlan ah, vok, ngal le avian va phun ah saupi a rak um cang lai. Cu hnu ah minung ah a kaimi a si tiah an ruah. Khamnak sii an ser khawh cang nain, a tu tiang zong ah kum fatin in H1N1 le Flu hi UDSA ah minung tambik an thihnak an si.

2009-10 thla 12 chung mizaw hi 1,632,710 an zaw i, a thimi hi 151,700-575,400 kar an si ti a si. Number hi a buaktlak lawng in an chimnak cu, a cheu cu H1N1 le zawtnak dang in an zawt chih caah a si. 2009-2010 zong hi WHO nih Global Health Emergency ah an rak chiah. Pandemic (puulrai) tiah an rak ti. Hi zawtnak hi a phunphun in vawleicung ah kum chiar an lang peng rih ko. Nihin ni tiang ahcun, Covid-19 nakin H1N1 in a thimi an tam deuh rih. 

H1N1 zawtnak hi an taksa, an khuh, an hrawm fak, an khuasik, an taksa a fak. A cheu cu an paw a fak, an chung a thlet pah hna. An luak an luak. An lu a fak. Thaw an dawp kho lo. An hnar a ping; an baa. A zawt hi a fak ngaingai i, mi tampi an thi. Hi zawtnak hi upa le ngakchia a thleidang tukmi a s i lo. Nihin ni ah H1N1 cu khamnak sii a um cang caah, Flu caan ah Flu he hmun khat ah chunh ti khawh a si cang.

Chinchiah: Edit tuah than te ding

---------------------------------------

Zoh chihmi ca

1. Spanish Flu

https://www.history.com/topics/world-war-i/1918-flu-pandemic

2. H1N1 Influenza 

https://www.britannica.com/science/influenza

3. 2009 H1N1 Pandemic Timeline by CDC (Centers for Disease Control)

https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/2009-pandemic-timeline.html

4. Influenza (Flu): First Global Estimate of H1N1 Pandemic Mortality Released by CDC-Led Collaboration 

www.cdc.gov

Zeicadah N. Korea Nakin S. Korea Nih Coronavirus An Tuar Deuh?

South Korea le North Korea cu miphun khat an si. Nunphung aa khatmi an si. Holh khat an si. Biaknak aa khatmi an si. An i huatralnak ding a ruang hi a um bak lo nain, ramkongkau ah ruahnak (ideology) aa khah lo caah aa huami an si. Thlanglei Korea nih Democracy an i tlaih i Chaklei Korea nih Communist an i tlaih. Cucu an i dan cemnak a si. Cu nih cun unau ram cu ram hnih le miphun pahnih ah a chuah ko hna. An i huatning a sang taktak.

N. Korea hi minung 25 million fai an um i, S. Korea hi 51 million an um. An thancho ning cu aa thlau taktak. Kawlram le US bantuk in an thancho ning aa thlau. Hi ram pahnih hi, Kawlram nih kan theih cemnak hna a ruang pakhat cu, S. Korean President Chun Doo-hwan le hawile 1983 October 9 ah, Yangon an rak tlawn lio ah, N. Korea thohhlanzi pawl nih bawm an rak puah hnawh hna i, S. Korean bawi pawl 17 an rak thi. Pre. Chun cu a him.

N. Korea thohhlanzi zong (3) an rak dawi hna. Pakhat cu hri in an thlai i a thi. Pakhat cu Isein thawng ah thihhlanlo thawng an pek. Pakhat cu Kawlram palik he an kap i a thi. Cu caan thawk in tambik kan theih khun hna. Nihin ni ahcun N.Korea zong cu caan saupi Kawlram he pehtlaihnak an ngeih lo nak chung in an i pehtlai cang. An tuanbia hi movie thlak phute a rak si. Cucu N. Korea nih thil chia an tuahmi a si. Nihin ni zong ah Khrihfa an hrem hna. Minung thawng tampi "ye-phet" ah an chiah ko hna. Minung nawlngeihnak a um lo bikmi ram pakhat a si ko.

Pyongyang khualipi ah chunzan hlan an sakmi sizung

S. Korea tu cu chim hau lo. Kan theih tuk lawlaw. Keimah zong US ka rat hnu ah S. Korea in a rami Bible siangngakchia hawi tampi ka ngei. Kawlram lei cu S. Korea ah Bible sianginn kai an tam tuk cang i, a pemmi zong an um cang. S. Korean Missionaries zong Kawlram a rak tlawngmi le Kawlram a bawmmi tampi an um. Nihin ni ahcun S. Korean fashion le muicawl cu Kawlram ah a lar taktak i, S. Korea muicawl nih Kawlram cu a khuhnenh tuk. S. Korea muicawl nih a lemmi le a rimi an tam tuk cang ti a si. Pa le nu zong an thilri hruk in, an lumeh tiang S. Korean style lawngte a si timi kan theih. Cu vial cun si rih seh, S. Korea kong cu kan theih tuk cang.

N. Korea cu nihin ni a sual bikmi ram ah kan ruah. An President zong a cian taktak. A tang hmanh a that ngammi a si. A bawi pawl zong a lung a tlin lo ahcun a that ngammi a si an ti. Kawlholh in chim ahcun, "Lucian mintha" a si ko. An ram cozah zong Communist a si caah vawleicung ah a sual bikmi cozah pakhat ah an chiah. Minung nawlngeihnak a um lo cemmi ram ah an chiah. Khrihfa zong a hrem hna i, Khrihfa biaknak zong a nung kho lo cemmi ram ah an chiah. Vawleicung ah "
Human rights abuse"timi minung nawlngeihnak a umlonak cem ram (3) chung aa telmi a si. Politics, economy, fimcawnnak le uknak ah zeihmanh a free mi a um lo.

Minung 3 million tluk umnak N. Korea khualipi-Pyongyang

Minung 10 million umnak S. Korea khualipi-Seoul

South Korea cu politics ah a free. Economy ah free a si. Biaknak le fimcawnnak a free mi ram a si. Democracy ram a si caah, thil tampi cu zalawng tein tuah khawh a si. Krihfah zong 22% an umnak ram a si. Vawleicung biakinn lian bik le church members tam bik hi S. Korea ah an um. Pathian zumhnak le bang ahcun S.Korea cu zohchunh tlak an si. "Mission tuan an huam caah, Pathian nih thluachuah a pek tuk hna" S. Korea phanmi le bible sianginn kaimi nih voi tampi an chim ka theih.

N. Korea le S. Korea hi lamkip in dannak an ngei. Cu lakah tourism hi an i dan cemnak a si. South Korea cu tourist a tlawngmi hi 15.35 (2028) ah an si i, vawleicung tlawn bikmi ram 20 chungah aa tel i, Asia ah paruknak a si. N. Korea cu cozah nih ramdang khualtlawng hi tha an pek tuk lo caah, Nitlaklei rammi hi kum khat ah 4000-6000 tluk lawng an luhter hna. Ramchung ah kum khat an luhtermi hna hi 10,000 hrawnglawng a si i a tam bik cu Tuluk an si. Cucaah Coronavirus in an him deuhnak zong a si kho ve. Europe le USA ah virus a karh tuknak a ruang cu, khualtlawn le umkal a fawi tuk caah minung nih rungrul rang tuk in kan kalpi caah a si lai timi cu a fiang ko.

Asiahcun biahalnak ruah ding a um. Zeicadah Norh Korea ah Covid-19 zawtnak a um lo i, South Korea ah a tam tuk hnga? North Korea nih "Kan nih ram ahcun Covid-19 zawmi an um lo i, a thimi zong an um lo" tiah an tiah www.warontherocks.com ah an tial. Cucu a si kho hnga dek maw? Nihin ah ram 185 Covid-19 zawtnak hi a um i, ram 195 an um i, 193 hi UNO member an si. Ram 10 lawng nih an ram ah virus umnak kong an chim lo. Cu chung ah North Korea zong ram khat a si.

Mi tampi nih cun, North Korea cu an sual tuk tiah kan ruah. Asinain Coronavirus hna cun a zawmi an um lo tiah Cozah nih an ti (RFA nih cun, March thla dih lak ah a ummi an um ti a si. Cun Pyongyang ah hmurhuh bu in sizung tha taktak chunzan in a sa mi an um ti a si. Hi sizung hi Covid-19 caah an sakmi a si lai tiah an ruah). Mangtam le pamnak dangdang hna cu an tong ko nain, N. Korea hi coronavirus in a zawmi cazin an piah lo. An um lo ca maw? An thuh ca dah a si timi cu kan thei lo. Taiwan zong cu hlan ah an um lo i, naite lawng in an um. Vawleicung ah ram 195 a ummi lak ah, virus a umlomi ram hi 10 kuakap lawng an si i, cu lakah N. Korea zong aa tel ve.

Cu lio caan ah S. Korea cu minung 10,661 renglo mizw an um i mithi zong 234 an um. A dang mizaw tiah ruahmi le coronavirus in a thimi tiah ruahmi fehter rihlomi tlawmpal an um rih. Corovavirus lei riantuantu pa zong a khingrih celh ti lo i, S. Korea ah tiva ah a zuang i aa that phah. Cu tluk in S.Korea cu mizaw an karh. An buai taktak. Sehzung le dawr tam tuk an khar. Rian lo in mi tampi an um manh i, khuaci an mui. A tanglei ah Covid-19 zawn damh in an thah lio zoh ah an buai taktak timi a lang ko.

S. Korea cu zawndamh in hitin Covid-19 rungrul an that

S. Korea cu rungrul thah ah hi tluk in an buai

Laimi Khrihfa tampi nih Coronavirus hi Pathian dantatnak ah a ruatmi kan tampi. Mirang zong an tampi. New York i mizaw le mithi an tam tuk tikah, New York khua minung an sual tuk caah Pathain nih a hlei in dan a tatmi hna an si tiah a ruatmi zong an tampi. New York cu Sodom le Gormorrah bantuk in a ruatmi zong an tampi. Coronavirus hi sual dantatnak ruangah a chuakmi a si tiah a ruatmi tampi kan um. A cheu cu USA hna an van zawt tikah "Nu le nu, pa le pa umnak hna an cozah nih an pawm ruang ah a si tiah a timi hna an tampi." Cucaah theology lei ah biahalnak tampi a um.

Coronavirus hi minung kan sualnak ruangah a chuakmi Pathian dantatnak cu a si maw? Pathian nih misual dantatnak caah a hmanmi zawtnak rungrul a si ahcun "Ziah a sual deuhmi N. Korea cu dantat tunglo in, mi tha deuh a simi le Khrihfa tampi ummi S. Korea tu dantat an huah deuh hnga? South Korea i zawtnak karhtertu ah Khrihfabu pastor le member zong an i tel caah tazacuai tiang an i huah. Ziah Pathain zummi le Jesuh zummi tu an zawt i, rungrul karhtertu tiah fak tuk in tazacuai an i huah lio ah, N. Korea vialte him tein a um tung ne hnga?  Pathian nih zeitin dah a khan ning a si?

Ziah Jesuh zummi le Pathian biami tu an zawt i, Pathian um lo tiah a ti i zumtu a hremtu N. Korea President le cozah sual pawl him tein an um kun ne hnga? Communist khualipi Pyangyan khua vial zaw tunglo in, ziah mitha le Krihfa tam deuh umnak Seoul hna an zawt deuh ne hnga?" Ziah a sual deuhmi N. Korea dam herhuarpi in an um lio ah, a tha deuhmi le zumtu tampi umnak S. Korea hi an zawt tuk ne le an thih ne? Coronavirus zohtu minung hmanh a tuar khawh lo caah mah le mah thah tiang in a phanh tung? Pathian hi khawidah a um ne? Dingthlu lairel a si ne lo maw?

Cucaah Krihfami hi Pathian le sualnak dantatnak kong ah kan ruah ngai a hau. N. Korea le S.Korea kong ah nang zeidah na zumhnak a si? Coronavirus hi Pathian dantatnak ruangah a chuakmi a si tiah na ruat maw? Na ruah ahcun ziah a sualmi tu dam deuh tung le thih tung lo in, a tha deuhmi an zawt le an thih kun hnga? S. Korea le N. Korea kong ah Pathian khuakhan hi zei dah a si hnga tiah nang na ruahnak a si? Coronavirus hi sualnak ruangah a si ko ahcun, zei ca dah N. Korea hna ah zawtnak a um deuh ne hnga lo? Pathian duhnak le tinhmi zeidah a si hnga? Asiloah Covid-19 kong ah Pathian aa thlak lo dah a si hnga?  Zeicadah misual ngai N. Korea nakin mitha deuh S. Korea nih Covid-19 an tuar deuh tiah na ruah?
--------------------

Tih Hlah "Fear Not" Sermon

Jesuh a chuah lio ah hin, Judah ram cu Roman Emperor kuttang ah a um. Judahmi cu hremtuar le harnak a phunphun an tuar. Tapung zong an rak tho tawn. Rome cozah tangah tihnak phunphun an ngei. Rome cozah nih mi tampi thawng an thlak hna. An hrem hna. An thah hna. Vailam ah an tah hna. Cu chinchap ah, Farasi, Sadusi hna kuttang ah, Judahmi tampi cu "nawlbia tangah thilrit an phur than." Mipi hi lungretheihnak in an khat. Santlai Jesuh zultu tete zong hi, harnak phunphun le serhsatnak phunphun an tuar. An sifak. An chungkhar an kaltak fawn hna. Cu ti te cun an Bawipa Jesuh an zul.

Jesuh nih Rome kuttang ummi mipi temtuarnak le ralchiatnak a hmuh. A zultu pawl tihphannak an ngeihnak a hmuh. A zultu pawl cu innlo an kaltak. Chungkhar an kaltak hna. An sining ruah ah, an hmailei hi, ruahchannak a um lo. An khuaruahnak a pit. Tihphannak lawngte in an khat. Lungdaihnak hi a an ngei kho lo.

Cu chinchap ah, a cawnpiakmi hna ah hin, "Keimah nan ka zumh ahcun, nan dam lai; nan nunkhua a sau lai; innlo ah thluachuah nan hmuh lai; nan telefa an thangcho lai; nan rum lai i nan lianngan lai; Pathian nih thluachuah an pek hna lai.." timi vawlei titsa thluachuah hmuhnak ding phunphai hi a um bak lo. Cu chinchap ah, "Kan kaltak hna lai" a ti rih. Cu chinchap ah an tih bikmi "Misualmi kut ah an ka chanh lai, an ka hrem lai, cun vailamtah ah an ka thah lai..." tiah a ti tik hna ahcun, "vailamtah i a thi dingmi zulh cu a fawi ti lo." Zultu caah zei ruahchannak hmanh a um kho lo. Cucaah "Nithum hnu ah thihnak in thawhter than ka si lai..." timi cu an hna ah a rak lut kho ti lo. Cucaah a rak chimhmi hna vialte kha "Thawhthan ni tiang an philh." Chung ah tihnak a tam tuk ahcun zei bia tha hmanh hi chung ah a pil lo. Hnakkhaw tiang lawng a phan. Cucaah Jesuh bia kha an chung ah a rak pil lo.

Zultu pawl hi tihnak an ngeih tuk caah, Jesu nih "Thlarau a that kho lo i, titsa lawng a that khomi cu va tih hlah u. Cunakcun titsa he thlarau he hell ah a that khomi Pakhat (Pathian) lawng hi va tih u" (Matt 10:28) tiah a ti. Jesuh hi minung a sinak cun vailamtah kai cu a tih ve ko nain, a tihnak nih vailamtah cung thlai kha a hrialter lo. Thil khuaruahhar a tuahmi vialte lak ah, a mak cemmi le khuaruahhar cem a simi cu, vailamtah cung a kai ngammi hi a si. Vailamtah cung a kai ngammi ruang bak ah, Jesuh hi a chimmi bia a nung i, zumhtlak cem a si nak a si.

Jesuh nih a zultu pawl hi, tihnak ngeilo ding voi tampi a cawn piak hna. Midang hruaitu cawnpiak ning bantuk a si lo. A cawnpiaknak hi phun dang bak a si. Jesuh nih, hi tin a cawnpiak hna.

"Nan nih nih keimah he nan i pehtlaihnak thawngin, lungdaihnak nan hmuhnak hnga, hihi kan chimh hna. Vawlei nih hin harnak an pek hna lai, sihmanhsehlaw TIH HLAH U. Vawlei cu ka tei cang" (John 16:33)

Vawlei kan nunnak ah hin, a biapimi thil hi tam tuk an um i, hi  Bible cang ah hin Jesuh nih a biapi taktakmi thil pahnih a chim. Pakhatnak cu "lungdaihnak" a si i, pahnihnak cu "Tih hlah" timi a si. Mirang holh cun, "Fear Not" timi a si. Hi kong hi tawi tein i ruah u sih tiah kan sawm hna.

"Tihnak ngeih hi tih a nung taktakmi thil a si." Hihi Thaumi nih kan philh lo ding ah ka duh. Zumtu nih kan philh lo ding ah ka duh. US Pre. Franklin Roosevelt nih a rak chimmi cu, "The only thing we have to fear is fear itself" tiah a rak ti. A sullam cu "Tih ding thil pakhat lawng a um i, cucu tihnak khi a si ko" timi a si. Mifimmi hna caahcun "Tih dingmi thil cu, tihnak ngeih lawng hi a si ko" an ti ko. Vawlei ah hin zeihmanh an rak tih lo.

USA hna hi an ral a rak tha bak. An ram ah Civil War sau tuk an tu. Ralpi I le II an tu. Korea ral an tu. Vietnam ral an tu. Kuwait ral timi Gulf War ral an tu. Balkan Ral an tu. Libya ral an tu. Ral an tukmi hi a fatete cu chim cawk lo a si. Cun ramdang Ebola te hna a um tik ah ralkap le doctors an kuat hna i, Ebola ral an va tu rih. Cu tluk in an ral a that caah thlapa zong an kai khawhnak a si. A dang vanlawng cit hmanh kan tih lio ah, thlapa kai ding in rocket chung bak ah an kap ngam ko. Cucaah Pre. Roosevelt chimmi hi USA nih an tlinh bak. A thimi zong an tam bak ve.

Ka philh kho lo. 1988 hlan ah Aung San Suu Kyi nih cauk a rak tial. Cu cauk cu Yangon i innthawng a tlak lio ah an rak chuah. London um lio a tialmi a si. A tlangpi a tarmi cu "Freedom from Fear" timi a si. "Tihnak in luatnak" timi a si. Vawleicung ah zuar khawh bikmi cauk pakhat ah a rak tla. Cu cauk nih aa tinhmi cu, "Kawlram ummi minung hna nih, ralkap le cozah sual tang an um caah tihnak an rak ngeihmi nih, sal bantuk ah a tlaih hna caah, tihnak in luat an herh" timi khi a sullam cu a si. Zalawnnak (freedom) timi Democracy hmuhnak ding caah a temtawntu hna hi ralkap siloin tihnak tu hi a si" ti khi cauk tinhmi cu a si (Hi cauk hi India ah ka cawk i Yangon tiang tihnak phannak tampi lak ah uk 10 ka phurh i, ka rak zuar. Hruh ralthat ka rak lo). 

Ne Win chan in, Than Shwe chan tiang, "Kawlram kan rak luat khawh lo nak a hrampi cu, ralkap an sual tuk caah siloin, tihnak kan rak ngeih ruang caah ralkap uknak kha kan doh ngam lo i, cu aah kan luat khawh lonak a si." Nihin ni tiang zongah Than Shwe suaimi ralkap constitution in kan luat kho deuh rih lo caah, "Full democracy kan hmu kho lo. Partial freedom timi tlawmte freedom lawng kan ram ah a um. Nihin ni tiang "tihnak" nih a phunphun in a kan uk caah, kan ram hi a than hnga tluk a thangcho kho lo. Ralkap zong nih, "constitution kan thlen ahcun power kan ngei ti lai lo" timi an phang. Hi constitution aa thlen lo cun full democracy kan hmu kho lai lo timi mipi kan phang ve. Tihnak lawngte a si ko. 

Tihnak nih hin, minung hi "sal" ah a kan hlak khawh. Kawlram zong tihnak nih nihin ni tiang sal ah ah a kan hlak. Tihnak nih kan nun chung nuam lo le rethei le sivang le awlokchawng in a kan tuah khawh. Cucaah kan ralpa Satan nih hin tihnak ngeih ding hi a kan duh. Cucaah tihnak a phunphun hi kan nunnak ah a rak chiah. Cu lio ah kan Bawipa Jesuh nih cun, "Lungdaihnak ngeih ding a kan duh. TIH HLAH U a kan ti. 

Vawlei ah hin biaknak hruaitu le prophet tampi an um ko nain, "Keimah ah i peh u law lungdaihnak nan hmuh lai" tiah a ti ngamtu le a ti khotu minung pakhat hmanh an um lo. Kan Bawipa Jesuh lawng a si. "Tih hlah u; vawlei ka tei cang" a timi zong an um rih lo. Jesuh lawng a si. Cu Jesuh nih cun, "tihnak" hi a duh lo. Tihnak ngeihter ding hi a kan duh lo. Tihnak in luatter hi a kan duh.  Tawitete in van zoh u sih. 

1. Bible zoh tik ah “tih hlah” (Fear Not) timi hi voi 80 fai a um ti asi. Mirang ahcun “fear not” timi asi. Bible an leh ning aa dan tawn caah, a cheu ahcun tam deuh zong a um men lai. Bible ah biafang kan hmuhmi hi a tam deuhmi cu an biapi tuk timi a langhtertu an si. Phungchim thiam pakhat nih cun, "Tih hlah" timi hi voi 365 Bible ah a um. A ruang cu Nikhat ah voikhagt lengmang in Pathian nih "Tih hlah" tiah thazaang a kan pek duh caah asi" tiah a ti phah. Cucu kong dang si ko seh.

2. Tihnak hi minung kan kokek ngeihmi sining asi. Minung simi poh nih tihnak kan ngei. Kan tihmi tu cu aa dang cio. A cheu nih caw kan tih. A cheu nih rang, na, sia tibantuk. A cheu nih uico le chizawh tihmi kan um. A cheu cu rungrul le rul tihmi kan um. A cheu cu vanlawng zuan le dat-hleka kai hna kan tih. Kawlram ahcun palik le ralkap hna kan tih. A cheu nih sifah kan tih. Mangtam hna kan tih. A cheu nih zawtfah le thihloh kan tih. Kan tihmi hi a rak tam kho taktak. Kan chim cawk lai lo.

3. Cu chim cawklomi tihnungmi thil lak ah khua kan sa. Kan nung. Kan i chawk. Kan umkal hna. Minung a simi poh cu tihnak vialte lah ah, phun khatkhat nih cun kan nunnak hi a kan uk. A kan khuhnenh. Thinphannak a kan pek. Ralchiatnak a kan pek. Kan thinphan tik ahcun kan i lawm kho ti lo. Lawmhnak a zor. A cheu caah lawmhnak a tlau i a lo bak i kan nunnak kha tihphannak nih a khuh.

4. Atu lio ah tih ding tamtuk kan ngeihmi lak ah, Coronavirus hi a tu lio ah kan tih bikmi a si men lai. Vawleipumpi nih an tih i an i buaipi. Tihnak in kan khat. Launak in kan khat. A cheu cu pumh hmanh kan ngamh ti lo. Mipi sin kal kan tih. Kan ngaihlah. Kan zumhnak zong hi a cheu nih kan kaltak khawh men.

5. Hi lio caan ah kan ralpa Satan nih cun kan i lawmhnak hi lak a duh. Cucaah thil phunphun hmang in kan chungah tihnak le launak a chiah. Asinain hi lio ah hin, kan Bawipa Jesuh nih cun “tih hlah” tiah a kan fial. Tihphannak ngeih lo hi a kan duh piak.  

6. Tihnak ngeihlonak ding caah zeidah a biapi ah Jesuh nih a chiah?

Tihnak kan ngeihlonak ding caah Jesuh nih biapi bik a chiahmi cu "Amah Jesuh lila" kha a si. Amah ah peh a kan fial. Vawleicung minung dihlak, zeitluk mifim le hruaitu thawng zong nih, "Keimah i peh u law, lungdaihnak nan hmuh lai" a timi an um lo. "Tih hlah u. Vawlei ka tei cang" a timi zong an um lo. 

Jesuh nih hin, amah a zummi zong "vawlei nih harnak an pe hna lai lo" a ti bak lo. "Harnak cu an pek ko hna lai. Sihmanhsehlaw TIH HLAH U. Vawlei ka tei cang" tiah a ti. 

Tu chun nih ah, vawleicung mi vialte Coronavirus ruangah tihnak in kan khat. Tuchun April 19 ni ahcun vawleicungpumpi ah 2.35 million an zaw cang; 161,275 an thi. USA ah 738,923 an zaw i 39,015 an thi cang. Kan umnak Ohio State ahcun 10,222 an zaw i 451 an thi cang. New York khua hna cu ruak hi vui cawk bak a si lo. Fim cawk a si lo. Ruak chiahnak khan an khah dih caah, truck chungah thlikik an thlah i ruak kha bag in an pawn hna. Ruak fimtu caah a fawi lo. Doctors le nurses le sizung riantuan pawl caah a fawi lo.

USA ah minung 10 cung nan i bu kho lo ti a si. Pe 6 cung nan i naih kho lo ti a si. Sehzung tam tuk an phih. Sianginn an khar dih ngacha. Hotel le restaurant vialte an khar dih ngacha. Dawr luh hmanh ah, hi zat lawng nan lut lai ti in number khiah a si. Biakinn ah pumh khawh a si ti lo. Mithi hmanh thlah khawh a si ti lo. Lai lei mithi zong topinak a um kho ti lo. Thil sining vialte aa thleng dih. Innpa chakthlang lenkai ngam a si ti lo. Minung kut kan i tlai ngam ti lo. Zei ruang ah dah a si?

Virus hi a hme tuk. Samfa nakin a let nga a hme. Pe 6 dan ah aa chonh kho ti a si. Mi a chonh ning a rang tuk. Cun doctors le nurses te kedan tibantuk ahcun pe 16 hlatnak tiang a kal kho ve ti a si. A hmet tuk caah hmurhuh huh zong ah thli dawpmi chung in a luh khawhnak a um rih ti a si. Thlitu ah suimilam 3-6 a um kho ti a si. Ralrin ding le tih ding a tam tuk. Ralrin taktak a herh i, a tha mi a si.

Asinain tihnak nih a kan tei tuk leh pek maw timi ka ruat ngai. Asiahcun kan zumhmi kan Pathian le kan Bawipa Jesuh hi, a tu coronavirus lio ah kan i bochan kho taktak hna maw? Kan thinlung ah daihnak a um taktak maw? Coronavirus nih harnak cu a kan pek ko. Asinain kan Bawipa nih cun nan zaw lai lo a ti lo. Harnak nan tong lai lo a ti lo. Nan thi lai lo a ti fawn lo. A kan timi cu, "Vawlei (coronavirus bantuk) nih harnak cu an pek ko hna lai. Asinain tih hlah u. Harnak an pe tawntu hna vawlei cu ka tei cang" tiah a kan ti. Jesuh nih a tei cangmi vawlei ah Amah Jesuh zumtu hna hi kan ral a chia tuk sual maw? Kan awlok a chawng tuk sual tawn maw? Kan vansang tuk sual tawn maw?Thinphang le thlalau tuk hna in kan um sual tawn maw? 

Minung a simi poh cu tihnak ngeih phung a si. Asinain a silo ning tiang in, tih tuk lehpek le khuaruahhar vansang au in um le lungrethei sivang um hi, a dik lo. Zumhnak der bia a si. Jesuh zumh taktak lo le bochan ngam taktak lo bia tu khi a si. Minung cu kan zumh zong ah kan zawt caan le thih caan a um ko lai. Jesuh nih "Na zumh ruangah na zaw lai lo. Na thi lai lo. Coronavirus nih an tawng lai lo a ti bak lo.. Na accident lai lo; harnak na tong lai lo a ti bak lo." Vawlei nih cun harnak an pek ko hna lai a ti bak ko. Vawlei nih cun "harnak phunphun hi a tuan le tlai, a din le fak a kan pek thiamthiam ko lai. Cucu Pathian nih a ser ningte a si. Cu harnak nih cun a kan tongh thiamthiam ko hna lai. Asinain "Tih hlah u. Cu hna cu ka tei cang" tiah kan Bawipa nih a kan ti. Atu coronavirus pin zong ah a dang a ra rih te ko lai. Hi hna hi vawlei nih a kan pekmi harnak an si hna. 

Cucaah hal kan duhmi hna cu, "A tu lio ah vawlei ah tihnung thil tam tuk a chuak kho. Coronavirus zong cu a karh cuahmah ko. An zaw cuahmah. An thi cuahmah ko. Kan zawt le kan thih lai zong kan i thei cio lo. Telefa ngeimi ca hna le bang ahcun ruah ding a tam tuk lio caan a si. Hi lio caan ah Jesuh he na pehnak ah lungdaihnak na ngei maw? Jesuh nih "Tih hlah" tiah a kan ti nain, "Na tih maw?" na tih ahcun, Jesuh he na peh ning kha tha tein zoh rih a herh ko lo maw? Jesuh na zumh taktak le na bochan taktak ahcun, TIH HLAH an ti ko nanain na tih ahcun, Jesuh na zumhnak le bochannak kha tha tein check a hau ko hnga lo maw? 

Kan chim khawhmi um cun Bawipa nih thluachuah kan pek piak ko seh.

WHO Bawmh Lo Ding Timi Kongah Bill Gates Hmuhning

U.S cu UNO sponsor tam bik tuahtu a si. Headquarter zong New York ah a um ve. UNO dirhtu le phunghram suaitu le hruaitu le Veto Power ngeimi le bawmtu zong a si. Bawmtu ti tik ahcun dirkamhtu bik zong a si. UNO hi USA bawmhnak lo cun a dir kho tuk ding a si lo. A har ngaingai lai. A tu ah Pre. Trump nih, WHO an bawmh tawnmi tangka hi "Kan bawm rih lai lo. Kan tlaih chung rih lai" tiah a ti tikah, ruah ngai a hau mi a si.

Bill Gates nih, "President Trump nih, World Health Organization bawmhnak pek rih lo ding in, kan um rih hna lai tiah, bia a khiahmi hi tih a nung taktakmi hmurka a si" tiah a ti. Pre. Trump nih hin, WHO hi kan pe hna lai lo timi a si lo. Ni 90 hrawng cu tangka kan hren rih lai a tinak tu khi a si. A ruang cu WHO nih Tuluk biapi tuk ah na chiah (China-centric) na si; nan tangka hman ning a hman lo; Tuluk nan tanh, kan nih na kan tanh lo..." timi ruahnak ruangah a si.

Tuan deuh ahcun Pre. Trump nih WHO hi a rak thangthat ko hna. A cawisan ko hna. Voi tampi thangthatnak a chim. Asinain, zawtnak hi USA ah a karh tuk caah le mithi an tam tuk caah, hi tin a tinak a si. Microsoft dirhtu le CEO Bills Gates nih a timi cu:

"A tu lio ah hin, WHO hi kan herh tuk hna. An mah riantuannak thawngin Covid-19 hi a karh a fum deuh. An mah hi an riantuan an ban ahcun zei bantuk bu hmanh nih a chawng khotu ding hna a um ti lo. Vawleipumpi nih cu hlan vialte nakin a tu ah hin WHO hi kan herh khun hna" tiah  ati.  

WHO nih hin, Covid-19 hi January ah Global Health Emergency a si tiah an rak thanh. Cu ti an thanh cangka bak in, Bill le Malinda Gates nih $100 million an hlut colh hna. Cucu Covid-19 a karh tukmi fumter deuhnak ding caah riantuannak caah WHO an hlutmi hna a si. Cu tangka cu, "kakuaise chuahnak caah kawlnak, virus karhlonak ding caah khamnak, a zawmi chiahnak thanchoternak le mizaw thlawpnak caah" tiah an pekmi a si.

Million 20 cu US Center for Disease Control and Prevention le WHO caah an kuat hna. Bill Gates te nupa nih atu lawng hi an hlut a si lo. 2009 ah Tuluk ram ah TB zawtnak a karh than i, mah cu dohnak ding ca le TB kakuaise sernak caah $10 billion (Million thawng-hra).

Bill Gates hi mifim taktak a rak si. March thla chuakka ah, USA hi a zawmi 100 kuakap lawng an rak si. Cu lio ahcun, "khualak ah lamnai tuk um lo ding" timi upadi hna hi a fum tuk deuh a rak ti. Cun ram pumpi hi khar a hau. State-le-state an mah ciote kharmi cu, a hman lai lo. A si kho lai lo. Ram pumpi khar a hau tiah a rak ti. Cun Coronavirus hi April thla dih lai ah a zual bik a si te lai" tiah a rak ti i, a chimmi hi an dik dih ko. 2015 ah a rak chim rihmi cu, "USA hi kan i ralrin deuh a hau. Puul rai chuak sual sehlaw kan i ti kho lai lo. Sizung le sii le thilri le a system ah hin kan i ready lo" tiah a rak ti. Cu kong cu voi tampi a chim caah, tutan ah pandemic timi tlangrai taktak kan van ton tik ah, USA hi sizung ah siseh, sii le thilri ah pakhat hmanh a rak i ready ti lo ti a si.

President Trump nih a timi cu, "WHO nih hin an riantuan ning a hman lo; coronavirus a karh ning hi, an thuhnawh," tiah a ti. Cun "WHO nih hin a thiamhngal pawl Tuluk ram ah luhter in, an vawlei taktak ah rian tha tein an va hlat in an tuan maw? China hi tliang tein rian a tuan lo; WHO nih an riantuan hna sehlaw, virus aa thawknak ka theng tein an hren lai i, hi vialte zawtnak hi a karh hnga lo" tiah a ti. A chimmi hi ruah awk tampi a um ve. US hi UNO zong a dirkamh cemtu a si i, a re zong a thei bak. Ramdang nih hin tam deuh cu an chuah cio awk bak cu a si. UNO budget dihlak i 22% hi USA nih a thawh i, hihi USA caah khing a rit tukmi a si. President zong hi a mawh bak lo.

WHO hruaitu bik nih, WHO nih Tuluk ram ah rian an tuannak le an i telnak a ni le thla vialte le an tuahmi vialte kha ca in a chuah hnu ah, WHO Director-General Tedros Adhnom Ghebreyesus nih hitin a ti:

"Virus hi politics caah hmang hlah" tiah a ti. "Ruak tampi bag ah khumh na duh lo ahcun, virus hi politics ca i hman hi, na bia i sum. Bia tawite chim ka duhmi cu: Zangfah tein Covid-19 hi politics ca hman hi i sum. Covid-19 hi politics hman lo ding in hreng ko. Hi virus nan tei khawhnak ding caah, nan ram (USA) lungrual tein nan dir a herh hih" tiah a ti ve.

Pre. Trump nih "USA nih hin, kum chiar tein WHO hi million 400 in 500 tiang kan bawmh peng hna. Tuluk nih hin $40 million lawng a bawmh" tiah a chap rih ve.

President Trump nih "WHO kha bawmhnak kan pe rih hna lai lo. Kan tlaih chung rih lai" a ti bak in, Bill le Malinda Gates nih WHO nih Covid-19 a dohnak ding caah $150 million kan hlut chap lai tiah an ti ve." A zapite an hlut dingmi hi $250 million ding a si i, minung pumpak in tambik a hlutmi cu an mah nupa hi a si.

Pre. Trump le Bill Gates hi mirum ciocio an si nain, an thinlung put hi aa thlau tuk. Pre. Trump hi sipuazi lei rumnak lei ah a kal. Mibawmhnak ah tlawm a ngaimi a si theng lo. Mirum taktak a si nain, cu hlan ahcun mah bantuk hlutnak leikam ah hin, a min chim awk a um lo. Amah sipuazi thatnak lawngte a tuakmi a si i, Casino business zong a tuahmi a a rak si. Miss Universe ngeitu zong a si. "Mipi caah a lahkhah ka hlut" a timi dah ti lo cu, a hlutmi hi chim phun tuk a um lo. A lahkhah a hlutmi cu a tha tuk ve. Thil tha tuk a tuah a si. Ka dang ah a hlutnak cu tam hmuh khawh a si lo.

Bill Gates te nupa cu ram kip ah sifak santlai lo le zawtfahnak ca le fimcawnnak ca hin, tlawm an ngai taktak. Tambik a  hlu zungzalmi an si. Abik in Africa ram ah hin, tangka tampi dih in rian an tuan. American zong ah fimcawnnak caah tam tuk an pek chanh. USA Mirum lakah a pechan bikmi cu Bill Gates le Waren Buffet an si. Bill Gates hi number one a si. Bill le Malinda Gates Foundation hi 2000 in an dirh i, sifak santlai lo le mizaw le cathiammi hi, bawmhnak an tuah lengmang. 2017 tiang ah hin, $4.5 billion bawmhnak an tuah cang ti a si. Hi pin ah hin tam tuk an tuah cang fawn. Vawleicung ah tambik a hlutmi cu an mah nupa an si.

WHO hi Geneva khua ah a ummi a si. USA hi tambik tangka hlutu a si i, 2019 ah million 400 an hlut i, WHO tangka dihlak i 15% a si. USA cu UNO caah tambik fund thotu a si bantuk in nawlngeitu bik zong a si ve. Amah nih fund a pek khawh lo ahcun UNO pi hi a riantuannak a dor kho ngaimi a si caah, a tu lio bantuk caa i bomhnak phih ding cu a tha lo ngaimi thil a si.

-------------------------------------

U.S. Ah Covid-19 Ruangah Rianngeihlo An Karh Taktak

U.S cu ni fatin te kan nunnak ah, bills (inn man, mei, tii, gas, phone, motor le zeidangdang) pek hau pengmi ram a si. Lai Tlang le Mizoram bantuk hna in nun a ngah lo. Malaysia le Kawlram le India bantuk zong in nun a ngah lo. U.S sining le nunning cu nifatin tein tangka a chuahnak ram a si caah, nifatin tein tangka a luh ve lo ahcun chungkhar rocar khawhnak hmun a si. Tangka lutchuak tuak thiam taktak a herh.

Covid-19 ruangah USA ah rian ngeilomi an tam chin lengmang. Riantuah lo in um hram an thawk hi, zarh (4) nak a si i, zarh khat le zarh khat unemployment sawkmi an i zat hna lo. A cheu cu March 16 in an ban hna i March 21 zarh dongh in sawk an thawk. A cheu cu kan hnu zarh in an thawk hna. Kan hnu zarh sawkmi hi 5.2 milllion an si.

Cucaah US Department of Labor nih an timi cu, "Rian ngeilomi bawmhnak sawkmi hi, 22 million an si cang. Cucu March 14 in sawkmi an si. USA i riantuanmi dihlak i 13.5% an si" tiah an ti. US cu riantuanmi an rak tam tuk caah an rumnak zong a si. Hi rian banmi 22 million hi, Kawlram minung zatceu ngacha an si. Hi vialte nih an pekmi tax vialte zarh li chung aa dinhmi cu cozah an sung taktak.

Labor Department nih hin, riantuantu zeizat dah an si? Rianlo ummi zeizat dah an si timi cazin lak hi, 1967 lawng sin an thawk i, cu an thawkmi caan thawk in, zarh li chungah rian ka ngeilo timi a sawkmi an tam bik kum hi, tu kum a si an ti.

Pre. Obama chan 2007-2010 karlak hi USA ah rian a har bik lio caan a si. Obama hi US Sipuazi a tlak siling bak ah President riantuan aa thawkmi a si. Sipuazi a rak chiat ning, rian a rak har ning, nunnak a rak har ning hi chim awk a tha lo. Meiti man le a fak tuk fawn. Cucaah 2008-2009 hi Great Recession (Sipuazi Tlakfakpi) tiah an ti. Cu kum hmanh ahcun minung 8.6 million nih an rian sunghnak ding caah, kum hnih a rau. Covid-19 cu minung million 22 rianlo umnak ding caah zarh 4 lawng a rau.

A tanglei hi zarh (4) chungah rianlo ummi an karh ning kong US Labor Department tuahmi cazin a si. 

US rampumpi rian ngeilomi hna hi, February ah 3.%% a si i, March thla ah 4.4% ah a kai.  April ahcun a let in a kai lai ti a si. Brian Coulton, Chief Economist at Fitch Ratings, nih a tialmi cu, April thla ahcun rian ngeilomi hi 15% an si te lai tiah a ti. Cucu Ralpi Pahnih lio tluk in rian ngeilo an tam lai tiah a ti. 

Coronavirus lio ah rian tambik banmi hna cu, thilri zuarnak, eidin zuarna, hotel le minung he aa pehtlaimi riantuanmi pawl hi an ban cem hna. Khual an um ti lo caah airlines le cruise ship khualtlawngmi le eidin dawr pawl hi rian an ban bik hna. President Trump hotel riantuanmi hmanh minung 1,500 an ban hna ti a si.  

Cun office riantuanmi tampi an ban hna (Keimah ka hawi tha tuk pakhat zong insurance agent riantuanmi an ban ve). Sekhan le zung phunphai an kharmi a tam tuk tik ah, mifim cathiam riantuanmi zong an banmi hna an tam tuk. Hlan lio lay off ahcun sehzung le eidin sernak rian pawl hi tambik an lay off hna nain, a tu cu office riantuantu zong tam tuk an ban hna. Atu cu city zong an income a zor caah palik zong tam ngai ban an si lai ti a si. Cucaah misual an lawr lai i, sualnak a karh te kho men tiah phan a um than. 

April 4 ning tiang ahcun American minung rianbanmi pawl hi million 12 tluk cu "unemployment benefit" a hmu cang tiah Labor Department nih an ti. A hmu dingmi tampi an um rih caah an i chap rih lai. Great Recession ahcun caan tam deuh cu 6.5 million hi a zungzal deuh in, unemployment benefit a cohlangmi an rak si i, tu tan hi a let in an tam cang. 

Nihin ni April 23 ahcun USA ah million 26 renglo "unemployment" (rian-ngeilo) bawmhnak an sawk ti a si. Ohio, Pennsylvania, Wyoming le Idaho ramkulh pali minung nakin an tam deuh tinak a si. Ohio hi USA an rian a tamnak le GDP sannak ramkulh pakhat a si ve i, tu chun ni ah rian banmi an tam ngaingai cang i 855,197 an si cang. Ohio riantuanmi dihlak 15% laid off an si. Kan Khrihfabu member zong tampi an i tel ve. 

U.S Sipuazi a hnu bik quarter timi January-March ah hin 4.8%  a tum. Zei rian paoh an tla dih. A tlalomi rian cu sizung lawnglawng a si.  Hihi 2008 quarter 4 nak lio i rian a rak tlak tuk lio mi hnu in, rian a tlak bik a si. Hi bantuk quarter rian tumkainak tuak a um hnu 1947 in a chiakha bikmi quarter a si ti a si. Quarter pakhat chungah rian a chiatkhat bik kum tiah timi 1958 sipuazi chiatkhatnak in a let li  zual deuh ti a si. Sipuazi thiammi nih an tuak tikah, 2020 GDP cu a zor taktak lai i, nikum zat hi an hmu kho ti lai lo ti a si. Cun US sipuazi hi cu hlan bantuk sinak caahcun a kum in a rau cang lai an ti.

A tu lio ah hin, state paruk cu an state cozah nih unemployment benefit hi zarh 10 lawng a pek hna. Cu lakah Covid-19 zawtnak a tam biknak New York zong aa tel ve. Cu State pekmi a dih hnu ah Federal cozah sin ah bawmhnak kha an hal tawn. Cucaah Coronavirus ruangah a chuakmi harsatnak bawmhnak caah State tangka nih a daihlomi caah Federal cozah nih zarh khat ah $600 pek ve ding in, bawmhnak ah tuaktan chih a si. Hi unemployment benefits ruangah cozah hi tam taktak a sung te lai.

Kan hnu zarh zong ah minung 3.84 million nih unemployment an sawk. April 25 zarh dih ah ah rian ka ngeilo bawmhnak sawkmi hi, a tlawmbik zarh a si. Hihi rian ngeilomi bawmhnak zawknak ah zarh (6) nak a si. Hi zarh ruknak ah hin, U.S rianngeilomi bawmhnak sawkmi zapite 30.3 million an phan i, US tuanbia ah rianngeilomi buainak ngan bik a chuah can a si. March ni 28 zarh ah 6.87 bak nih an sawk I, zarh khat chungah rianngeilomi tambik (record) nih an sawk zarh a si. 

US cozah nih May 1 ah cozah zung on than ding le private rian pawl on than ding in an i timh caah, an on than khawh ahcun USA sipuazi zong a kai than lai i, rianlo ummi zong an tlawm deuh te ko lai. Sipuazi zong a tha than te ko lai timi ruahchannak a um ko. Cucaah Covid-19 harnak hi, caan tawi ca harnak lawng a si te men ko lai timi ruahchannak ka ngei. Asinain a hlan bantuk in rian thatnak ding caahcun, a kum in a rau kho cang. 

---------------------------------------
Zohchihmi Ca

1. CNN's Tami Luhby and CNN Business' Clare Duffy contributed to this report

Covid-19 Ruangah Leithuang le Saram Zuami Sungbaunak

USA hi ram rum tuk asinain mi vialte an rum dih lo. A rum lawlaw an rum tuk. A ngei lawlaw nih tam tuk an ngeih. Minung an i ruanlonak bik ram pakhat a si caah, sifak an rak tam taktak ko timi hi, Covid-19 lio ah a fiang bakmi a si. Innlo that le motor ngeih vial lawng in, an rum ti awk a rak tha lo. Har lio caan ah chungkhar cio ah an nunnak caah a za in tirawl eidin le bills an i pe kho maw timi khi a rak herh taktak. Hi harnlio caan ah leithuangmi tampi nih an tirawl cu an zuar kho ti lo i, leikuang le lo chungah tam tuk an thutter i an manter hna. Vawleicung ramkip ah, sunghnak tampi a chuak.

USA hi lo a tam taktaknak ram a si. Vawleicung pumpi hmanh khi a cawm khawh hna lai ti tluk in an ram hi a kau i vawlei a tha. Asinain lo tuahtu pawl hi, a caan ahcun sungh le zatlak an tong tuk ve.  Covid-19 ruang ah a tu zong eidin tam tuk an zuar kho ti lo i, lo ah aa rawkmi an tam taktak. 2019 chung ah lotuahtu pawl Chapter 12 timi Bankruptcy a filemi 595 an si. 2018 nakin 100 an tam deuh ti a si. Covid-19 ruangah aa rawkmk an tampi than te lai. Nihin ni ahcun Covid-19 a dih rih lo caah, an sunghmi hi an tuak kho rih lo.

Tahchunhnak ah, phazian a chuahnak Florida i Miami thlanglei hrawnghrang te hmanh in, phazian pawng 10 million tluk hi, cawtu an um lo caah a thu ti a si. Florida hi, USA ah phazian, pe, lubuk le makphek phunphun tambik an cinnak a si. Cu hna cu, eidindawr, sianginn le nuamhnak park pawl caah tambik a chuahmi an si. Kum chiar in billion 155 man hrawng an chuah i, milung 2 million hrawng rian an pek hna.

"Covid-19 hlan tein USA minung hi 37 million hi eidin tirawl ah harnak an tong cia cang" tiah Feeding America tiah an ti. Cucaah Covid-19 bawmhnak caah cozah zong nih $9.5 billion an telh chih ve. California lei zongah leithuang pawl hi tam takak an sung. Leithuang pawl harnak an ton cemmi cu,  Tuluk-US sipuazi raltuknak ruang le a tu Covid-19 ruangah a si than ti a si.

Lotuahtu pawl an sungh ning cu a fak ko. USA ram pumpi i eidin le tirawl aa rawk dingmi cu chim cawk lo a si. Hi eidin pawl hi, minung nih ei lo in, leikuang le lo lakah an kaltak ko hna. A cheu leithuangtu pawl cu, a tu bantuk food bank ah mipi caah a va hlumi zong an um. A cheu lotuiahtu cu an thinhung i, leikuang ah an kaltak dih. An thutter dih ko hna.

Florida ah an cinthlakmi an zuar kho ti lo i an kaltak ko hna

Covid-19 ruangah khatlei ah eidin awk ngeilo an rak tam tuk. Alakka in lak khawhmi tirawl a bawhmi an tam tuk. Cu bantuk in eidin alakka lak khawhnak hi, food bank an ti. Food Bak nih eidin tirawl harsami hi, tam taktak an bawmh hna. A tu lio hi miharsa an karh. Eidin le bills ah a buaimi an rak tam ngai. Kan umnak Franklin County nih 1.5 million bawmhnak an ngeihmi tangka hi suimilam 24 chung ah a dih ti a si. Cu tluk in Covid-19 nih sifak le harsami tampi a chuahter hna.

USA ah hin food banks hi 200 a um. Cu nih cun eidin phawtzamhnak hmun 60,000 an ngei. Cu hna nih cun ramchung ah heh tiah bawmhnak an hal i, sifak santlai lo kha eidin an phawt hna. Zarh khat ah voikhat ti bantuk in eidin tuktak tete an phawt hna.

Cu food banks nih cun American Farm Bureau timi he bawmh i, riantuan ding an i tim. Farm Bureau hi American lotuahmi eidin chuahtu hna le Feeding America timi bu he riantuanmi an si.

Nihin ni ah Coronavirus ruangah sianginn an khar. Hotel le restaurant an khar. Market tampi ah caan an thumh. Cun eidin lei sertu sehzung zong aa kharmi a um. Khualtlawng an tlawm caah minung nih tirawl an eimi a zor. Cun Covid-19 ruangah minung tampi cu eidin dawr ah an ei ti lo i, inn ah an chumchuang deuh cang. Cucaah leithuang pawl an cinmi-phazian, anhringso le cawhnuk-tibantuk hi an zuar kho ti hna lo.

Cucaah lotuahtu pawl nih an cinthlakmi vialte leikuangah an chiah sawhsawh hna i, a thumi a tam taktak cang. Cun cawhnuk zong an zuar kho ti lo i, food banks le zeidang ah va hlut um lo in, vawlei ah an thlet hna le tiva bantuk bak in a luang. A pam ti zong ah an zuar khawh lo cang ahcun zeiti awk a tha lo. An mah ta a si i, an mah nawl a si.

Satil zuami nih cawhnuk an thletmi

Tivapi bang in a luangmi cawhnuk an thletmi 

Cawhnuk an thlet lio

Cawhnuk an thlet lio

Cu lio ahcun food bank tampi cu, cawhnuk a chambau. Anhringso a chambau. Eidin awk ngeilo tam taktak an rak um. Covid-19 ruangah minung million 16-17 kar nih rian ka ngeilo timi "Unemployment benefit" an sawk i, harnak tampi an tong. Feeding America nih an chimnak ah, food banks ah allakka in eidin le tirawl a lami hi 40% an karh ti a si.

Hi tluk in mipi an har lio le zeitin dah kan um lai an ti lio ah, lo tuahtu hna le satil zuami hna nih cun cawhnuk ton tam taktak hi, vawlei ah an hlonh i an tlet hna. USA sipuazi a tlak tuk lio le har tuk lio caan ah, a hlonh hlonh lo in le a thlet in thle lo in, food banks le allakka in eidin a phawzammi hna "food pantries" pawl ah, hlut khawh ahcun a thahnem tuk ding a si.

Minung thawng tam tuk rawltam tihal in an um lio caan le cozah bawmhnak tangka lawng an bawh lio caan ah, mah tluk a man a fakmi cawhnuk an thletmi le eidin an hlonhmi ruah ahcun, a pam taktak a si. Hihi Democracy a si ko. Democracy i a hrampi cu Capitalism a si, Cucu Mirum-nawlngeihnak uknak (a-yin-sin sahnit) timi kha a si.

Capitalism ahcun a miak hmuh lo ahcun zeihmanh tuah duh a si ti lo. Capitalism ahcun minung nakin tangka le a miak hmuh duhnak tu khi biapi deuh ah chiah a si tawn. Mah sipuazi tu khi minung nakin a biapi deuh ah ruah a si. Midang peknak cha cun a hlonh in hlonh khi duh deuh a si. US lawng ah a si lo. Australia, Europe le India tiang zong ah a cang lengmangmi a si. Covid-19 ruangah vawleicung ah tirawl sunghnak tam tuk a chuah caah, ram cheukhat cu eidin harnak an tong hrimhrim lai ti a si. Cu lio ah eidin tamtuk cu, vawlei ah thlet sawhsawh in thlet an si ko!

Welcome to Capitalism!

--------------------------------------

Zohchihmi ca

https://www.theguardian.com/environment/2017/oct/13/you-say-tomato-retailers-say-waste-research-finds-produce-problem

Rev. David Lah le Bishop Gerald Glenn Zumhnak Hi Zeitindah Na Ruah?

Pastor David Lah le a hawile an tlaih hna timi thawngpang a chuah tikah lung a tha lo ngai. Kawlram polik nih Saya David Lah le a hawile pastors pahnih an tlaih hna i, Covid-19 he pehtlai in cozah chuahmi upadi an buar caah a si tiah an ti. A ruang cu Pastor David Lah cu Covid-19 zawtnak an hniksak tikah a ngei tiah an ti. An hawi le dang zong a ngeimi an um ve ti a si. An tlaihnak hna hi Yangon ah a si.

Cozah nih taza an cuaimi hna hi Pastor Saw Kwe Wah, U Saw Ray Gandi, Pastor David Lah le U Wai Tun a si i, taza an cuainak hna upadi pohmah cu Disaster Management Law nan buar timi caah a si. Covid-19 ruangah mibu um lo ding timi upadi an buar caah a si an ti. April thla chuakka tiang Yangon khua ah, Khrihfa biaknak cawlcanghnak an ngeih caah a si an ti. Yangon ah hin, mibu cawlcanghnak tuah lo ding tiah March 13 in Yangon ramthen cozah nih upadi an ser cang i, cu upadi an buar caah a si. "An sual" ti a si ahcun kum khat thawng thlak khawh a si tiah an ti. Coronavirus zawtnak hi Kawlram zong ah a karh ceumau i, minung 62 an zaw i, pahnih an thi cang.

Sual phawtmi hna lak ah hin, Pastor David Lah zong zawtnak a ngei ve tiah Nikhatni ah an ti. Myanmar's Ministry of Health and Sports nih, "Biaknak lei pumhnak an tuah caah, pastor tel chih in, Minung 13 zawtnak an ngei" tiah Nihnihni ah an ti ve. Hlasakthiam Myo Gyi zong tu hla chuak ka ah Yangon pumhnak ah a telpi ve hna i, a nih zong zawtnak a ngei ve tiah an ti. Pastor le Myo Gyi cu an umnak municipal zung nih an hniksak hna i, zawtnak an ngeihmi cu an hmuhmi a si.

Covid-19 zawtnak a ngeimi hna an umnak hmunhma le an i pumhnak Insein Township ummi Baptist Church vialte, Nihnihni ah cozah nih an khar dih hna. Minung luhchuah khawh a si lo tiah Yangon Regional Office nih an ti.

Kum 43 a simi David Lah zong zawtnak a ngeih caah, a mah he naihniam in a ummi vialte Covid-19 in zawtnak an ngei maw ngei lo tiah hniksak dih an si. Kawlram i Vice President Pu Henry Van Thio zong Pastor David Lah he February ah tonnak an ngeih caah, an mah chungkhar zong Covid-19 an ngei maw ngeilo tinak caah, an hniksak ve hna i, an nih cu an ngei lo ti a si. Vice President a va pumh hi cu cozah nih an kham hlan a si kho men.

Pastor David Lah and VP Pu Henry Van Tho (Credit: Irrawaddy News)

Pastor David Lah he aa tongmi le pehtlaihmi minung 30 kha an hniksak hna ti a si. A ruang cu mipi an thinlung a nuamh lo caah a si an ti.

Amah hi Kawlram i Khrihfa tamnawn chungah a lar ngaimi a si. Mi tampi nih an uar i, mi tampi he zumhnak ah aa ralkahmi zong asi ve. A thawngtha hi mi thinlung ah tuaitamnak a um pahmi a si an ti. Amah hi DREAM Ministry International timi bu a dirhtu a si i, 2014 in ramkip ah thawngtha chim in a vakmi a si.

Covid-19 in zawtnak a ngeih hlan ah, mitam deuh nih an zumhnak a pawm lo i, biaknak pumhnak hi tuah ding a si lo. Zawtnak nan i chawnh kho tiah cozah le mifim thiam nih an timi kha a pawm lo ti a si.

Jesuh zumh taktak ahcun kan zaw kho lai lo tiah a pawmmi a si i, a  mah nih a chimmi cu

"Nan Khrihfabu nih Jesuh hi biatak tein nan zumh ahcun, nan zawtnak nan ngei hrimhrim lai lo timi hi, aamah kan khan khawh hna" tiah a chimmi a si. 

Hi kong hi tha tein ruah a hau. Khua ka ruat ngai. Buddhist Pura ah a bu deuh kalmi teh an um ve hnga maw? An tlai ve hna hnga maw? Cun Facebook ah Yangon Medical Students pawl le sizung riantuantu pawl zan ah hla an sa i, an i chawk ve ko. Cu hna teh an tlai ve hna hnga maw? Yangon ah Tinkyan Puai a hmangmi mibu an um len ko. Cu hna teh an tlai ve hna hnga maw?" Tlaihmi hna hi Covid-19 positive ngeimi lawng maw an tlaih hna? Khrihfa lawng maw an tlaih hna?" timi ka ruat ngai.

Cun Khrihfami hi kan theology zong ruah a herh ve. Saya David Lah zong a zumhnak theology hi ruah than a herh ve. Voikhat cu USA ah mizaw kan zoh. A zual tuk cang. Mi pakhat nih "Pastor thlacam piak hna u sih. Pathian nih cun a damter khawh ko?" tiah a ti. "A thi ko cang lai hih. Thla cu kan cam lengmang ko. Hihi Pathian duhnak a si ko rua" ka ti. "Cam than ko hna u sih" a ti le thla kan cam than. A dang cu damnak maw an cam? Thihnak dah ka thei lo. Kei cu Pathian duhnak hi thihnak a si ko cang" ti kha ka thinlung ah a um caah "Bawipa na duhnak a si ahcun tuan ah la cang ko" ti tu in ka cam.

Pathian duhnak cu kan thei kho thlu lai lo nain, Pathian duhnak le tinhmi cu a rak um ve hrimhrim ko. Saya David Lah zumhnak kong hi, Khrihfa tampi nih thuk pi in ruah a herh. Pathian hi kan ruahmi paoh a ruat ve mi a si lo. A caan ahcun kan zumh ning paoh in a ummi a si lo. "Amah tuah duhmi a tuahmi Pathian tu a si tawn."

Khrihfa nih ruah ding tampi kan ngei,. Kan zumhnak zong a va thawng ngai men ko lai. Asinain kan zumhnak kan timi khi "Kan mah lei zumhnak lawng a si sual maw? Kan zumh bantuk khin teh Jesuh nih a kan zum ve maw?" timi ruah a herh. Kan zumh kan timi bantuk khi, Pathian duhnak teh a rak si ve hnga maw timi zong ruah a herh.

Kawlram cozah nih Covid-19 kong ah upadi phung tha tein an sermi um ko i, cucu biaknak kip nih zulh a herhmi a si. Vawleicung ramkip nih an tihmi le UNO pi hmanh nih aa buaipimi le US cozah hmanh nih "lock-down" an tuahmi a si. Cu tluk in tih a nung. Cucaah Covid-19 upadi cu, pumpak caah a tha. Mah chungkhar caah a tha. Mah khua le ram caah a tha. Mah cozah caah a tha. Mi vialte caah a thami a si. Biaknak kip-Hindu, Buddhist, Muslim le Khrihfa-vialte caah a thami a si ko.

Bible nih a kan cawnpiak: "Cozah nawlngeitu uktu hna kha an nawl va ngai hna u" (Rome 13:1) ti a si. Covid-19 hi, zeidang ruang ah chuahmi upadi a si lo. Mi zapi ngandamnak caah chuahmi upadi a si. Khrihfa vialte zong nih kan zulh dingmi a si. Saya David Lah le hawile zong nih zulh dingmi upadi a si. Ram uktu zong nih zulh dingmi a si.

Cun Khrihfa zumtu caah ruah ding tampi a um. Jesuh zumtu si ruang ah kan zaw lai lo timi zumhnak  ngeih cu  tha ko nain, Pathian duhnak a si le silo cu a ho hmanh nih theih khawh a si lo.

Bishop Gerald Glenn riantuannak New Deliverance Evangelistic Church

Nizan tihni te ah, Virginia ah Minak Pastor an bochan taktakmi a thi. A min ah Bishop Gerald Glenn timi a si. An Khrihfabu min cu New Deliverance Evangelistic Church, Chesterfield, Richmond, VA a si. Easter ni ah a thi. Biship Glenn hi March 22 ah a donghnak phung a chim a si. March 23 ah Virginia Governor nih minung 10 cung nan i pum kho lo timi nawlbia an ramkulh ah a chuah i, cu phungbia cu zulh a duh lo. Bishop Glenn nih a timi cu:

"Pathian hi a tu i buainak a chuahpitu rungrul nakin a ngan deuh timi fek tein ka zumh. Ka bia hi nan i cherhchan khawh ko" tiah a ti.

Cun "Keimah cu herhmi ka si. Pathian thawngtha chimtu ka si. Pathian he bia kan i ruah..." tiah a ti. "Kan biakinn ka khar lai lo. Thawng ka tlak tiang asilole sizung ka um tiang" tiah a ti.

Asinain April 11, 9:00 PM ah Bishop Glenn cu Coronavirus in a nunnak a liam. An church members cu an ngaih a chia tuk. Glenn a fanu, Mar-Gerie Crawley nih a timi cu, "Ka pa nih hin, nawlbia a buar caah a chimmi a si lo, mipi nih tihphannak an ngeih tuk caah a chimmi a si. Mi vialte hi innchung ah um awk a si" tiah a ti.

Kei zong nih hihi ka ti ve mi a si. "Coronavirus hi kan tih tuk ding a si lo. Coronavirus kan tih ruang le lungrethei le awklokchawng le vansangau in kan um awk a si lo. Pathian nih kan caan za a ti lo cun kan him ko lai. Pathian nih nan caan za a ti ahcun kan i veng kho lai lo. Minung lei kap cun tih ding le ralrin ding taktak a si. Asinain samfa nakin a let nga a fa deunmi virus cu hmuh khawh le tongh khawh a si lo. Kham awk zong a har tuk. Pathian nih nan caan za a ti ahcun kan thi ko lai. Zumhnak fek le ruahchannak tu ngeih ding a si" tiah ka ti tawnmi hna a si ve. Keimah zong nih ka tih lo. Asinain ka tih lo timi ruangah ka zaw lai lo, ka thi lai lo" timi a si hrimhrim lo.

Coronavirus hi mi vialte caah tih a nung bak mi rungrul a si. Flu le Influenza sawhsawh bantuk a si lo. Thahnak sii le khamnak sii a um rih lo. Minung cuap kha a doh i thaw a pihter khotu zawtnak a si caah, zawtnak a fakmi cu khulrang ngai in an thi i, tih a nung taktak. Hi zawtnak hi, nihsawh thlanglamh ding a si lo. Jesuh kan zumh bu le Pathian kan zumh bu in, minung sinak in ralrin a haumi zawtnak hrik pakhat a si.

Zumtu u le nau hna, Khrihfa zumtu na sinak ah, Pastor David Lah zumhnak le Bishop Glenn zumhnak hi nang zeitindah na ruah? Khrihfa nih hin, hi bantuk caan lio ah cozah nawlbia hi kan zulh ding maw a si? Zulh lo in dah kan um awk a si? Bible nih "uktu hna an nawlbia kha zul hna u" tiah a timi hi zeitin dah nang na fian ning a si?

------------------------------------

Zohchihmi ca

1. Irrawaddy News
2. Virginia pastor dies from Coronavirus after vowing to keep church open despite essential business order https://www.foxnews.com/us/virginia-pastor-dies-coronavirus

2.2 Trillion Bawmhnak le 2020 U.S Cozah Tangka Chambau (Deficit)?

Nihin cu U.S cozah nih Covid-19 Stimulus tangka a kan kuat cio i, lunglawmhnak ngaingai a si. President thawk in U.S cozah hruaitu dihlak cungah kan lung aa lawm. Ram tha kan ummi cu kan cozah a that caah lung aa lawm tuk. Mipi nih mah le ti khawh tawk in tax kan pek cio bantuk in, harnak caan ah cozah zong kan caah bawmtu le dirkamhtu an si ve than. Cozah le mipi hi kan i then kho lo. Cozah zong mipi pekmi tax thawngin a nun bantuk in, mipi harnak caan zong ah cozah nih dirkamh zong a herh ve.

U.S cozah nih nihin kan har lio caah, bawmhnak le dirkamhnak a kan tuah ni ah hin, kan i lawmh vial lawngin dawnghter ding a si lo. Cozah nih zei ca dah a kan bawmh? Zeidah aa tinhmi a si? Cozah nih a kan bawmh bantuk in cozah caah zeidah thil tha kan tuah ve lai? A kan bawmhnak tangka hi teh khawika in dah a rat? Cozah nih an ngeih hlei a si maw? Do an cawimi dah a si? Cozah nih kan caah thatnak a tuah bantuk in zeidah kan nih nih thatnak kan tuah ve lai?" timi hi hna hi kan ruah ve bak a herh.

Dawtmi le dawtnak a comi nih dawtu dirhmun kan theih piak lo ahcun tuanvo kan lim lo ti tluk in ruah ding a si. Cozah hi thil tha kan pek khawh ve than lo hmanh ah, thil chia kan tuah piak chap lo ding cu a biapi tuk. Hi bantuk in Covid-19 Stimulus check kan hmuh ni ah kan nih bawmhnak hmumi nih teh zeidah kan ruah ve ding a si?

Kan ruah awk a herhmi cu hihi a si. Tax kan pek bantuk in cozah zong nih kan caah thatnak a tuah ve. Cun hi Covid-19 Stimulus check hi U.S. Congress khuakhannak in a rami a si. President pakhat lawng nih khuakhannak in a rami a si lo i, har taktak in an caihkhan hnu le ruah hnu ah a rami a si timi hi theih a herhmi a si. President hi cu Congress nih an caihkhan i an fehter hnu lawngah minthutu a si i, tangka ratnak taktak hrampi cu Congress kha a si.

Cu Congress ahcun Congressional Budget Office nih hin, cozah tangka budget umtuning le tangka lutchuak hi tha tein an tuak i, Congress ah an hmuhmi thil kha an chim. Hi hna nih hin, tangka zeizat dah an ngeih? Zeizat dah an chambau lai? Zeizat dah cawi a hau lai?" timi US cozah tangka umtuning vialte hi a tlaitu le tuaktantu an si. An rian khing a rit taktak. Hi hna nih hin U.S cozah tangka chambau (deficit) kong zong hi, an tuaktanmi a si. Cozah ah an nih cu policy a tuahtu cu an si lo nain, tangka le sipuazi umtuning kongkau kha, Congress kha hman tein a chimtu an si.

Nihin ni ah nang le kei cu Covid-19 Stimus check kan hmuh caah kan i lawm tuk ko nain, a lungre a thei cemmi cu Congressional Budget Office riantuantu hi an si. A ruang cu U.S cozah tangka lutchuak a chungmuru umtuning fiang tein a thei cemmi an si caah a si.

U.S cozah hi tluang tein a rak kal lio le sipuazi a that lio 2019 hmanh ah hin, tangka hi an i tha lo. US cozah Tangkalei tlaitu (U.S. Treasury) nih naite ah a chimmi cu 2019 i U.S Cozah tangka chambau hi kum khat ca tuak ahcun $1 trillion a phan ti a si. January-in-December 2019 caah hin 1.02 trillion a chambau ti a si. Cucu 2018 nakin 17.1% a karh deuh tiah Treasury Department nih January 20, 2020 ah an ti. 2017 nakin 28.2% a kai deuh tiah an ti. 2012 in U.S cozah tangka chambau tambik a piah kum a si i, kum 7 chungah tangka chambau a san bik kum a si. Cucaahcun U.S cozah nih an i tuak ning hi, 2019 ah an i palh taktak ko timi a lang.

2020 Bugget kum ah hin 2019 nakin tangka chambau (deficit) a sang deuh lai tiah Treasury Department nih an tuak chung. Tluang tein kal hmanh ah tangka chambau hi 1.1 Trillion a phan lai tiah an ti. A ruang cem cu mirum pawl tax pekmi an zorter caah a si. Cozah tuak ning ahcun mirum pawl kha tax pekmi kan thumh hna lai i, tangka an hmuhmi khan rian an serchuah lai i, minung tam deuh rian an tuan lai. Cun payroll tax a kai lai i, cozah tangka lut a tam deuh lai tiah an ruah. Asinain hi sipuazi theory hi US cozah nih a liamcia caan ah voi tampi an chim cang le a dik bal lo ti a si.

Cucaah tluang tein kal hmanh ah hin 2020 Fiscal Year i Budget hmuh ding le dih dingmi an tuak ning cu a tanglei bantuk in a si:

BUDGET PROJECTIONS FOR FY 2020

OUTLAYS	$4.7 Trillion
REVENUES	$3.6 Trillion
DEFICIT	$1.1 Trillion
DEBT HELD BY THE PUBLIC (End of Fiscal Year)	$17.8 Trillion

"Outlays" timi cu "hmanmi" tinak a si. Revenue timi cu cozah nih an hmuh dingmi "ngunkhuai" tinak a si. A cunglei cazin zoh tik ah, cozah nih 2020 Fiscal Year ah hmuh ngunkhuai hmuh ding an i tinhmi hi $3.6 trillion a si. An hman dingmi hi $4.7 trillion a si. Cucaah an i thatlo dingmi tangka chambau (deficit) hi $1.1 trillion a si lai ti a si. Cozah tluang tein a kal hmanh ah, hi zat hi minus (a zuh) a piah ding an si.

A tuah Covid-19 ruangah U.S ah minung milliion 17 renglo laid off an si. Zeitikdah rian an tuan than lai theih a si lo. Cucaah 2020 caah U.S cozah hi tangka tam taktak deficit a piah ding a si cang. Deficit a piahnak ding lam hi tampi a um i, a tanglei ah ka theih khawh tawk ka van tar lai.

(1) Comapny tampi rian an khar (Shut down) an tuah. Cucaah Corporate tax timi company pekmi tax (revenue) tam tuk a zor cang lai. An tuak kho rih lo.

(2) Riantuanmi million 17-18 kar rian lo in an um. Rian ban an si. Hi hna nih an pek dingmi tax (Payroll tax) billion tampi a zor than cang lai. Hihi tuak khawh a si rih lo.

(3) Hi rian banmi minung 17-18 million caah cozah nih an liam dingmi "unemployment benefit" hi million tam tuk a si lai.

(4) Covid-19 ruangah cozah nih bawmhnak a tuahmi $2.2 trillion hi docawi dingmi a si than (Hi chungah unemployment benefit zeimawzat aa tel lai).

Hi a cunglei 1,2,4 ah hin, cozah nih a rak i timh cialomi sungh dingmi billion tam tuk a si lai. An tuak kho rih lo. Cucaah a fiang cangmi cu 2020 Fiscal Year i U.S Cozah tangka thatlo dingmi (Deficit) hi a tlawm lei ah $3.5-4 trillion karlak a phan hrimhrim lai timi hi, ruah khawh a si. Tihnung le tuksum a si ko. Covid-19 ruang ah company rian an in on khawh lo ahcun a sau deuh paoh le sunghmi a sang chinchin ding a si.

Cucaah nihin ni ah Covid-19 ruangah Covid-19 Stimulus tangka kan bank account ah a luh lio le a cheu nih check in hmuh lio caan le a hmu rihlomi nih hmailei hmuh tikah ruah a hau bakmi cu, 2020 ah US cozah hi leiba 3.4-4 trillion aa chap dingmi a si timi khi ruah a hau. Cucaah nang lei kei zong, USA cozah nih a kan dawt i, kan harnak ah a kan bawmh bantuk in, cozah caah zei thil tha dah kan tuah lai timi zong kan ruah ve a hau. US cu UNO ah tangka tambik thotu a si i, cu bantuk in UNO ca zong ah dirkamhtu a si peng dingmi hi, kan tanpi cio a herh.

Cozah caah thil tha kan tuah khawh lo zong ah thil chia chuahpitu si lo ding a biapi. A si kho zinpan cu, Food Stamp hna hi sawk lo ding a si. food Stamp ngeimi hna nih food stamp in a cawk khawhlomi thil hna hi, cawk lo ding a si. Dawrt ngeitu zong nih dikcak lo in food stamp hna in thil cawkter hna lo ah a tha. Tih zong a nung. WIC zong a herh tuk lo ahcun sawk lo a tha. A si kho cu Medicaid zong company ah cawk cio hi a tha. Cozah rumro kan i bochan ahcun cozah hi a rawk khomi a si ko.

Cozah nawl buar lo le cozah nawl zulh le cozah caah thiltha tuah hi, Pathian duhmi a si.  (Rome 13:1,2). Tax zong hman tein pek a herh. Tax hna ningcanglo in fiel in i tangka hna a hlei in hmuh i timh lo a herh. Cozah kan bawmh khawh lo hmanh ah cozah a eihmuarmi le sunghbau a phurhtu kan si lo a herh. Cozah caah a miak chuahter khotu si ding zong kan i zuam cio a herh i, a miak kan chuahpi lo hmanh ah cozah a sunghbauter tu si lo ding hi, Pathian zummi hna vialte kan rian a si.

Covid-19 Dohnak Caah Tangka Tambik Pechantu Hna

Vawleicung tuanbia zoh tikah, hlanlio chan tein pekchanh a duhmi hi an rak um tawn. Tangka zeitluk tam a ngeih zong ah a pe sianglomi hna tuanbia cu, chim awk a um lo. Asinain midang caah a pechan tawntu le nunsiangmi lawng hi, an tuanbia chim awk a um tawn.

Covid-19 ruang zong ah hin, vawlei tuanbia ah philh awk a tha lomi pekchanhnak a tuahtu hna tampi an um. Hi mirum hna nih, an kawlhawlmi le ngeihmi chungin tangka tam taktak an hlut. American minung abikin Mirang miphun hi biatak chuah a herhnak ahcun nun an rak siang. Mi cungah zaangfahnak a ngeimi an tam. Mi bawmh le pekchanh an huam. Harnak tongmi hi, an theihlomi hna an si zong ah pekchanh an rak siang tuk. Ram le miphun ca zong ah pek an rak siang. TAX an pek pin ah, an ngeihchiah hlut hi an rak siang tuk. Hi ruangah an ram le miphun an thanchonak zong a si.

Vawleicung pekchanhnak tuanbia zoh tik ah, Khrihfa ram deuh lengmang hi hmaisuang an si. UNO ca zong ah Khrihfa ram deuh hi tambik thotu le pechantu an si ko hna. UNO pumpi budget i 22% hi USA nih a pek. Khuaruahhar a si. Cu ahcun pumpak kan pekmi tax cio aa tel ve ko. Tuluk, Russia, India, Buddhist ram le Muslim ram pawl hna nih an pekmi hi a tlawm ngai. Tuluk nih 12.01% le Japan 8.5% an pek. Muslim ram ah ram rumbik Saudi Arabia thawhmi hi 1.1% lawng a si. Hindu ram India pekmi 0.8% lawng a si. Buddhist ram pawl hna cu chim ding zong a um tuk lo.

Muslim le Buddhist te pawl zong hi an rum tuk ko nain an mah ca deuh lawng ah an rum. UNO caah an pekchanhmi hi chim phu a si lo. Vawleicung caahcun Khrihfa ram deuh lengmang hi pechantu an si. Muslim hna hi an mah Muslim ram ca deuh lawng ah pek an sian. UNO ca an chuahmi a tlawm tuk. Buddhist le Hindu zong cu thiamthiam an si.

Hi pechantu hna hi, USA ah a rum bik an si lem lo. Tangka ngei bik le innlo tha bik zong an si lem lo. An mahnak rumrum an um tung ko nain, hi hna hi atu tiang ahcun tambik a petu hna an si. A pe tharmi zong tampi an um men ko lai nain, theih khawh mual lawng ka tialmi a si.

Vawleicung thil umtuning ah a biapi mi cu hihi a si. "Minung hi zeitluk in dah a rum? Zei tluk in dah tangka a ngeih timi nain zeitluk in dah mipi caah le midang caah a pek?" timi tu hi a biapi deuhmi a si. Cucu a rum man taktak cu a si.

A tanglei minung hna hi, a rum bik an si lo nain, Covid-19 kong ah tuanbia chim tlak an si caah, ka van tialmi a si.


1. Oprah Winfrey
TV ah Talk Show saupi a tuahmi a si. Minak nu lakah millionaire a si hmasatmi a si. Million 10 a hlut. Million 1 cu America's Food Fund ah a kal lai tiah  a ti (Food Fund cu, eidin harmi hna bawmhnak a si).

2. Jeff Bezos

Amazon Founder a si. A mah nih million 100 a hlut. Feeding America's COVID-19 Response Fund caah a pek. Tirawl a harsami hna eidin khimnak caah a si.

3. Hlasakthiam minthang Dolly Parton 

Country Singer minthang taktak a si. Fa a ngei lo. Million 1 a hlut. Cucu Vanderbilt University Medical Center i Covid-19 research tuahnak caah a pek.

3. Actors Ryan Reynolds le Blake Lively

Hollywood Actors an si. An mah nih million 1 cu food bank ah an hlut. Hi puul rai ruangah harnak a tongmi le tangkalut tlawmmi hna ca bawmhnak a si. USA food bank hi 200 tluk a um. Harsami free in eidin an pek hna.

4. Kevin Love

Cleveland Cavaliers i lentecelhmi pa a si. NBA lentecelhnak vialte rian an i dinh i, Cleveland's Rocket Mortgage FieldHouse stadium an khar  caah, harsatnak tongmi riantuantu pawl caah 1 million a hlut ve.

5. Jack Ma, 
Tuluk mirum a si. Co-founder and former Executive Chairman of Alibaba Group nih, amah Foundation MA Foundation min in million 14 an hlut. Africa ram 54 ah Covid-19 hniksaknak 1.1 million; hmur-huhnak million 6; rungrul vennak thilri hruk ding 60,000 an hlut hna. Cun USA ah hmur-huhnak 1 million; Covid-19 hniksaknak 500,000 an hlut; Japan ram ah hmur-huhnak 1 million; Europe ah hmur-huhnak 1.8 million le Covid-19 zawt hniksaknak 100,000 an hlut. Abik in Italy le Spain ca a si.

6. Bill Gates 

Amah cu vawleicung mirum bik timi a rak si. Microsoft Co-founder and CEO a si. Bill le Malinda Gates Foundation min in vawleicungpumpi "rungrul tlaihnak ca, minung a dang in chiahmi hna ca le Covid-19 in a zawmi hna caah million $100 an hlut. USA nih WHO hi kum chiarte million 400 tluk a bawmh i, tu kum cu Pre. Trump nih WHO kha bawmh lo ding in thla thum chung kan ngan rih lai" tiah a ti caah, Bill Gates le innchungnu nih Covid-19 dohnak caah WHO ah 150 million kan hlut lai tiah tu chun an an ti. Hi hna nupa hi cu, vawleicung mirum ah a hlu tam bik an si.

7. Ralph Lauren

Ralph Lauren Corporation and Ralph Lauren Corporate Foundation an Executive Chairman, nih $10 million an hlut.

8. Patrice Motsepem, African Rainbow Minerals dirhtu le South African billionaire nih, Covid-19 puul rai nih cohnak caah $57 million a hlut. Minung din-tii tuahnak, ngandaamnak le fimcawnnak lam lei ah hman ding aa tinh.

9. Mark Zuckerberg le Priscilla Chan

Chan Zuckerberg Initiative dirhtu, hna nih $30 million an hlut. Million 25 cu Covid-19 Therapeutics Accelerator caah hman ding an ti i, 5 million cu San Francisco Bay area i a harmi hna caah bawmhnak ah an hman lai.

10. Sergio Armatii

UBS CEO a si. A mah nih $1 million a hlut. Switzerland ram a thlanglei hriangbik, Covid-19 nih fak bik in cu ka ram ah zawtnak a chuahternak hmun ah an hman lai.

11. Sheryl Sandberg

Facebook's Chief Operating Officer le a tlangval pa Tom Bernthal nih 1 million an hlut. San Francisco Bay Area i eidin lei ah Emergency ca i hman ding an hlut. An mah he bawm in, Linkedln's Reid Hoffman, Workday's Aneel Bhusri le Intuit's Scott Cook nih $6 million an hlut. Cu pin ah Facebook fundraiser sin in fund an kawlmi $200,000 an hlut than.

12. Andrew Forrest

Non-Executive Chirman of Fortescue Metals Grpup a si. A mah nih a dirhmi Minderoo Foundation min in, Tuluk ram in Australia ah sii-lei he aa pehtlaimi thilri $160 million man zuanpi ding in bia an i kam. An thazaang tampi chuah ding a si rih.

13. Azim Premji

Amah hi Indian tech magnate, Wipro Limited i an chairman a si. US $ 134 million a hlut. Cucu Azim Premji Foundation in a hlutmi a si. Mizaw thlawpnak, minung a harmi bawmhnak le ral dang in zohkhenhnak caah hman dingmi a si.

14. Steve Ballmer

Amah hi Microsoft CEO hlun le Los Angeles Clippers basketball team ngeitu a si. $25 million a hlut i, Michigan le Los Angeles le Seattle i mizaw zohnak caah hman ding timi a si.

15. Jeff Bezos

Amazon i CEO a si. Amazon Relief Fund ca tiah $25 million a hlut. Hihi an mah company he aa pehtlaimi riantuantu le company fatete ah hman ding a si.

16. Michael Bloomberg

Bloomberg L.P. Bloomberg Philanthropies a dirhtu ah aa tel ve mi le cu organization tambik a ngeitu nih $40 million a hlut. Valeicung ramkip ram sifak hna i, sifakmi pawl le Africa ram sifak ram i sifak deuhmi bawmhnak ca a si.

17. Li Ka Shing

Li Ka Shing Foundation nih $13 million a hlut. Covid-19 aa thawknak, Wuhan khua i, Covid-19 dohtu hna bawmhnak caah a si.

18. Remo Ruffini

Moncler timi lentecelhnak thilri sertu company nih US $10.9 million an hlut. Italy ram i Covid-19 nih fak bik in a zawttermi hna khua Lombardy i sizung thar caah pek ding a si.

19. George Soros

Central European University dirhtu le chairman a si. US$1.1million a hlut. A chuahnak Budapest khua nih Covid-19 dohnak caah hman ding ah a pekmi a si. Hi pa hi, pekchanhnak lei a ti kho taktakmi a si. Malaysia sipuazi a tlaktertu ti tiang in an rak timi pa a si.

20. Giorgio Armani

Fashion le designer a si. Giorgia Armani a dirhtu a si. Euro 1.25 million a hlut. Italy ram i sizung le institutions pawl caah a si.

21. Lady Gaga

USA i hlasak thiam minthang Lady Gaga le a hawile Global Citizen nih fund an kawlmi $35 million an hlut. Miharsa cungah dawtnak le zawnruahnak a rak ngeihmi hi, upat tlak taktak a si.

22. Hlasak Thiammi hna hlutu pawl

(1) U2 nih 10.9 million
(2) Rihanna nih 5 million
(3) Ricording Academy le MusiCares nih 2 million
(4) Elton John 1 million (HIV le Covid-19 ca)
(5) Pick nih $1 million
(6) Jay-Z le Meek Mill $1 million le hmurhuhnak 100,000
(7) Brunu $ 1 million
(8) James Taylor $1 million
(9) Cardi B le brand Fashion Nova $ 1 million
(10) Madona $1 million
(11) Billy Joel Foundation $1 million
(12) Angelina Julie-1 million
(13) Shawn Mendes (Canada hlasak thiam) $175,000 

Hi pin ah $100,000-200,000 karlak hlumi cu an tam taktak. Khuaruahhar a si. Tial cawk ding le khawmhsuat cawk ding an si lo. Hi a petu hna hi Pathian theimi zong an um i, a thei tuk lem lo mi zong an um ko hna. Hihi hlasak thiammi deuh lawngte an si hna. 

Bawmhnak an tuahmi hi, an theihhngalhmi hna ca theng a si lo. An sang, an khua, an Krihfabu le an miphun ca theng a si lo. An theihhngalh baklomi hna, harnak a tongmi hna caah a si. Hi bantuk in theihhngalh baklomi hna caah, dawtnak an langhtermi le bawmhnak an tuahmi hi dawtnak taktak a si. Ruahchannak um lo le a kir than ding in ruahchannank ngeilo bak in dawtnak an tuahmi hi dawt taktak le nunsian taktak cu a si. 

Kan nih Khrihfa zumtu hna nih hin, harnak a tongmi hna ca le bawmh a herhmi hna caah pekchanh hi kan ti khawh tawk tein kan tan cio ding a si. Thazaang chuah cio ding a si. Thadit cio ding a si. Tanlak cio ding a si. Kan miphun ca le kan zumtu hawi caah kan pek khun ding cu a si. Asinain harnak ton lio caan ahcun, kan miphun ca lawng siloin, kan miphun leng ca tiang zong thazaang chuah ding kan herh ve tawn. 

Kan nih Laimi tam deuh cu, a hmuh lei lawng kan ruat, a chuak lei hi kan siang lo ngai. Cun mah khua, mah Khrihfabu, mah tlang timi ahcun kan tang ngai nain, ram le miphun caah kan chambau ngai. Kawlram ah Nargis Thlichia hran lio le zeidang harnak a tlun caan zong ah, Laimi nih kan hlu kho bak lo. Hihi kan sifah ruang theng a si lo. Kan thinlung ah khua kan ruah khawh lo bia tu khi a si deuh. 

Ruah ding tampi a um. Hakha a rawk tikah, Yangon mirum le milian le hlasak thiam tiang an ra i, a kan bawmh. Laimi silomi nih, pumpak in tampi an rak hlut. Cu lio ah Laimi nih teh ka dang rawhnak an ton tik ah kan hlu ve maw? Bawmhmi lawng maw kan si peng lai? Bawmtu kan si ve awk a si hnga lo maw? 

Kan nih Laimi nih teh kan umnak ram caah siseh, kan Kawlram-Yagon le Mandalay-tibantuk hna i rawhralnak a um tik ah kan pechan bal ve maw? Kan mirum hna nih teh an pechan ve hnga maw timi hi, a cunglei tangka hluttu hna tuahsernak nih tampi khua a ka ruahter!

• 
  
  
  

  of food assistance, please see @LongIslandCares' website for current locations servicing your area:

  http://www.