U.S. Ah Covid-19 In Minung 100,000 Renglo An Thi Cang

Vawleicung ah nunnak nakin a sunglawi deuhmi thil a um ti lo. Zeicatiah nunnak cu pakhat lawng a si. A aiawhtu a um lo.  A dih ahcun a dih ko. A dongh ahcun a dong ko. Cawk awk le thlen awk an tha ti lo. Thing le rua bangin a tuai than kho ti lo. Cu tluk a sunglawimi nunnak, 100,000 leng Covid-19 in U.S ah nihin ahcun a lo cang. 

Nai Zarhpini ah President nih "ram pumpi ah mizaw le mithi number an zawr cang" tiah tweet a tuah. Asinain White House puulrai tuanvo latu (pandemic task force) nih an timi he aa kalh" tiah NBC News ah an tial.

White House puulrai tuanvo latu chuahmi ca zoh tik ah, minung tampi umnak areas-Tennessee le Kentucky in Texas le Iowa tiang ah hin, zawtnak hi 72% a karh ti a si. Charlotte i mizaw karh ning cu 200% a si i, Kentucky ramkulh laicer hrawng i zawtnak a karh ning hi 650% tiang a sang ti a si. Chim duhmi cu zawtnak hi an karh taktak timi a si. 

Feb. 29 ah, Washington State ah a pakhatnak bik a rak thi tiah an ti. Asinain Northern California mipi ngandamnak nawlngeitu hna nih, Feb.6 a thimi minung sin in, a titsa tlawmte an lak i an chek tik ah, Coronavirus a ngeihnak an hmuh. Cucu a tu tiang ahcun a tuan bik ah an ruah.

Dr. Sara Cody timi Santa Clara County mipi ngandamnak nawlngeitu nih, "Kum 57 nu cu inn ah a thi. Mah cu nu a thihmi le Feb.16 ah a thimi hna hi, "iceberg tips" timi "rili cungah a van i vuanmi tikhal-tlang nganpi i a parte" bantuk in, a tu piahtana ngan taktak a rak langhter tu thil fate an si" tiah Long Angeles Times ah a tial. 

"Hi mithi hna hi khualtlawng mi an si theng lo" tiah Dr. Cody nih a ti. Cu hna thihnak nih a langhtermi cu, "hi rungrul zawtnak hi, February thlachuak ka hrawng ah kan sang le zawl ah an rak chawk cang. Zei tluk tuan in dah a rak um cang?" timi cu a ho nih a theih khawh rua hnga?" tiah a ti. 

Zawtnak tambik a umnak New York cu minung 30,000 dengmang a thi cang. Mizaw an tam tuk caah a cheu mizaw cu ihkhun tinnak ding caah, nikhat hngah a rak hau. Cucaah Doctor pakhat nih a timi cu "raltuknak hmun a si ko" tiah a ti. Doctor pakhat cu a mah tein aa that. A naunu nih a timi cu, "Virus nih a lung a rawhter ee" tiah a ti. John Hopkins Coronavirus Resource Center nih an timi cu, New York khuachung ah mizaw an karh pah cuahmah rih ko nain, kan hnu thla nak cun a karh ning a fum deuh vingvan cang ti a si. 

Asinain a cheu hmunhma ahcun, zawtnak a karh. Minung 1 million umnak, Mecklenberg County, North Carolina, ahcun May 1 in kan hnu Rinni tiang a let hnih in an karh i, minung 3,000 tluk an zaw. Minung 73 an thi cang tiah John Hopkins nih an ti. Montgomery County, Alabama, May 1 le kan hnu Rinni karlakah, a let thum in an karh i, mizaw 355  in 1,100 an phan. Mizaw an tam tuk caah, sizung nih a tlum hna lo i meng 90 a hlatnak Birmingham ah an kalpi hna ti a si. 

A cheu hmun ahcun, rian an on ko nain mizaw an karh ning a tum deuh nain, a cheu hmun ahcun nai Memorial Day zung khar ni hnu in mizaw an karhnak tampi a um ve. USA ramkulh 11 ahcun mizaw an karh ti a si. 

Worldometers.info nih an tuaknak ahcun nihin ni ah, USA ah mizaw 1,745,803 an si i, 102,107 an thi cang tiah an ti. Kan nih Ohio hna cu an karh ngai i, 33,497 an zaw i, 2,053 an thi. 

Covid-19 hi hngalh awk zong a har. Coronavirus rungrul thar a si caah hngalh zong an i harh ngai. Nihin ni ah khamnak sii zong a chuak kho rih lo. Minung zeizat dah an thi lai timi hi, an chim tawn nain, an rak palh peng rih. 

Hruaitu zong pakhat le khat an biachimmi an i kalh tawn. May 3, 2020 zanlei ah, President Trump nih tu zanlei ah Coronavirus ruangah minung 80,000-90,000 kar kan thi te kho men tiah a ti. Zarhpini zingka ahucn Dr. Deborah Birx, White House coronavirus task force nih, a zungzal tein kan timi cu 100,000-240,000 kar an thi te lai tiah kan rak ti peng ko tiah a ti ve. An mah zong an bia aa lo lo.

April thla canceu ahun, President nih "Tuan deuh ahcun 100,000 an thi te lai kan ti nain, a tu ahcun 50,000-60,000 kar an thi lai an thi lai. Pakhat hmanh hi a tam tuk le hi zatzat thih ding cu a tam tuk" a rak ti. White House lawng nih an palh lo. 

April ni 22 zarh chung ah khan, the University of Washington's Institute for Help Metrics and Evaluation nih minung 67,000 tluk hi August thla ahcun kan thi te lai tiah an rak ti. Asinina April 28 ahcun an chimmi zat an let than i, 74,000 hi August tiang ahcun kan thi te lai an ti. 

President Trump nih, May thla canceu ahcun minung 80,000-90,000 kan thi te lai tiah a ti ve than nain, atu ahcun 100,000 leng an thi cang. Cucaah Dr. Anthony Fauci le a dang a bawmtu hna chimmi, 100,000 in 240,000 an thi te lai timi lei ah, duhsah tein aa thial ziahmah. 

President nih hin, White House's pandemic task force doctors pawl chimmi hi ngai lo in, a mah ruahnak in a rak chim ve. A mah doctors nih le an chimmi aa dang; a mah chimmi le aa dang fawn. President nih "khamnak sii" hi kan ser khawh deng cang tiah a ti; a mah doctors pawl nih le thla 12-18 kar a rau lai tiah an ti. Cucaah an chimmi le an dirhmun hi, an i khat kho lo. 

Nihin ni ah an chuahmi sii Remdisvir hi za ah za in a that timi a si rih lo. Cun khamnak sii zong an chuah kho rih lo. Rian le an on cang. Naite ah North Carolina i ar thahnak sehzung cu, an hniksak hna i minung 2000 fai lakah 570 an zaw. A tu hi sathahnak ah zawtnak a karh cuahmah rih. Hi lio ah President nih Governor pawl kha "Biakinn rak ong cang u"  tiah a ti hna. 

Nihin ni ah, President chim bantuk in biakinn an on ahcun Ohio dirhmun hna ahcun a tha ding a si rih lo. Ka dang state zong ah biakinn pumh hi a remlonak tampi a um rih kho men. Cucaah mah le state sining hawih in, mah le biakcinn cio zong hi on ding a si. Culoahcun i thlahphawih khawh ngai a si.

Nihin June 7 ahcun US ah mizaw 2 million renglo an um cang. 112,469 an thi cang tiah Worldometer ah report an tial. Covid-19 hi a karh ngai ko rih. US nitlak thlanglei le thlanglei ah an karh ngai rih. Kan umnak Ohio zong 38,507 an zaw cang i, 2,303 an thi cang. Hi pin ah hi zawtnak hi zeitluk in dah a karh lai i, zeizat dah an thi te lai timi chim khawh a si rih lo. 

---------------------------------

Zohchihmi ca

1. U.S Corona Deaths Top 100,000

https://www.msn.com/en-us/news/us/us-coronavirus-deaths-top-100000/ar-BB14FYKn?ocid=spartandhp

Coronavirus In Thongtla Tambik Zawtnak Thonginn

Coronavirus nih hin, miphun, biaknak, vunhawng, mirum, sifak, midawh, dawhlo, a thawng le a der, a fim le a hrut, miding le misual thleidanglo tein a phakmi paoh a phak ko hna. Zawtnak dohtu doctors le nurses zong a hrial hna lo. A phakmki cu a phak ko hna. A cheu cu khawika dah kan i lak timi zong an thei lo. A cheu cu tha tuk in an i veng ko nain zawtnak ngeimi zong an rak um ve. Cucaah tutan zawtnak rungrul hi  ven awk a rak har taktak ko. Cucaah a ho ca paoh ah tih a nungmi zawtnak a rak si.

Naite ah Kim Jong-Un zong rilikam a mah caah an sakmi inn ah a va zam. "A zaw rua, a thi deng rua" tiah thawngpang a phunphun in a chuahnak zong, zawtnak nih a ka tlak sual lai timi a phan caah, fian rialnak ah a zaam a si kho men tiah an ti.

Covid-19 hi cu tluk cun tih a nungmi zawtnak a si. Cozah uktu upa zong a hrial hna lo. Tahchunhnak ah, UK Prime Minister Boris Johnson zong thi deng in a zaw. Prince Charles zong a zaw ti a si. Iran i Health Minister zong a zaw. UK Minister zong positive a si ve ti a rak si. Canadian PM Justin Trudeau nupi, Sophie Gregoire-Trudeau zong positive a si. Brazin PM zong a zaw ve ti a si. Cuticun Covid-19 nih hruaitu lianlian zong a hrial hna lo.

US Pastor zong a zaw members a zawttermi hna zong a um ve ko hna. Pastor zong Covid-19 in a thimi an um  ve ko. Saya David Lah zong cu a zaw ve. Dawr riantuantu zong a zawmi an um i, Covid nih hin zei bantuk minung hmanh a hrial hna lo. Sizung in, sianginn in, store in, ram uknak zung tiang a hrial hna lo.

Cu bantukin upadi a buarmi hna thong an tlaknak thonginn tiang zong in a hrial hna lo i, a bik in thonginn chung zawmi hna hi, duhpoh in lengchuah awk a that lo caah an temtuar ngaingai. An hawi pakhat a zawt zongah, an zaamtak kho fawn lo. Cu ti cun tih tuk bu tein, an um ti thiamthiam. Cucaah thongtla hi an temtuar khun.

Thongtla 73% zawtnak Marion Thonginn (Rf. woub.org)

Cu bantuk in thonginn ah mizaw tampi an um. Cu lak ahcun Ohio Department of Rehabilitation and Correction hi, minung a zawmi le a temingmi an tam ngai. Ohio thonginn (4) ah minung 4,450 nih zawtnak an ngei. Minung 10 lakah 1 an zaw ti a si. Marion Prison le bang cu 73% nih zawtnak an ngei ti a si. Cu lak i thongtlak cu a fawimi a si lo.

Ohio thongtla zapite 63 an thi. Thongtla cawngtu pahnih le thongtla silei zohtu nurse pahnih an thi. Riantuantu 600 renglo asiloah minung 20 ah 1 an zaw.

Ohio thonginn 4 ah a zawmi le a thimi hi, an tam ko. USA ah hmun pakhat in mizaw tambik chonhnak hmun pakhat a si an ti. USA ram pumpi ah, thonginn ah Covid-19 in a zawmi le a thimi a tam bik pahnihnak an si. Tennessee tambik an thihnak a si.

Upadi buartu an si hmanh ah, thawngtla hi an temtuar tik ahcun zaangfak ngaingai an si. A cheu cu sual ruangah an tlami zong a um. A cheu cu nunnak ah harnak an ton tuk ruangah an thinlung aa tuaitam i, thilchia an tuah ruangah a tlami zong an um. A cheu cu chungkhar ah vuakdennak a um caah an tla. A cheu ritnak sii ruang le zuding saei ruangah a si. A cheu mithah lainawn ruangah a si. A cheu fir ruangah a si. A cheu cu sual lo nain, sual puh ruangah a tla bakmi an um ve.

Zeibantuk in thongtla an si hmanh ah, an i khahnak cu "Thonggtla" timi an si. Cu thongtla cu temtuarnak phun kip an tuar i, a tu lio ahcun "Covid-19 ral zong an tuar ve." Zaangfak le ngaihchia taktak an si ko hna. Covid-19 nih cun, thawngtla zong a hrial hlei hna lo.

Cu bantuk in harnak a tuarmi hna va bawmhchanh hi, Jesuh nih "Amah dawt le zohkhenh ah a rak ruah." Cu hna pawl va len le va bawh hi, "Keimah dawt le zohkhenh a si." Cucu "vancung i miphun hna biacaihnak ah, tahfung pakhat ah Jesuh a chiahmi a si." (Matt. 25:37,45). Kan tling cio te hnga dek maw?

Hihi thil harsa taktak a si. Jesuh zumh, Jesuh dawt le Jesuh chimmi zumh cu a fawi nain, Jesuh chimmi a bia nunpi le tuah cu a har ko. Jesuh dawt cu a fawi nain, thongtla dawt cu a har taktak. Cucaah Jesuh zumh cu a fawi nain Jesuh zultu si cu a har ko. A bik in Coronavirus um lio ah, thongtla hna zohkhenh hi, nihin ni ah a har khunmi a si ko.

Victoria Camp Ah Ngakhur Tha Taktak An Ngei

Victoria Camp Model

CNF headquarter hi Lahva le Tio aa tonnak pawngte ah a ummi a si i hmunhma rem ngaingai a si. CNF hruaitu pawl hi, hmunhma thim an thiam taktak tiah a hmumi paoh nih an ti. An area hi, rawn a kau ngai i, innlo ca lawng siloin, cinthlaknak zong a rem; zuatkhalhnak zong a rem. Ngakhur tuahnak zong a rem. Nihin ni ahcun khua nuam ngaingai a si cang ti a si.

Naite ah Pu Ngun Tling nih ngakhur tha taktak a van tuah piak hna i, Victoria Camp caah tuanbia thar aa tial cang. Victoria Camp a hmunh chung, hi tuanbia hi a hmun ve cang lai.

Hi hmun ah hin Pu Ngun Tling nih tangka tam ngai a hlut hna i, ngakhur zong a tuah piak hna. A ngakhur hi an kau ngai i, hmailei ahcun Victoria camp thanchonak caah thahnem santlai ngai a si te lai tiah ruahchannak a um. Victoria khuacaan remtertu, a dawhtertu le sipuazi ca zong ah, tampi thanchoanak chuahpitu ding zong a si te ko lai.

Pu Ngun Tling nih a chimmi cu, "Victoria Camp ummi zong rian kan tuah piak khawh hna ahcun, chungkhar caah rian an tuan cio lai i, chungkhar an pawcawmnak zong a thahnem deuh te ko lai" tiah a ti. Victoria camp hi a mah tawkzawn tein thanchonak rian zong tuan awk a rem ngai ding hmunhma a si tiah Pu Ngun Tling zong nih a chim.

Victoria Camp ngakhur

Victoria Camp ah hin, a tha ngaimi theset zong tampi chuah i, Thantlang le a pawng hrawnghrang khuate le Mizoram lei an herhmi zong tampi a pek khawh hna lai tiah a ti. Vawlei a that caah, camp hrawng ah hin, tawlreba, zawngtah, banhla, kawpihlum, antam, piat, daidim, khanghmung, tiamti, ruamau, hai le rungtuban cinnak zong a rem taktak tiah a ti. Cu ngakan tuahmi chungah eimi kawhra cin ding le ngakan pawngah vok zong zuat chih ding hi a rem taktak a si tiah a ti.

A tanglei hi ngakhur cawh tharmi hmanthlak an si. Lahva tii an pekmi a si. Ngakhur hi pakhat lawng aa lim rih. A kauh hi pe 400x90 a si. Ngakhur dang zong cawh ding (6) timh tuah lio a si. Ngaci 7,000 an tlah cang ti a si. Hihi CNF camp tuanbia ah, Mirang nih "milestone" tiah timi pakhat a si.

Hi ngakhur hna nih hin, Victoria Camp ummi hna caah tampi thathnemnak le thanchonak a chuahpi te lai tiah ruahchanak nganpi a um. Keimah hi Thau ah ngakhur pahnih ka ngei i, nga zuat hi zeitluk in dah a hlawk le a karh ran timi hi, tha tein ka theih ve.

Victoria Camp Ngakhur cawh lim ka

Victoria Camp Ngakhur ti thlah ka

Victoria Camp hi, khua pakhat bantuk in an ser khawh cangmi hi, Chin miphun caah a sunglawi taktak. WA khuapi Panghsan le Mong La te hna le KIA Headquarter Laiza a dang KNU le SSA headquarter tluk tha in sak khawhlo hmanh ah, a mah le tawk tein that taktak in sak ve a herh. Rakhine ralkap te hna zong an ram ah, mah bantuk si an duh ko nain an si khawh rih lomi a si. Kawlram cozah he i kahnak um lo in, daihnak tu tuah i, federal uknak ngeih khawh ding hi cu, a tlawm bik ah kan i tinh a hau i, cu kan phak hnu pin tiang zong a herh can paoh, CNF hi kan mipi nih dirkamh a herh ko. Hi lam dah ti lo cu, Federal hmuh khawhnak ding lam hi, a um ti lo.

CNF hna an i zuamnak thawng in le harnak tam tuk an tuarmi thawngin, a tu ah Victoria Camp ah thawng ngai le cak ngai in khua an sak khawhmi a si. Hihi Chin miphun caah thil tha taktak le lawmh awk tlak taktak a si. Hi camp aa rawklonak ding zohkhenh le bawmh cio hi Chin miphun kan rian a si tiah ka ruah. Thazaang, chawva, fimnak le ngeihchiah le zeidang zong in tanpi an herh ko.Camp Victoria hi, kan miphun symbol (hmelchunh) pakhat a si timi kha ruat in, kan dirti a herh ko.

Pumpak zong nih kan bawmh hna a herh. Bu kip zong nih kan miphun mission khan ah chiah i bawmh hi a herhmi a si. Kan miphun hi politics and thazaang he, biatak tein dirkamhnak ding ahcun channel dang a um ti lo. Hmailei zongah a um kho ti lai lo. Cucaah hi CNF channel lawnglawng in kan ram le miphun caah thuk bik in riantuan khawhnak channel a si. Cucaah Pu Ngun Tling nih ngakan a va tuah bantuk in, Laimi kan mirum le thilti kho zong nih, Victoria Camp a that deuhnak ding le a chng i ummi pastor, ralkap, saya/sayama te le ralkap nupi fale zong nunning sang deuh tein an nun khawhnak ding caah, kan miphun ningpi nih tan kan lak a herh.

Victoria Camp ngakhur 

Seh in theset a lak lio 

CNF hi a um peng i, kan miphun nih "Mahte tawlrelnak nawl" kan ngeih tiang an nun ding le thazaang an ngeih ding hi a biapi taktak. Kawlram ah hin, Khrihfa cu mi tlawmtuai kan si peng rih ko lai Tlangcungmi zong politics le zeidang ah namnehnak kan tong peng ko lai. Cucaah hmailei ah a har chin lengmang ding a si. Cucaah CNF an thawn ahcun kan miphun caah a tha chin lengmang ding a si. Victoria Camp zong tha deuh tein ser le rumra ngei deuh in tuah ding hi, Pu Ngun Tling bantuk in tanlak cio ding hi, Chin miphun kan rian pakhat a si.

Chin miphun nih hin, Israel theology kan ngeih a herh. Israel miphun an theology cu, an Pathian, an biaknak, an nunphung, an politics, an fimcawnnak, an tiram le an leilung hi aa tlai dih. An thlarau le an vawlei le an politics hi aa then kho lo. Cucaah Israel ram khi, ram fate a si nain an cah tuknak khi a si. Pu Ngun Tling hi, ram le miphun caah, aa pumpe bakmi a si. A mah hi, Columbus, Ohio ah khua sami a si. Victoria Camp zong voi tam ngaite a phan cang. Amah nih a chimmi cu, "Ngakan ah hin, fungtial nga zuat hmanh ah, kum khat ah ting tam tuk kan hmuh khawh lai i, nikhatkhat ahcun CNF hi mah tein an i todelh te ko lai" tiah a ti. Zumhnak le ruahchannak tampi a ngei ko.

Hmalei ahcun, hotel thami sak ding hi an saduhthah a si. Cun chungkhar tein va nuamhnak le dinhnak ding caah lentecelhnak te hna zong tuah ding le nuam tein, tiva hna va kal pah in le chungkhar dinhnak hna ngeih khawhnak ding tiang in riantuantu hna nih saduhthahmi a si.

Leikuang kaupipi tuahnak ding zong a um caah pawcawmnak ding zong ah a tha ngai ding a si. Cupinah hmailei ahcun "cinthlaknak kong research tuahnak" (Agricultural research center) hmun zong ah a tla kho ding a si. CNC camp ah hi, raltuknak he, cinthlaknak lei le saram zuatnak lei le fimnak a phunphun chuahnak center zong ah hman khawh a si ko lai. Cucaah kan miphun nih hi khua hi, Laiza bantuk hna in khua dawh le khua tha a si khawhnak ding ah hin, tan lakpi cio hna u sih law a tha ding a si.

Ram le miphun caah temtuarnak phun zakip te he rian a tuanmi CNF camp ummi vialte hi, Chin miphun a daw tukmi an si hna caah, Pu Ngun Tling nih ngakhur sunglawi taktak a tuah piak hna bantuk in, kan miphun nih biatak tein thlacampi le ngeihchiah chawva in tanpi hi, kan rian bak a si. Pu Ngun Tling pakhat lawng hmanh nih, mah zatzat thil a tuah khawh ahcun, Khrihfabu le mipi kan i bawmh ahcun Camp Victoria zong rumra ngei taktak ah kan tuah khawh dingmi a si.

------------------------------------

Lawmhnak

Hmanthlak pawl hi Pu Ngun Tling sin in ka lakmi an si. A cungah lunglawmhnak tampi ka ngei.

U.S Nitlaklei A Rocar Ning Hi Kum 1,200 Chungah A Zual Bik A Si

Kan ngakchiat lio ah, Thau ah kan rak um i Nukaitlang timi kan rak tlak. A lin tuk hringhran. Ruah a rak sur lo i, cu kum ahcun thlaihkheu a rak i rawk tuk. Cun a linh tuk caah na zong tam ngai an rak thi. Sio kan rak thlak pah ah, na ruak pipi cu khawn maw ka ah kan rak hmuh tawn hna. Ngaih a rak chia tuk.

Nihin ni ah Global warming ruang le minung ruangah kan vawleicung khuacaan aa rawk taktak. Thingkung ramkung aa rawk i, Mirang nih "drought" timi rocarnak hmun kip ah a chuak. Australia meikang le Amazon tupi kangmi cu vawleicung ah ruah ballomi an si. Naite ah scientist nih an hlathlaimi ah U.S nitlaklei ah a chuakmi rocarnak (drought) hi kum 1,200 chung ah a zual bik a si an ti. Cucu minung ruangah a chuakmi global warming ruang le minung tuahsernak ruangah a si an ti.

Ruah um lo caah a carmi Oklahoma City lake

Tu chun an chuahmi ca ah, U.S nitlaklei ah hin rocardnak fak taktak a chuak ziahmah ti a si. Hi rocarnak hi kum 20 dengmang aa peh cang i, a liamcia kum 1,200 chungah a zual bik a si an ti. A rocar tuk caah "Megadroughts" tiah min an sak. Megadroughts timi cu, kum tam tuk pehtlai in a rocar tuk lehpekmi khi a chim duhmi a si. Cu bantuk rocarnak nih thetse ramcar zong hi a chuahpi i, US Nitlak-thlanglei Thetseramcar (Desert Southwest) hi a rak i sernak a si tiah scientist nih an ti.

Vawlei rocarnak kong a hlathlaitu hruaitu lutlai, Columbus University i  "bioclimatologist"
A. Park Williams timi nih, "A tu lio i rocarnak kong kan zohmi chung in a tling ngai in kan hmuhmi le thingrawp-tuanbia (tree-ring record) nih a langhtermi a liamcia caan khuacaan rocardnak nih a kan hmuhsakmi cu a tu cocarnak hi, minung tuanbia thawkhlan i a rak cangmi rocarnak he aa khat ko" tiah a ti. A tu lio rocarnak hi, a tu chanthar minung nih an hmuhton ballomi rocarnak a si" tiah a ti (bioclimatologist cu, thingtung ramkung zoh in khuacaan aa thlennak kong cawngmi an si)

2,000 hnu USA nitlakthlanglei rocar nak hna hi, Oklahoma le cu ram Nelrawn hrawng mi tampi ka dang ah an rak pemvahnak a rak chuahtertu 1930 hnu deuh kum i, rocar nak hmanh in a zual deuh tiah National Climate Change hlathlaitu pawl nih an ti. Nikhua a hrem can hi USA tuanbia ah a sau bik pawl a si tiah an ti.

Acre 5,400 tluk tii um tawnmi Fisher Lake, Texas cu car cang

Thil aa dangmi cu minung an tam tuk cangmi hi a si. USA nitlaklei hi, a tu a rocarnak hmun ah hin, minung million 70 tluk an um cang. Hi hmun ah hin, hlanlio zong ah saupi rocarnak a rak chuahnak hmun a si i, minung an tam tuk cangmi nih buainak fakpi a chuahpi te lai tiah ti a si.

Scientist nih hin hlanlio kum 100 leng ah a rak thi cangmi thingkung hram hna kha an tah i, zei tluk in dah ruah a rak tlawm timi kha an theih khawh ko. Cun thil sining tuanbia hna kha an van zoh in, computer bawmhnak in an van tuak khawh I, cu ticun "rocarnak fak taktak" (megadrought) hi a chuak kho men tiah an tinak a si.

Thinphang khun a simi cu, kum zabu 20 nak hi kum 1,200 chung ah US nitlaklei ah a cindam bik kum a si i, minung zong tam bik an karh kum a si an ti. Cu minung karhnak cu aa peh i, nihin ni tiang aa peh. Ni a linh tikah ram meikangh zong a zual chin lengmang i, USA Nitlaklei le Nitlakthlanglei hi nunnak caah risk a sang chin lengmang cang lai ti a si. January 1-December 22, 2019 chung ah khan, California lawng i a kangmi mei hi voi 7,860 a si. 2020 meikangh caan hi, an ngaihlah ngaingai.

"Hi kum zabu 20 nak ah hin, hi hmun ah hin zei tluk in dah tii hi a tam tuk in a um tiah a thatnak lei an rak ruah tuk sual" tiah NASA climate scientist Benjamin Cook nih a ti. Cu thil nih a langhtermi cu, hi bantuk thil hlathlainak hi, hlanlio tuanbia a si lo. Piahtana cu a tu ah hin a um ko cang" tiah a ti.

Cucaah vawleicung khuacaan a that deuh lo le daih deuh lo i ruah zong a tam deuh hlei lo ahcun, USA nitlakthlanglei hi rocarnak fakpi an tong tuan lai tinak a si. Minung le an tam. Tii an hman ning a tam chin lengmang. Vawleitang tii a reu chin lengmang fawn. Ni a linh chin lengmang caah, tibual zong tampi an car i, a hlat lomi caan ah fak taktak in rocarnak hi a chuak chawm lai tiah ti a si.

Hi lio caan ah nang le kei nih kan pawngkam a that deuhnak ding caah zeidah kan tuah khawh ve lai? Cucu kan zapite caah biahalnak nganpi a si ko.

------------------------------------

This article originally appeared on USA TODAY: 'Megadrought' emerging in the western US might be worse than any in 1,200 years

U.S. Ah Zeitikahdah Biakinn Ah Pumh Khawh A Si Te Lai?

Nihin hi May 24, 2020 a si. Covid-19 ruangah nihin ni ahcun vawleicung ah 5,471,146 an zaw. Luklak ah 6 million an phan lai. 345,797 an thi. Lulak ah 400,000 an thi te lai. USA lawng hmanh ah, 1,680,378 an zaw; 99,123 an thi cang. Kan mah Ohio lawng hmanh ah, 31,911 an zaw i 1,969 an thi cang. A raoh hlan ah, 2,000 leng an thi lai. Zawtnak hi, U.S thlanglei ramkulh ah duhsah tein aa thial deuh ti a si.

Zawt a zual cemnak le mithi an tam cemnak "a sersilai" (epicenter) hi aa thial. A voikhatnakah a sirsalai cu Tuluk ah a si. Cu lio ah, WHO nih Italy ah aa thial lai ti a si. Aa thial taktak ko. Cun USA ah aa thial lai an ti i, aa thial taktak. Cun Brazil ah aa thial lai ti a si. An chimmi hi a dik taktak. USA ah zawtnak a van tum ziahmah i, Brazil lei ah a thawn ziahmah.

March ni Ni 16 zarh in a kan hren i, May thla zarh khatnak tiang a kan hren. Zawtnak a karh ning cu a fum deuh nain US thlanglei ahcun a karh ngai rih. A tu zong ah "minung pahra cung i but lo dig le social distance" zong a um rih caah, luhchuah awk zong a laklawh ngai.

Minung an zawt cuahmah ko lio le an thih cuahmah ko lio i, biakinn van on ding zong hi, ngaihlah a um ngai nain, a cheu cu biakinn on an duh tuk ruang ah, President ah nawlnak ca a tialmi zong an rak um ve.

President Trump zong, Covid-19 tlangrai ruangah upadi a um ve caah le minung dang he naihniam tuk in um kha khamh an si ve caah, nihin nizan lawngah Golf tuk ah, a mah club member a sinak Virginia ah golf tuk ah a kal ve. President hi sipuazi lei le politics lei deuh in thil a kalpi tawn caah, biakinn on zong hi tha a peknak a si. "Church his essential" timi a herh bakmi rian ah a chiah ve.

Mah khual a tlawn hlan ahcun, rian tam deuh on ding zong mipi tha a pek hna. Cun state kip zong pumhnak biakinn on ding kha tha a pek hna. Cun governor nih biakinn an kharmi kha, nan on lo ahcun state nawlbia lonh in biakhiahnak ka tuah lai" tiah a ti ti hna i, biakinn on ter ding in nawl a pek hna.

A mah ngandamnak lei ruahnak petu hna zong nih ruahnak tha an pekmi cu, "a tu cu zarhdongh cawlcanghnak zong punghman tein na tuah khawh ko" cang taih an ti.  Dr. Deborah L Birx nih, "Golf zong na celh kho. Hmahthahnak tuahmi bawlung he cun, tennis zong na tu kho ko. "Social distance timi pe 6 dan in um paoh ahcun beaches zong na kal kho ko" tiah an ti.

Cucaah "social distance' timi nawlbia zulh ahcun biakinn zong ah a lang hlatpi in thut ahcun pumh khawh a si ko tiah an tinak a si.

Khatlei ah mah le state cio nih, Covid-19 he pehtlai in nawlbia an rak i ser cio fawn tung hna. Cucaah President le Governor karlak ah ruahnak aa khat hna lo. Hi bantuk zawn ahcun upadi thiam hngalmi (experts) hna nih, President nih state cung tiang nawl a ngei lo tiah a timi an um ve. Cucaah President le governor tam deuh karlak ah, ruahnak aa dan ngai caah, hihi a pawinak ngai a si.

Kawlram ah Saya David Lah te zong Covid-19 upadi an buar caah, minung 80 zawtnak hrik an ngeihter hna timi le cu chungah minung panih an thi timi ruang ah, thawngtlak an tuar ve. Buddhist phongyi zong nih "Biaknak nihsawh hmuh" in taza cuai rih an timh hna nain, cozah nih kha cu a hmuh ah an chiah piak hna lo.

Germany ah pumhnak ah minung 100 an i chawnh ti a si. California ah Russia miphu church pakhat, priate inn ah minung tam ngai bible study tuahnak ah an i chonh ti a si.

Arkansas State zong ah First Assembly of God krihfabu ah, pastor le a nupi kha tlawmpal te damlo pah bu in March 6-8 ah biakinn cawlcanghnak ah an i tel i, aa pummi 28% cungah zawtnak an karhter. 92 an I pum I 35 an zaw ti a si. Minung pathum an thi. Cucaah CDC hruaitu nih, ngandamnak lei upa hna ruahnak peknak in, biakinn hi on ding a si lai tiah an ti.

South Korea-Shincheonji church-ah minung tambik zawtnak a chuahtertu cu kum 61 nu Korea nu a si. Hi church hi minung 5,080 zawtnak a karhter ti a si. An pastor pa zong nih, "National TV ah mipi sin ah ngaihthiamnak fak taktak in a rak hal hna." "Thihnak a phan khomi zawtnak karhternak ruangah mithah hmuh in taza kan cuai hna lai" ti tiang rak rak ti. Hihi South Korea ah hmunhma pakhat in zawtnak tambik a karhnak hmun a si. Kawlram Saya David Lah te an i pumhnak biakinn hi, mizaw tambik a karhnak hmun a si ti a si ve. USA zong ah cozah upadi buar in an pumhpi hna caah, pastor pahnih cu an tlaih ve ko hna.

Cucaah Covid-19 kong ah hin, khuaruah zong a herh. Chia le tha tha tein a cuaithlai a herh. Khrihfabu member sining zong zoh a herh. Upa le ngakchia hna kan tam tuk maw timi. Cozah upadi zong ruah a herh. Thlacam hrimhrim zong a herh. Minung duhnak kha usape tuk lo in, Pathian duhnak hi kan mipi caah zei dah a si hnga? Pathian tinh piakmi zeidah a si hnga timi ruat bu tein, kan biakinn zong thlacamnak he on cio ding hi, a biapimi a si. President nih "Church on ding" ti pat in, a mah thapek phun in on zong thil tha a si lo kho men. Kan mah church cio kong kha, a tha bik in zoh le bia khiah ding tu a herh deuh.

US ah minung tampi nih an ruahmi le scientist le doctors nih an ruahmi cu, "Biakinn pumhnak siseh, zei thil paoh ah, a hlan bantuk tein a kalnak ding caahcun a kum in a rau rih lai" an ti. 1918 Influenza puul rai a tlun lio ah, a voikhat nak a tlung i a dai; rian an van on i a voi hnihnak aa nolh than ti a si. Tu tan zong aa nolh than lai maw timi an phang ko.

Cucaah zeitik ah dah punghman tein kan kal khawh lai? Zeitik ahdah biakinn zongah kan i pumh khawh te lai? Kan i pumh khawh hmanh ah, hlan bantuk in lungthin dai le lungthin nuam tein le kuttlaihnak hna tuah bu tein, kan i pum than kho te hnga maw? Cu caan a phaknak cu zeitik ah dah a si te lai timi cu, lungsau tein hngah cio rih ding kan si ko hna.

---------------------------

Pastor David Lah le Hawile An Tlaihmi Hna Kongah Zeitindah Nan Ruah?

Saya David Lah le a hawipa kha nai Nithumni ah an tlaih hna hna hi an bia an caih cang hna. Pumhnak an tuahpimi hna ruangah Covid-19 in mizaw 80 an i chawnh i, pahnih an thi tiah an ti. An tlaihnak hna upadi hi Natural Disaster Management Law timi in a si. "Cozah nawlbia nan buarnak thawng in, zawtnak nan karhter timi hmuh in an tlaihmi hna a si" tiah May 20, 2020 ah Zaw Zaw Htwe nih Irrawaddy News ah a tial. Yangon's Mayangone le Insein township biacaihnak zung ah Nithumni ah an chuah hnu ah, an bia an caih hna hi a si.

Saya David Lah hi, Canada Citizen a si. A hawipa Saw Kyae Wah hna cu Insein Prison timi ramkongkau i thawngtlami pawl an thlaknak ah an thlak hna. Hi thawnginn hi, tihnung ngaingai a simi thawnginn a si. Thihhlanlo thawngdan pekmi le mithat lainawng pawl zong an thlaknak hna a si. Saya David Lah hi, Karen miphun a si, Canada rami sinak a ngeimi a si caah, ruahchank cu a um ngai ko. Sau zong a tla lo men ko lai tiah a ruatmi zong an um. 

Cozah nih mawh an phurhnak hna a ruang bik cu, hi tin a si. Saya David Lah te nih hin, March thla dih lai le April thla chuakka ah Yangon ah, pumhnak an tuahpimi hna ruangah, Covid-19 in mizaw dozen 7 renglo an karhter caah taza an cuaimi hna a si. Kawlram i, Covid-19 hmunhma pakhat in tam bik a karhnak a si tiah an ti. Nai Nihnihni ah, Kawlram ah mizaw 193 an um ti a si. Cu chungah 80 a karhnak hmun a si tiah an ti tik ah, zatceu dengmang kha an mah ruangah a karh tinak a si. 

Kawlram tihnung bikmi Insein Thawnginn (Rf. Frontier Myanmar)

Saya David Lah pumpak hrimhrim zong April thla chungah, Covid-19 rungrul zawtnak a ngei i sizung ah a um hnu. A dam hnu ah April thla chung ah sizung in a chuak than. Natural Disaster Management Law pohmah 25 in an cuai hna. "Sual an phawt hna ahcun kum thum thawngthlak ding le tangka dantat ding an si" tiah an ti. 

Yangon ramthen Covid-19 Control le Emergency Response Committee nih minung pali taza an cuaimi hna a si. Cu hna cu David Lah, Saw Kwae Wah le a dang zultu pahnih an si. Marh 13 ah mibu nan i pum kho lo tiah khamnak a um hnu ah, cozah upadi ralchanh in April 14 zong ah biaknak pumhnak an tuah rih ti a si. Cucu a si taktak ahcun, hihi thilpawi ngai a si. 

Inn ah an hrennak hna ni le caan a dih hnu ah naite Nithumni ah an tlaih than hna. A dang pahnih tazacuaimi hna cu inn ah maw an hren hna maw asiloah sizung ah dik an um kan thei lo ti a si. 

Tazacuai tu hi Mayangone i cozahlei uknak zung zung-uk U Ye Win Aung a si. A mah nih a timi cu Saya David Lah le a hawile nih hin, April thla chuakka ah zarh khat chung bak pumhnak an tuah pin ah, live ah an thlah. Cu lio ahcun, cozah nih pumh an khamnak upadi a nung cang. An i pumhnak ruangah zawtnak a karh. Cucaah taza kan cuaimi hna a si" tiah an ti. 

Saya David Lah kha Covid-19 rungrul a ngeih caah, a zei bantuk minung hmanh, a mah he naihniam ummi vialte cu rungrul an ngei maw ngeilo tiah an check dih hna. Cu chungah Kawlram pumpi VP Pu Henry Van Thio zong February ah i ton caah, an chungkhar zong an check ve hna i, an nih cun an ngei lo ti a si. Hihi Irrawaddy News ah an tialmi a si.

Canada citizen a si caah tuan zong ah a chuak kho te men. Canada cozah zong nih an tanpi khawh. Daw Aung San Suu Kyi zong nih nitlaklei ram in dirkamh a duh ahcun a tanpi te khawh men. Zeihmanh va sisehlaw, Insein thawng in nikhat hnih thlak hmanh hi a fawi mi a si lo. Zeicatiah Inserin thawng cu Kawlram thawngah a cian bik tiah ruahmi pakhat a si. Hi ka thawng ah hin, 8888 buai lio i siangngakchia hruaitu tampi le politician tampi thawng an tlaknak a si. Tih a nung ko. Phan awk ummi cu, "Buddha bata a sawisel" timi in phungki nih taza cuai ding an i tim ve nain, an cohlan hna lo caah, phungki lungtlinglomi an um ve hawi ti a si. Cucu a karh sualnak lo ding zong thlacam kan herh. 

Saya David Lah court in a chuah lio

Saya David Lah hi, minung tampi nun a thlengtu a si tiah pastor ka hawipa pakhat nih a chim. A bik in Kawlram i hlasak thiam minthang zong tam ngaite a thlen hna. A tu lio Kawlram i thawngtha chimtu lak ah, mino tam bik a latu a si tiah a ti. Kawlram ah mino nih uar bikmi thawngtha chimtu zong a si caah, an uar tuk tiah a ti. Cu vialte kawng ah hin, David Lah hi Krihfami nih upat hmaizah awk tlak ngai a si tiah ka ruat. Buddhist hna an i thlen caah, hnahchuahnak zong a um kho men.  

Khatlei ah hin, Khrihfa dihlak nih hin, ruah ding a um ve. "Khrihfa a si ruangah tanh hlei ding cu a si lo. Khrihfa le falo khan minung tanh lo in, "biading le biatak" tu khan thil kan tanh le dirpi hi a herhmi tu khi a si deuh. Saya David Lah hi Khrihfa a si le silo ruat lo in le minung a hrinthantertu a si le silo zoh lo in, "upadi lam" in zoh ahcun, a palh tiah ti khawh a si. A ruang cu "Covid ruangah mibu in i pum hlah u" timi upadi an chuah hnu ah an i pumh caah a si. 

Hihi upadi ning cun a ngah lo. A ruang cu upadi cu mi vialte caah aa khat in sermi a si. Kawlram cozah le nawlngeitu zong mawhphurh awk an tha lo. Khrihfa nih upadi zulh ve kan herh bak. Abik in Kawlram ahcun Khrihfa kan tlawm caah, "Khrihfa cu, upadi buar an hmang; chimh an ngai lo" tiah ti in sawisel awk in um lo hi, a herhmi a si. 

Cun a theology zong ruah ding pakhat a um. "Pathian bia nan theih ahcun, virus nih an phan hna lai lo. Cucu Jesuh Khrih thlarau min in ka chim" a timi hi, Bible ning a si maw si lo timi zong ruah ding a um ve. A ruang cu a mah zong coronavirus in a zaw i sizung i a um ko tung ahcun ruah ding tampi a um. Hi a chimmi hi bible ning a si maw? Pathian duh ning a si maw timi zong a cuai kan thlai a herh rih. Jesuh zultu si hi damnak le thluachuah hmuhnak zong a si kho ve kho ve men ko lai nain, Jesuh nih hin zultu si man hi a harnak tu a kan cawn piak. Damnak le thluachuah hmuh ding hna hi a chim theng lo. "Mi nih huat ding, harnak ton ding, hrem ding le taza cuai ding le mah vailamtah tung put ding; chungkhar hmanh hlaw ding" tu hi a kan cawnpiak. Zultu si man hi a fawi lo (Matt. 10:16-23; 38; 24:9; Luke 14:25-33). 

Pathian biak le zumh le Khrihfa si hi, zawtlonak le thihlonak le harnak tonlonak a si hrimhrim lo. A taktak ahcun a mah Jesuh hmanh pei harnak Pathian nih a tonter ko cu. Kan nih zong kan ton ve awk tu khi as i ko. Cu kan ton bu ah, "Lungdaihnak le hnangamnak ngeih ding le lungthin dai tein um ding hi" Jesuh cawnpiakmi tu a si. 

Saya David Lah kong ah pumpak in cun ruahnak aa dang cio ko lai. Saya David Lah te ruang ah mi 80 an zaw timi hi a dik taktak hnga maw? Cun minung pahnih an thi timi hi Saya David Lah te ruang theng ah a si tiah zeitindah an theih le an puh khawh hna? Cun February thla ah Saya David Lah te sin ah Vice Pre. Henry Van Thio aa pumh ve caah an chungkhar tein Coronavirus an ngei maw ngeilo an check hna timi hi tah checak taktak a phu maw? Hihi an i ralrin tuk bia maw a si Vice President le chungkhar kha Khrihfa an si ve caah an chek hramhram hna le minchiatnak an kawl hna bia dah a si? Saya David Lah bantuk in Kawlram ah upadi buarmi an um ngai kho men i, an nih cio cu teh a tu bantuk in Insein Thawnginn tiang phan in taza an cuai hna maw? Khrihfa si ruangah neknak hi a umnak a um deuh hnga maw timi ka ruat ngai. Hihi teh nang zeitin dah na ruah ve? 

Zeisihmanh ah, Kawlram ahcun tlangcungmi caahcun neknak a phunphun a um peng ko lai. Mi tlawmmi Khrihfa ca zong ah, neknak a um peng ko lai. Cozah uknak zong tlangcungmi cu a kan phenhai deuh peng ko lai. Cucaah zumhnak lei in kan unau a si caah, tla kan campiak a herh. Neknak deuh in an ti hramnak a um maw umlo timi zong, Khrihfa sihni le politicians nih zohpi le bawmh an herh. Dirkamh a herh ahcun dirkamh ding zong hi zumtu kan rian a si ve ko. Zeicatiah 

Paul le Silas zong Philippi thawng ah an rak tla. Thawnginn chungah thla an cam. Pathain an thangthat. Thawnginn hi an caah biakinn a rak si thiamthiam i, "Thawnginn cawngtu bawi le innchungkhar nih khamhnak tu an rak hmuh" (Lam 16:25-34). Saya David Lah le a hawipa zong Bawipa nih Paul le Silas bantuk in a hman khawh ko hna. Thlacampi hna u sih. 

Tisa cu thawng an thlak khawh ko nain, thlarau cu thawngthlak khawh a si lo. Minung cu thawng an thlak khawh ko nain, minung chungah a ummi thlarau le Pathian bia cu thawngthlak khawh a si lo. Cucaah Pathian nih thawnginn chungah a umpi hna le a hman hna I, khi thawnginn khi an caah Pathian biakinn bantuk ah, Pathian nih canter ko seh. Thawngtha chimnak inn tu Bawipa nih ser piak ko hna seh!

Rolingmi "Ainaknu Haunak Tlang''

Ainaknu Haunak timi hi Ruakhua-Thau tlawnlam cung, Thau khua, khua hlun in a chaklei meng 1 le cheu tluk a hlannak ah, tlang dawh taktak le tlang sang ngai a simi Ainaknu Haunak Tlang timi tlangbo zumte pakhat a um. Ruakhua lei kalnak lam chak ah a si. Rili in pe 5,600 hrawng cu a sang men lai.  Ainaknu Haunak timi cu, Kingkawnghrennak cho timi lamcho va chuahka ah a ummi dinhhmun a si. Cu ka dinhhmun cun lam a phei thluahmah i, Thantlang lampial timi tiang hi a phei. Ainaknu Haunak timi dinhhmun in, furlong pakhat tluk a hlatnak ah Meleithak Bual timi bual dawh ngaite zong a um ve. Ainaknu Haunak le Meleithak Bual karlak lamchak ah tlangdawh te a um i, cucu Ainaknu Haunak Tlang timi cu a si. A lang in zoh le bang ahcun aa dawh tukmi tlang a si. Ainaknu Haunak Tlang te cu tlang dawhte a si. A liam lei ah hin, keithei le sarzuk a tam ngai le kan rak hrawng tawn. Tanthei zong a um i a caancaan ahcun tanthei zong kan rak hrawng tawn.

Kan ngakchiat lio cu, cakei a tam. Cenghngia zong a um. Caw le rang zong hi an rak seh tawn hna caah, ning a rak ti. Lamhlasang kan kal ngam lo. Ainaknu Haunak Tlang cu a hla tuk in kan rak ruah. A lang lawng in kan rak cuanh tawn. Sunday School kan kai lio ah, Moses nih “Nebo tlang in Kanaan ram a cuanh” timi an rak kan chimh I, ka thinlung ah Ainaknu Haunak Tlang hi, Nebo Tlang bantuk ah ka rak ruah. Hmuh ka rak duh tuk.

Ka pale hna, khuami caw an rak kanh caan ah, “Ainaknu Haunak Tlang pin lei ah…” an ti ahcun a hla tuk in kan rak ruah. Tih dingmi a tam ngai caah, ngakchia cu kan rak kal ngam lo. Phak le ka duh tuk fawn. Cucaah ka hawile pathumli ka sawm hna le Ainaknu Haunak Tlang tiang, kethei lawh pah i ka rak kalpi hna. Ka rak i lunghmuih tuk. Ngakchia caahcun a hla ko. Kan kirlei cu kan buhri. Cucu Ainaknu Haunak Tlang a voikhatnak ka kai a si.

Hi Ainaknu Haunak Tlang hi, hlanlio ah a a min kan thei lo. A hnu ah thil a rak cangmi tuanbia hawih in a min sakmi a rak si. A hnu ah Ainaknu Haunak Tlang tiah min an sak. Hi tlang hi, Thau hrawng ahcun rolingmi tlang a si. Ngaihchiatnak tlang a si. Lunglennak tlang a si. Lungfahnak tlang a si. Khrihfa kan si hlan, kan pipu hna tuanbia a langhtertu le fiantertu tlang a si. Khrihfa sihlan ahcun kan pipu hna cu, sal zuatmi, milu lak hmang le milu lak kha pasal rian ah an rak ruah ko timi a langhtertu a si. Nu hna hi zeitluk in dah an rak temtuar timi a langhtertu tuanbia pakhat a si. Mithah lainawn hi, zei ah an rak rello ngai timi a langhtertu zong a si. Cu roling tlang tuanbia cu hi tin a si:

                                                                            Ainaknu Haunak Tlang

Hlan lio ah hin Thantlang, Hakha le Thangzang khua hna hi min ngei cem mi pawl ah a rak si. Mah lakah hin Thangzang khua hi rak tih cemmi khua an si .Thangzang khua cu an lung an i rual cun a fim zong an rak fim tuk mi an rak si .Cucaah khua kip nih rak tikzahmi le  rak ngamh lomi  khua an rak si. An mah khua khua lila zong hi an rak i tih hna ti hi tuanbia ah kan hmuh khawh.

Vawi khat cu Thangzang Khuami ram an vaihnak ah an i kap sual. Cucaahcun Thangzang Khua cu an rak fim fawn; an rak tihzah tuk fawn. Cucaah an rak i rem lengmang nain, an i rem kho ti lo. Vok thi zong an i lawnh nain an i rem kho ti lo. Keli ngei thi zong in an i rem kho hlei ti fawn lo. Cucaah minung in rem lawng a tang cang. Cucaah zei ti awk an ngal ti lo caah minung lu kawl ah, khua kip ah sal zuami um nak khua poh ah minung cawk kawl ah an kal an ti.

Mah ti cun minung kawl ahcun khua khat hnu khua khat a kal leng mang. Sal zuami an um timi khua paoh ah an kal lengmang i Ainak Khua ti mi ah a va phan. An khua bawipa sal zuapa sin ahcun an va kal i sal cawk kan duh tiah a phun phun in an vang hlen. Thangzang khua mi cu rak fim tuk hna kaw Bawipa cu an hlen khawh i a sal lak ah a duh lo cem maw a si nga zei dek. Nu ngan nawn mi, misawngang chia nawn mi, nau a pawi lio mi nu a pek hna. Cu ti cun Thangzang Khua leiah cun an an i hruai an kal pi ti asi.

Minung fa ve lo bang, sal nu cu zei hme a hei lawh hnga mu. A dawtmi a va hna a hei um ve lai va si kaw. A bawipa runinn le a dawtmi a chungkhar van chuah tak ding cu aw, zei tluk in dah a lung a va fah hnga? A mah cahrang ah duh thim nak zong um fawn lo. Zei tluk in hme a tur lai? Van a zoh a sang vawlei a zoh a pit fawn. Pasal tha bang in thazang tan awk le a tha fawn lo.

Cu chinchapah, nau a pawi lio nih le si fawn; zei tluk in hme a hei tuar nga? Hlan lio mi nih sal cu vok ar tluk ceu ah cun rak ruat hna kaw, a bawipa run in le a dawtmi sahlawh rualchan chuah takin, Tilim sia kawngno an thah lai te khi bang, Ainaak khua chuahtak in, hruai hna kaw, a thinlung a fak hringhran ko lai. Ainaak nu nih hin zei tluk in hme a hei tuar nga mu. Kan mah cio zong zan khat, lo riah hman ah dawng le ngai in kan um va si kaw, theih ngalh lo nak hmun in kal ding cu zei tluk in hme a tuar hnga? Pasal tha bang si fawn lo mu.

Ainak Khua in Thau khua hi ahlaa ngai. Ni li ni nga lam kal hrawng a si lai. Hlan lio cu lam  le sul cu a tha lo tuk. Ainaknu cu lam a kal kho set ti lo i lampi ahcun an riahpi tawn ti a si. Cucaahcun Thangzang pahnih cu bia an vai i ruah tawn i Ainaak nu cu a lu tan i mi remnak ah hman ding kong an ceih tawn ti a si. Mah an ceihmi cu Ainaknu cu a lungrethei i a thazaang a bac hung cang. A ngaih a chia. Zan zong ah aa hngilh kho lo. Pa pahnih biaruah cu a theih viar hna. A lungsi a vang.

Ainaak Khua bawi pa sin in bia an chimmi le zan i bia an i ruah mi vial te cu van le vawlei tluk in a dang cang. Ainaknu nih zei tluk in hme a hei tur nga mu. Ai ruah chan mi vial te Thangzang khua ah ka phanh tik ahcun, ka tha a dam lai i rawl thaw le sathaw an ka pek lai i, an sal lakah dawt cem mi ka si lai  tiin ai ruah chanmi vialte cu mangbang an lo dih ai.

Zei tluk inhme a lungretheih le a tha thabaat a hei i chap hnga? Cuticun Tilim sia kawngno an thah lai bang cun, van hruai tluah mah hna kaw, lam nih le a chukcho, nau pawi lio nih le si kaw, a celh bak a celh ti lo. Thau khua a van phak le bang cun a keza tiang in a kawh dih cang ti a si. A kal zong a kal kho huaha ti lo an ti.

Lungcan i pek len zong ah pek awk tha ti lo. Mi fanu a celh bak a celh ti lo. A lung a dong tuk cang. A caah zeihman ruahchan awk um ti lo. Cu lio ahcun, a cungah va a run in an hung zuang i hitihin bia a cah hna.Ka cung i vaca zuag hna…ka pu sin ah vang zung ta law
Na dawt Ainak nu nih na chum tual le na run in cu ka ngai ruang mang ko e.
A tu ahcun tilimsia kawngno thah lai bang in, fingkip le tlang kip ka hrawng pi hna e.

Nang na sin bia an chim mi le kei ka sin i an chimmi cu

A tu ahcun mangbang an lo dih ai e, ka Bawipa.

An si ning cu rak thei thiam law cu, na dawt mi na salnu hi na ka zuar siang nga lo mu.

A tu cu ruahchan awk ka ngei ti lo

Mi thi khua in kan rak i don te hna lai mu

Cu ti cun hla a phuah i, a cung vaca zuang cu bia a cah hna. 

Ainaaknu cu Thau khua a ven phak ah cun a celh bak a celh ti lo ti a si. A hmutu paoh nih an zangfak dih ti si.

Thau khua cun, Thangzang kalnak hi Ruakhua lam in kal a si i, cho bak in kai a si Hmantlak nan hmuh bang in cho vawi khat van chuah bak ah khan Ainaak nu nih cu a celh pah a celh ti lo ti a si. Cucaah a hruaitu pawl cu hi tin a ti hna:

“Ka bawipa le hna lampi i bia nan i ruah mi vial te le zan ah a theih sual lai ti in bia nan i ruah mi vial te cu ka theih dih i, kei cu thah ding in cawk mi ka si ko caah thah ding thiamthiam cu ka bawi le hna a celh bak ka celh ti lo caah, mah ka hmun hin ka that ko u law ka lu tu cu vai ken ko uh, ka bawi le hna” tiah a mit thli he zangfah a nawl hna ti a si.

Aw a fak ko lai mu. Zeitluk in hme a tuar nga mu. A celh hrimhrim lai lo mifa nu caah a har ko. Lampi i a temtuar a si. Thah dingmi ka si timi va theih a si. Ainaak nu a thinlung fah  cu zei hme a lawh nga mu. Cuticun “Ka that ko u ka celh bak ti lo” tiin zangfah cu a nawl peng hna i cucaah cun a ngawng  cu an tan i a lu cu Thangzang khua ah cun an i phurh ti asi. 

Ainaknu Haunak 

A cung hman tlak ka larh ter nak zawn hi Ainaknu hau nak tiah kan ti i hi ka hmun ka phak poh ah cun ka ngaih a chia i khua chel le bang ah cun ka mit thli hna a tla tawn. Atu ca ka tial lio zong ah ka mit thli a tla. Mah bantuh in ka Lairam ah, a temtuarmi nu hi an um lai loh. Vawlei dongh tiang zong in an um lai ka ti. A lung hna hi phun ding a si ka ti.
Ainaak khua in Thau Khua hi ni sarih hrawng lamkal a si lai dah ka ti map in zoh ah hin. A hla ngaingai. Ainak cu Ngalang khua pawngte ah a um mi a si.

Ka palh nak a um lai. Tuan bia a si i mi chim chawm mi a si.

-------------------------

Chinchiah

Tuanbia tialtu hi Pu Dawt Cung Lian a si. Ainak Nu an thahnak zawn taktak hi cu, Meleithak Bual in Thau leikap farlong cheu tluk ah a si. Asinakin cu chak deuhvak te ah, tlangsang ngai le tlang dawh ngai a um i, a min ah ah Ainak Nu Haunak Tlang tiah Thaumi nih min an sak. Ainak Nu tiah a tialmi an um nain, Ainaknu ti tu hi a dik deuh tiah ka ruah caah, ka fonh. A lu um ti lo mi a ruak hi, Thaumi nih a vui theu lai tiah ka ruat. Hlan lio chan ngai a si caah, a thlan zong kan thei kho lo. 

Hi tuanbia hi, raltuk ruang le huatralnak ruangah a chuakmi siloin, Khrihfa kan si hlan, hlan lio ah kan Lairam le Mizoram hna ah, sal zuatnak hna a rak umnak, sal zuatnak nih zeibantuk thil chia dah a chuahpi timi le Khrihfa si hlan ahcun Laimi le Mizo hna hi, mithah lainawn le milu lak te hna hi, kan nunphung ah a rak ummi a si ko timi a langhtertu an si. Tuanbia kan tial tikah, chan hlun ngai a si caah, tling te le hman tein kan thei kho lo. Thau hrawngah an chim pengmi tanbia a si. 

Hlanlio Israel tuanbia zoh tik ah I&II Samuel hna zoh tikah, mithah le milulaknak a rak tam tuk. Jepthah nih a fanu fangkhat kha raithawinak a hman bantuk a si. Thau ka um lio ah, kan innpa nu nih a rak chim tawnmi cu, “Thaumi ralkap tlami pakhat nih, Gangaw peng in minunglu pakhat a rak i phurh le hauka ah a thlai” tiah a ti ko.

Robert G. Johnson nih The Church in the Chin Hills, Burma Baptist Chronicle Book II p.386 ah hi tin Chin kong a tial: “The Chins were not cannibals nor headhunters their cousins the Nagas in the north, not were they salvages” tiah. (Chins hna hi, chaklei a ummi an unau Nagas hna bantuk in, minungsa ei hmang asiloah milulak hmang le misual tuk an si lo) tiah a tial.

Ainaknu Haunak Tlangtang ummi Meleithak Bual

Ainaknu Haunak Tlang ralchan lei ummi fingtlang

Attachments area

Senior Awards 2020 Westland High School, Columbus, Oio

Coronavirus Kong WHO Nih Hlathlainak An Tuah Cang Lai

UNO nih member ram 120 nih Coronavirus Covid-19 kong ah hlathlai ding hi hnatlaknak an ngei. A pakhatnak bik ah Australia nih biatung a dirh.  EU nih cun "Tuluk" cu a mah min tein cun a chim lo nain, Australian nih an zumhmi cu a biapi bik in Tuluk hi biatak tein hlathlai ding tiah an ruah. Tuan deuh Tuluk nih hlathlai ding hi, a rak duh lo. A rak doh. Hi ti hlathlai ding hi, tu zarh tuah dingmi World Health Assembly ah hin, thimfung peknak an tuah lai.

UNO ram 100 renglo nih coronavirus kong hi biatak tein hlathlai ding le zalawng tein a dang tein hlathlai ding hi tha an pek. Cucu Tuluk ram cung tu ah a tlung te lai tiah an ruah. Cu kong cu ramdang in a ra mi ramkip palai pawl sin ah bia a leng. World Health Assembly tuah tik i, langhter ding ah, biakhiahnak a hrim (draft) cu timhtuah a si cang (Hi draft nih hin, Tuluk theng hlathlai dingmi kha a chim lo; Laimi media tam nawn ah, taza an cuai lai tiah an tialmi hi a dikmi a si rih lo; aza an cuai lai tinak zong kha a si rih lo).

WHO director genera Tedros Adhanom le Tuluk Pre. Xi Xinping

Cu timhtuahmi a hrim ahcun ram 123 nih cu biakhiahnak a hrim cu dirpi ding in hnatlaknak an ngei. UNO Member ram 194 chung ah, cheuthum cheuhnih nih an hna a tlak lawng ah, cu biakhiahnak cu a nung kho mi a si. Tuluk nih "Hihi hlathlainak tuah ding hi, a tuan tuk deuh rih" tiah a ti caah, a al hna.  A hrim an tuahmi ah hin, "Tuluk kha thim ding" timi cu an hloh than nain, Australia nih cun Wuhan in tlangrai hi aa thawkmi a si caah, Tuluk hi biatak tein hlathlai ding hi, kan nor lai tiah a ti.

A hrim an tialmi biakhiah dingmi ca ahcun, "Covid-19 kong ah, thleidannak um lo in le zalawng tein le tling tein hlathlai ding" timi an telh chih. Hi an tuah dingmi hi thiltha a si. Lungtliannak a si. Tuluk zong hi Communist ram a si tikah aa phitkhar tuk deuh. WHO zong rang deuh in rak thanh ding cu a rian a si ve. Mizaw an tam ngai hnu lawngah an thanh tik hna aah, a cheu ram an lung tlinlonak a si.

Virus hi November in Tuluk ram, Wuhan in aa thawk i, ram kip ah a karh i, vawleicung sipuazi rawhnak le minung tampi hrenkhumhnak zong a chuahpi tiah an ti (Asinain Virus an hmuh taktak hi cu Deceber thla canceu deuh ah a si).

Mifimthiam (expert) tampi nih, "Rungrul hi Wuhan khua i wet market timi ah, saram le ramsa kha anhringso lakah cawhmeh in an zuarnak hmun in, aa thawk tiah an ruah.

Hi zawtnak ruangah World Health Assembly tangah a ummi WHO zong ah buainak tampi a chuahpi. US cozah zong nih, "WHO hi Tuluk cungah nan nem tuk caah le Tuluk nih thawngpang tling tein chimlo in a um timi kong ah, bawmhnak tangka kan pe ti hna lai lo" timi tiang a phan.

Hi bantuk in Australia nih Tuluk hi hlathlai ding tiah a ti caah, Australia nih Tuluk ah a zuar tawnmi barley le cawsa kha ngunkhuai kan lak cang hna lai tiah kan hnu zarh ah a ti ve. Tuluk hi Australia ram caah eidin le tirawl tambik an zuarnak ram a si.

Pre. Trump nih hin, "Coronavirus hi Tuluk sermi a si" tiah a ti caah, buainak tampi a chuak. WHO tiang zong ah buainak a chuak. Asinain scientist le runglei thiammi doctors te vialte chung ah, nihin ni tiang Tuluk nih a sermi a si lai tiah a titu an um rih lo. Dr. Anthony Fauci le CDC scientist pawl zong nih an ti rih lo. China sermi ah an pawm kho lo.

CDC in scientist pawl nih an timi cu, 2015 hnu in Coronavirus hi phun 400 kan hmuh cang an ti. Cucu Papalak le ramsa phun kip chungah a chuak tawnmi zawtnak an si. A ruang pakhatkhat ruangah, rungrul kha aa tleng (mutation) i, cu ti cun minung cungah a kai sual caah a si an ti.

Tahchunhnak ah 2009 ah Tuluk ah a chuakmi SARS cu papalak le ram chizawh in aa thawk i minung cungah a kaimi a si tiah an ti. 2012 ah Saudi Arabia ah a chuakmi MERS cu kalauk zawtnak a si kalauk in minung cungah a kaimi a si an ti. 2014-16 i Africa i a rak chuakmi Ebola zawtnak cu papalak an puh thiamthiam. Cun a cheu cu Chimpanzie zong an puh ko. Rungrul phun tam ngai a um. Minung thawng tam an rak thi. USA nih ralkap tam ngai zong Ebola doh ah a rak kuat hna.

SARS zong, MERS zong coronavirus veve an si. Cucaah SARS cu SARS-CoV-2 an ti. MERS cu MERS-CoV tiah an ti. MERS hi ram 10 a karh. Ram 17 a phan manh. Khamnak sii a chuah manh caah an kham khawh nain, a hnu ah a kenkip ah a tu tiang a chuak peng ko rih.

Hi zawtnak SARS le MERS le EBOLA te hna an chuah hi, Pre. Obama chan a si. Hi zawtnak a chuah tik ah, "Tuluk nih nan ser? Saudi nan ser? Africa nih nan ser a ti hrimhrim hna lo. WHO zong mawh a phurh hna lo. Zawtnak piahtana nganpi a chuah tikah, "Scientist le doctors te tam tuk aa rawih hna. CDC le WHO he rian an tuanti. EU le Australia zong an rak dai ko. Tutan hi an zeidek a ti hnga? An porso cio. Thil hi politics aa telnak paoh ahcun, biadik le biatak hi, a tlau tawn timi a fiang.

Cucaah hmai zarh ah World Health Assembly nih zeitin dah bia an khiah lai timi cu ngaih cio rih ding a si ko. Hmai zarh bia an caih tik ah, a dong te lai lo. Hmailei ah ram pakhatkhat in zawtnak a chuah tik ah, "A nih ruang ah, a mah ruang ah timi a chuak than peng cang lai. Cucaah zawtnak fak a chuah tikah, ram khat le ram khat kha, heh tiah sual i phawt le mawh i phurh lo in, zeitindah zawtnak aa thawk? Zeiti zawtnak dah a si? Zeitindah kan tei khawh lai?" timi tu kha biapi ah chiah in doh ding a si. Politics le mah credit thatnak kawl in rian tuan ahcun, zawtnak tei ding hi a fawi lo.

Liamcia tuanbia zong hi, ruah than lengmang a herh. Swine Flu (Vok tohkuai) hi hi Mexico in 2009 ah a chuak. Ram tam a karh manh lo. An kham khawh colh. Pre. Obama nih, "Mexico he zeitindah rian kan tuah ti lai" tiah a rannak in, scientist le CDC upa le WHO he an dirti." Fawi tein an tei ko. Mexico zong sual an phaw lo.

Cun Spring 2009 ah, Influenza A (H1N1) pdm09 virus thar a chuak. Hi rungrul hi influenza rungrul gene phun tam nawn aa cawhmi rungrul thar a si. CDC nih an chimmi ah "minung le saram ah hmuh bal rih lomi virus thar a si" tiah an website ah an tial. Cucu USA an an hmuh hmasat. Cun vawleicung khuazakip ah a karh (Atanglei ah CDC ca ka thil chih) tiah an ti. April 15, 2009 ah California in aa thawk. April 18 ah, CDC nih WHO ah report an pek colh. Mizaw le mithi an tam ngai caah April 25 ah WHO nih pandemic tiah a ti colh. Mizaw le mithi tampi a um.

"2009 in 2020 chungah, vawlei pumpi ah 151,000 in 575,400 karlak an thi. USA lawng hmanh ah, minung million 60.8 millions an zaw (A buaktlak cun  ti a si. 12,469 an rak thi. Hi H1N1 hi USA ah an hmuh hmasat tiah CDC website ah an tial. Cu hnu ah USA in vawleicung kip ah a karh an ti.

Swine Flu (H1N1) kong ah le Influenza A (H1N1)pdm09 kong ah Mexico zong taza an cuai lo. USA zong an cuai lo. WHO zong mah tluk in an buai lo. USA nih na siam timi zong an ti lo. Ram kip ah an rak zaw cio ko. An rak thi cio ko. Covid-19 nak hmanh hin, mizaw le mithi (a tu tiang ah) an rak tam deuh ko. EU zong siseh, Autralia zong siseh, an rak dai ko. US a ho nih an ti lo. Hi zong hi dinlo pakhat a si.

Cucaah, hi bantuk zawtnak fak hi, a tu in a dong lai lo. An ra than te lai. Khi tikah ram khat le ram khat, atu bantuk in huatralnak le politics in an i zuamcawh ahcun, hmailei ah UNO ca tiang ah harnak a um kho ngai te ding a si. Vawlei ah puul timi "pandemic" a um tikah, nangmah ruang ah a chuak, a nih ruangah a chuak tiah timi nak in, zeitindah zawtnak hi kan doh lai le kan tei khawh lai timi ah ramkip hruaitu hi kal hna sehlaw, WHO le CDC zong zalawng tein an riantuan hna sehlaw, vawleicung pumpi mipi caah a tha deuh ding a si ko hnga timi ruahnak he!


----------------------------------------

Zohchihmi ca

1. Bisiness Insider: More than 120 countries are backing a UN motion to investigate the origins of the coronavirus, despite China's objections

https://www.msn.com/en-us/news/world/more-than-120-countries-are-backing-a-un-motion-to-investigate-the-origins-of-the-coronavirus-despite-chinas-objections/ar-BB14f0ur?ocid=spartandhp

2.

U.S. Cozah Nih 3 Trillion Bawmh Ding Timi Hi Zeitindah Na Ruah

Coronavirus ruangah USA ah rawhralnak tam taktak a chuak. Nihin May 1,483,935 nih zawtnak an ngei i, 88,484 an thi cang. State tam naw ahcun rian cu an on cang nain, rian hi a fum ngaingai rih. Minung 33,000,000 nih an rian an thlau i, rian lo in an um hna. Sianginn an kong kho lo. Hotel pawl an on kho rih lo. Eidin dawr an ong kho lo. Riantuanmi hnihkhat zong tlamtlingmi an um bantuk in, a cheu cu tlamtling tein tuan awk a ngeilomi an tam rih.

Hi bantuk a si caah, Pre. Trump nih cun March 17 ah, $850 billion bawmhnak kan tuah lai tiah a rak ti. Sihmanhsehlaw, Democratic controlmi U.S. House nih, 2.2 trillion tal lo cu a za lai lai lo tiah an ti peng caah, cucu House le Senate hnatlaknak in tuah a si. March 27 ah 2.2 billion CARES Act zong President nih min a thut. Hi cu pumpak le a dang phun kip te bawmhnak a si. April 24 ah 484 stimulus package timi min a thut than. Hi cu Small business le sizung riantuammi le sizunglei bawmhnak a si. Democratic nih ruahnak thiamthiam in a rami a si.

Cozah bawmhnak tuah zong hi, cozah caah a fawi ve lo. A ruang cu cozah leiba a karh tuk ding a si caah a si. Asinain Covid-19 nih sipuazi a tlaktermi cu, a rak fak tuk. Ram kip tuar a si. US zong a tuar taktak ve. Cucaah pumpak an har tuk ahcun, "recession" timi "sipuazi rawhnak" a um sual lai timi an phan caah, mitchimh kamseh in hi bawmhnak hi an tuahmi a si. U.S Cozah caah a fawi lo.

Atu tan $3 trillion bawmhnak zong U.S House nih ruahnak an chuah thanmi a si. Nihin ah vote pekank an ngeih tik ah 207-199 in House ah an tei. Democratic control mi House nih, cu hlan bawmhnak tuahmi nih hin sipuazi a nunter kho tatak lo timi an hmuh caah a si.

Zeicatiah tuah deuh bawmhnak ah khan, upa $1,200 le ngakchia $500 pek a si. Hi 2.2 trillion bawmhnak hi, U.S tuanbia ah a lian bikmi bawmhnak pakhat a si. Cozah caah cun a sung tuk nain, private pumpak caahcun sipuazi nunternak ngaingai cu a si kho deuh lo timi kha an hmuh caah a si.

U.S ah hin a rum lawlaw cu an rum tuk hna i, hi bantuk harnak hna hi cu an caah zeihmanh a rak si lem lo. Asinain USA zapi zaran caahcun inn hlannak le bills dangdang van i pek tik ahcun, nunnak taktak ah a rak fawi ti lo. US minung hi, tangka an rak hmang tuk i, zapi zaran cu chiahretmi an rak ngei tuk lo. Caan tawite har zong hi an tuar kho lo. Laimi hna cu kan sifah hmanh ah, thla hnihthum ahcun kan har tuk lo men ko lai nain, American mipi zapi zaran cu an rak si kho lo. Cucaah cu thil zohchunh in a tu tan $3trillion "pandemic relief package" timi zong hi an tuahnak a si.

Zeicatiah tangka $1,200 cu a cheu khua inn man a fahnak ahcun thla cheu ca lawng a si. Zeidang bill tam tuk a um rih. Mirum caahcun zeihmanh a pawi lo nain, USA minung tam deuh cu "paycheck to paycheck" timi in an nunnak a rak si cio. Laihoh cun "Kawl-cawp ei-cawp" timi khi a si. Cucaah ruah lo tuk in, minung tam tuk rian lo in an um. Rian vialte an khar dih tik ah, nunnak le pawcawmnak ah a har cang. Cucaah $1,200 cu sipuazi nunternak ca a za lo i, tirawl le bill ca ah tlawmte bawmtu lawng a si ti a si.

Cucaah 3 trillion bawmhnak nih aa tinhmi cu upa he, ngakchia he, minung pakhat thla khat $2,000 cio in pek; inn khat ah ngakchia (3) tiang pek i, virus ruangah biatak tein rian a that hlan chung, bawmh peng ding timi a si. Fa pathum a ngei i, nulepa a nungmi nih thla khat ah $10,000 an income a si lai. Hihi income rihma ngei in an tuak i, income tammi cu hmuh ding a si lai lo. Hihi cu a buaktlak tuaknak lawng a si rih (Upadi taktak cu a chungah a um than te lai).

Cun Covid-19 ruangah rian hi tam tuk aa rawk caah, State le local cozah hi an har taktak ti a si. US ram pumpi ngacha a si. Tahchunhnak ah, Ohio cu a rummi ram a si i, February 2020 ah hin cozah hi tangka hleivuang $200 million an ngei. April thla dih lai ahcun cozah tangka chambau te dingmi an tuak tik ah $775 million a phan. Cucaah Federal government ah tampi cawi kan hau lai tiah an ti cuahmah lio a si. Hi 3 trillion hi, state le local cozah bawmhnak ding zong aa tel chih.

Cozah idea cu hi tin a si. Mipi nih tangka hman awk ngeih i, ramchungah tangka merter ding timi khi a idea cu a si. Hi an hmuhmi income chung mipi nih ramchung ah an hman lai. An hman tikah tax an pek ve lai. Tangka hloh awk an ngeih ahcun, eidin, thilri, motor le zeidang herhmi paoh ah, an hloh lai. Cu tikah riantuan ding a um lai. Cun riantuantu an um lai. Cawutu le zuartu an um lai. Cun taxes a phunphun in, cozah sinah tangka a lut than lai. Cuticun ramchung ah, tangka hi a mah le mah aa mer lai timi hi an ruahnak a si. Rian zong a um lo, mipi zong tangka hloh ding an ngeih lo ahcun, a donghnak ah sipuazi rawknak (economic crash) a chuak lai timi an phan caah a si. Tinhmi dang tampi a um rih.

Hi $3 trillion bawmhnak hi, U.S House ahcun an tlamtling cang. Republican control mi Senate ah a kai than lai. Cu ka ahcun an caih lai i zeidek a lawh te lai. Obama chan i Economic Stimulus timi zongah bawmhnak tuah a rak duhlo mi le Motor company lianlian (GM, Ford, Chrysler) tluk aa timmi khamh a rak duhlomi zong an mah an si. Hi motor company pathum ah hin, minung thawng tam tuk hi rian an rak tuan. Obama cozah nih "Hi motor company rawk ding cu a si kho bak lo" tiah an rak ti i, an rak tlanh hna. Cucaah nihin ni tiang hi motor company pathum hi an tlu thai lo.

Tu tan i $3 trillion bawmhnak zong hi, Republican nih an duh lo. President Trump zong nih a duh lo. An doh peng. Cucaah Republican nih "Senate tuang cung a phak bak in a thi colh lai" tiah an ti. An timi hi an mawh ve lo. Zeicatiah US cozah a leiba hi a tam tuk cang. Tu kum chung hmanh ah hin, billion 4,000 hrawng leiba aa chap cang lai ti a si. A tu an tuah chapmi he cun, billion 7,000 a si lai. Cucu a tam tuk cang. Cucaah Democrat zong a duh lomi an um ve ko. Cucaah an vote tikah an i tluk deng mang.

Cucaah hi 3 trillion bawmhnak hi, a tha tuk ko nain, Senate ahcun a sung men te ko lai tiah mi tampi nih ruah a si. Ruah dingmi cu biatak tein an I detkhawt lai i, 3 trilllion taktak a si khawh lo zong ah 1-3 karlak tal ahcun a um te kho men. Tuan deuh bawmhnak hmanh kha a hmu rih lomi zong an um rih hna lio ah, hi bantuk in bawmhnak tuah lengmang zong hi, caan sau caahcun cozah caah harnak a chuak kho mi a si.

Keimah pumpak zong, tangka hmuh cu ka duh ve ko nain, hmailei kan fale ca ruah ahcun, US cozah a leiba a tam tuk dingmi hi, a tha in ka hmu lo. Cucaah cun tu tan $3 trillion bawmhnak hi, bawmh lo in um ah tha ding a si. Asinain food stamp, Medicaid le tangka bawmhnak lam tu hi, tangkalut tlawmmi caah, kau deuh in tuah peng hna sehlaw, cucu a tha ding a si.

Cu ti siloin cozah nih a leiba aa chap chin lengmang ahcun nikhat caan khat ah cozah hi cawlcang kho lo in um khawh a si. Khi tik ahcun social security, pension plan, Medicaid le food stamp te hna aa rawk khomi a si. Kan mah chan ah, Greece cozah hi a tluk dengmang cang i EU nih an rak khamh khawh le a si. Cucaah bawmhnak hmuh cu kan duh cio ko bu ah, cozah ca ruah ahcun, hmuh ding hmanh hi thanuam a si tuk lo tiah a timi zong tampi an um ve.

Nang nih tah zeitindek na ruah ve?

--------------------------------------

1. House passes $3 trillion Democratic coronavirus relief bill
https://www.msn.com/en-us/news/politics/house-passes-dollar3-trillion-democratic-coronavirus-relief-bill/ar-BB149vVT?ocid=spartandhp

https://www.msn.com/en-us/news/politics/house-clears-way-for-passage-of-dollar3-trillion-coronavirus-relief-bill/ar-BB147M1M?ocid=spartandhp