Saturday, October 10, 2020

October Dih Ah Covid-19 In U.S Ah 233,000 An Thi Lai

U.S ah khuasik duhsak tein a tla ziahmah i, Coronavirus zawmi hi an karh ziahmah ti a si. Coronavirus a chuah ka in, scientist nih hihi an rak tih bikmi le phan bikmi a rak si zungzal. Khamnak sii le damnak sii kan chuah manh lo ahcun 2020 khuasik hi minung tampi kan zaw kho i, kan thi kho. Flu le Covid-19 aa cawh in tlangrai a chuah sual ahcun kan i veng kho te lai lo" tiah an rak ti zungzal. 

NBC News (October 10) an chimmi ahcun, US nichuahchaklei ramkulh (6) ah hin,  a liamcia zarh hnih chung ah hin, Covid-19 zawtnak hi 25% a karh tiah an ti. Cu hna cu New York, Pennsylvania, Vermont, New Hampshire, Connecticut le New Jersey hna ah a si. New York ahcun zarh  a kai i, nikhat ah 500 cung lengmang zawtnak an i chonh ti a si. Hi ka ramkulh panga ah hin, NY, PA,VT le NJ hi Democratic Governor an si. New Hampshire le Connecticut hi Republican an si. 

Nifatin tein U.S state 6 ah hin zawtnak hi sang bik a karh i, vawleicung zongah a karh ti a si. US state e 6 chung ah hin, tam bik a karhmi hna cu:-Missouri, Montana, North Dakota, Ohio, Oklahoma, le West Virginia a si. Aa tong sual ngai fawnmi cu, hi state 6 chung ah hin, Montana dah ti lo cu Governors (5) hi Republican Party an si. 

Ohio Gov. Mike DeWine (Republican) nih a chimmi cu, "Hmurhuh huh nih a kan nor tuk cang. Hi ti um lengmang hi a kan nor tuk. Asinain kan fale zawnruah ah kan hmur ah aa thlai a hau ko. Kan mah zawnruah ah hruk a hau ko" tiah a ti. A ruang cu Nizan ni nikhat lawng ah Ohio ah minung 1,840 nih zawtnak thar an ngei. Okalahoma zong ah 1,524 an karh ve i i, Missouri cu 3,000 tang deuhvak mizaw thar an um i, ni nikhat ah 129 an thi i, tam bik an thih a si. 

State pakhat le khat, khua pakhat le khat zong hi khual tlawn lo ding hi ralrin an i pe cuahmah hna. Illinois zong ah zawtnak a karh caah, Chicago khua cozah zong nih Chicago khuami kha Covid-19 a karh tuk caah Indiana tlawn lo ding hi ralrinak an pek hna tiah Indy Star news ah an tial. 

WHO nih nizan October 9 ni khat lawng ah, vawleicung pumpi ah mizaw thar 350,766 an um tiah an ti. Nai cikua i nifatin mizaw thar karhmi a sangbikmi nakin nai Ningani karhmi hi 12,000 an tam deuh ti a si. Europe lawng ah hin, 109,000 an karh tiah WHO nih an ti. 

US hi, zarh (8) chung hi, Covid-19 zawtnak hi a karh chin lengmang rih. Nai Ningani ahcun US ram chungah mizaw thar 56,191 an um chap caah, August thla in ni nikhat ah mizaw tambik an karh a si tiah Johns Hopkins University nih zawtnak an zulhdawi pengnak ah kan hmuh. CNN News ahcun Johns Hopkins cazin tuahmi ah, 57,420 mizaw thar an um ti a si (Hihi report an tuah caan aa dan caah a si kho).

Hihi zawtnak a karh caah le a va test mi an tam caah a si i, "An testmi hna a tam ruangh si lo in, ka zaw rua tiah lunghrinnak a ngeimi pawl an va testmi le doctor te nih test an fialmi hna kha a si."

U.S cozah tang riantuanmi CDCP (Centers for Disease Control and Prevention) nih an tuaknak ahcun, October thla dih ah hin, U.S ah minung 233,000 kan thi te lai ti a si. Cucu November ni (3) thimnak hlan deuh vak ah a cang te ding in an ruah. Cu an tuaktan chungmi mizaw le mithi um te dingmi zoh tik ah, zarh khat ah minung 2,800 in 6,800 kar kan thi kho i, October 31 tiang hi cu ti cun a cang kho mi a si tiah an ti. 

Tuan deuh an rak tuaknak ahcun, tu tan zarh dongh ah hin minung 207,000 in 218,000 an thi kho tiah an rak ti i, tu chun October 9 (Ningani) ahcun minung 213,390 an thi i, minung 7,648,256 hi tha tein theihmi a zawmi an si tiah Johns Hopkins University nih an ti. 

Mithi zat tu cu an dor deuh ngai cang. September zarh khatnak ah minung 5,611 an thi i, October zarh khatnak ahcun 4,869 an thi i, 13% a zor ti a si. Cucu thanuam awk deuh a hung si nain, hihi aa thleng kho pengmi a si. 

Covid-19 khamnak sii hi a chuak kho rih lo. Hniksak lio lawng a si rih. Damnak sii taktak zong hi "a tha" tiah fehtermi a um rih lo. Sekhan ah hniksaknak caah hman liomi lawng an si rih. Remdisvir timi zong hi hniksak lio mi si a si. "Covid-19 damnak le khamnak sii a chuah hlan ahcun, minung sining hi hlan bantuk in punghman kan phan kho lai lo. Covid-19 khamnak sii hi 2021 thal chuah hnu lei lawng ah khin a chuak kho te lai" tiah Dr. Anthony Fauci nih a ti. 

Hi tin a si caah, pumpak pakhat cio hi tuanvo kan ngei. Hmurhuh huh ding le pe 6 hlat um hi, himnak bik a si an ti. Hi bantuk a si caah, cozah zong tuanvo an ngei. Governor zong tuanvo an ngei. Mipi zong tuanvo kan ngei. Khrihfabu le hruaitu zong tuanvo kan ngei. Kan mah kan zawtlonak ding le mipi zawtlonak ding caah, tuanvo tampi kan ngei hna. 

A ra laimi khuasik hi, CDC le Dr. Anthony Fauci chimmi a dik ahcun USA ca lawng siloin vawleicung pumpi khuasihnak ram ummi caah, a buai kho ngaingaimi khuasik a si kho. October thla dihnak ding caah zarh (3) a duh rih. Thla dih hlan ah minung zapite 233,000 an thi te lai tiah CDC nih an timi hi, kan i zuam cio ahcun a zor kho i, kan i zuam cio le daithlan ahcun hi nak tam zong thih khawh a si ko.

October dihnak ding caah, Ni 18 lawng a duh i, New York Times nih cun October 12 ah mizaw thar  45,927 an i chap a zapite 7.8 million an zaw cang. Cun minung 351 an thi chap i, a zapite 215,715 an thi cang tiah an tial. 

US cozah hi Covid-19 kongah policy zulh ding pakhat hmanh a ngei lo ti tluk a si cang. Covid-19 testnak an tuahmi hna le a zualmi sizung va chiah dah ti lo cu, cozah nih khamnak le biatak tein tuanvo laknak pakhat hmanh a um ti lo. Cucaah zawtnak hi a karh than i, States 10 nih cun Ningani ah zawtnak a karh taktak tiah report an tuah. U.S ah Ningani ah minung 69,100 an zaw i, ni nikhat ah minung tambik an zaw tiah July 29 ah report an pekmi 71,300  hnu ah, a tam bik an karh ni a si. 

October 17 cazin ning zoh tikah, U.S ah 8,000,000 leng an zaw cang i, 219,000 renglo an thi cang. Sii an ser khawh lo ahcun January thla canceu ahcun nikhat ah minung 2,300 tluk in kan thi kho i, February nikhat ahcun 389,000 kan thi kho tiah an ti. 

October 18 cazin zoh tik ah, US State 50 chungah 48 ahcun zawtnak a karh i, khuasik a tla lai i a zual chinchin lai tiah ruah a si. Covid-19 le Mask hruk te hna hi politics tuah ding hrimhrim a si lo. Covid-19 khamnak sii le damnak sii zong politics ah hman ding hrimhrim a si lo. Zeitluk in politics bia in an chim zong ah "biatak" cu a donghnak ah teitu a si zungzal. Nihin ah U.S ah 223,644 an thi cang tiah Hindustan Times ah an tial. Worldometer le bang nih cun, 224,730 an thi cang ti a si. Cucaah October thla dih ah 233,000 an thi lai tiah scientist le doctors nih an timi hi, fawi tein a tling te lai. 

Hi tluk in minung an zawt komi le an thih ko mi zong "poltics" ruangah "tih ding a si lo; zei hmanh ka rel lo" timi bia hna kan chimmi hi cu, kan chung ah biatak a um bak lo tinak a si. Covid-19 ruang ah hmaihuh hau lo tiah a timi hi a thimi an tam tuk cang. New Jersey Governor hlun Chris Christie zong "Mask hruk a herh lo" tiah White House i tonnak ah va kal ve i, Covid-19 in a zaw ve. ICU ah ni 7 cai lak a um tik ahcun, "Hmurhuh huh hi a herh bak ko" tiah a ti ve than. Mizaza timi zong hi, politics ahcun an nunnak ah biatak hi an rak chim duh bak hna lo. Zawtnak hi a tak in an ton hnu lawngah an lung a fim ve. 

CDC nih October 19 ah an chuahmi ca ahcun, a tu ning tein a si ahcun November ni 14 zarh donghnak ah ah khin, USA ram chungah Covid-19 in 3,500 in 7,600 kar an thi lai i, khi zarh dongh ah khin, minung 235,000-247,000 an thi te lai tiah an chimchung. Cucaah U.S cozah nih hin, biatak tein tein ruah le tuak khawhnak policy hi a ngei kho ti lo. An test mi hna le inn vah va cawng u timi dah ti lo cu, chim ding a um tuk lo. 

Tu chun Ningani (October 23) ah, USA ram chungah mizaw thar 82,600 an um. Covid-19 pulrai aa thawkka in ni nikhat ah mizaw an tam bik a si tiah, Washington Post nih tu chun ah an tial. Khuasik a tla deuh i, mizaw an tam deuh chin lengmang rih. Khamnak sii hi zeitik ah a chuah lai zong a fiang kho taktak rih lo. Mithih ning hi, a suimilam caan chung ah aa dan peng caah le "fehter" a hauh caah, dik tein an thei kho tawn lo. 

Cucaah biatak a chimmi scientist le doctors pawl hi, politicians nakin a let 100 in zumh deuh ding an si. An chimmi hi a dik te lai. October thla dih ahcun 233,000 an thi lai timi hi a dik lai. 

Cu chung ahcun "A ho dah aa tel lai? A ho dah aa tel la lo?" timi a hohmanh nih chim khawh a si lo. Nangmah le keimah zong kan i tel lai timi chim khawh a si lo. Cucaah Pathian zumhnak le bochannak le pumpak cio zong ralring tein um hi a herh ko!

---------------------------------

Zoh chihmi ca

1. NBC News, October 10, 2020 "Coronavirus cases set new single-day records in six-U.S. states and worldwide"

2. AP News, Ocotber 9, 2020 " UN: New daily record as Covid-19 cases hit more than 350,000"

3. CNN News, October 10, 2020 "US sees highest number of daily coronavirus cases since Agust"

4. 

Friday, October 2, 2020

Ahohmanh Mi A Thleidang Lomi "Covid-19"

Covid-19 rungrul kong hi khuaruahhar ngaingai a simi rungrul a si. Hi rungrul hi cu, khuasik le thal zong a hrial lo. Zawtnak nih zei bantuk minung hmanh zong a hrial hna lo. Ngakchia in tar tiang a zawtter ko hna. Mi thawng le mider zong a zawter ko hna. Politician le theologian zong a hrial hna lo. Cucaah politics le biaknak he pehtlaihter ding a si lo. 

Hi rungrul nih, a sining zong aa thleng kho ngai rua. Cucaah CDC zong nih hin, "A kong tha tein kan fiang kho rih lo" tiah an ti lengmang. Zetindah kan i ven awk a si timi zong an thlen lengmang. 

Hi rugnrul hi, Mirang, Minak le Brown timi zong miphun a hrial lo. Miphun le vunhawng a hrial lo. Mirum le sifak a thleidang lo. Doctor le nurses zong a hrial lo. Pastor le Evangelist zong a hrial lo. Fano nei le nauno cawm zong a hrial lo. Mintha le minthami zong a hrial hna lo. Mifim cathiam zong a hrial lo i, ram hruaitu zong a hrial hna lo. Ralkap le palik zong a hrial lo i, mi ngandam tatkak a simi lentecelhmi zong a hrial hna lo. Mino le mi ngandammi tete zong a zawmi le thimi an tam ngai ko cang. 

Naite ah Houston ah Dr. Adeline Fagan (k.28) minote a thi ko. Kansas state ah, Assistant Baseball coach Derek Leppert (k30) a thi ve ko. Dallas ah Hockey Player Tyler Amburgey (k.29) a thi ko. Hi hna hi naite taktak i a thimi an si. National News ah a langmi an si. A dang mino, a zaw ballomi zong Covid-19 in an thi ko hna. Cucaah hi zawtnak hi, nihsawh ding le zei rello in um ding a si lo. Fawi tein minung a thihter khomi hna zawtnak a si caah, Flu nakin a let tam tuk in tih a nungmi zawtnak a si.

Hi zawtnak hi, zei bantuk minung hmanh a thleidang lo. Ram hruaitu zong a hrial hna lo. Pastor zong a thimi an um len ko. Sayama le nurse zong a thimi an tlawm lo. Politician le ram hruaitu zong a hrial hlei hna lo. Party zong a thimmi le hrialmi a si lo.

Nizan ah kan President Donald Trump le a nupi zong Covid-19 zawtnak an ngei i, President le bang hi cu September 25-26 in aa thawk cang lai ti a si. Walter Reed Military Hospital timi U.S ralkap sizung thabik le president le bawi pawl an i thlawpnak ah, an chiah lio a si (President hi nai Nikhatni ah a chuak). 

A senmi state hna ah hin sizung ummi an karh

President Trump le innchungnu lawng an zaw lo. Nizan October 2 ah U.S ah mizaw thar 53,428 an um  caah mizaw hi 7% an karh i, 7.4 million an zaw cang. Nizan ah US ah minung 864 an thi i mithi cu ram pumpi ah 11% a zor i a zapite thimi 209,267 an thi cang. Hi mithimi ah hin, miphun kip le biaknak kip tel a si. Covid-19 nih a ho hmanh a kan dang lo. 

U.S State 50 chungah 32 ah mizaw thar an karh i, state 12 ah mithi an karh ti a si. Kan mah Ohio zong mizaw a karh timi 32 chungah aa tel ve. Covid-19 nih cun mipi le bawi zong a kan dang lo. Covid-19 hi a duhnak paoh ah aa chawk i, a karhnak hmun le a zornak hmun zong hi aa thleng lengmang. 

Cun Covid-19 nih cun Republican le Democratic State zong a dang hlei lo. Nihin ni i zawtnak a karh timi state 32 ah a tam deuh cu Republican cahnak ramkulh an si ko hna. Covid-19 nih cun Republican le Democratic state zong a thleidang hna lo. Mizaw karhnak le sizung chiahmi tam biknak pawl zong hi, a tam deuh cu Republican cahnak state an si hna. Cucaah Covid-19 nih cun, zei party hmanh mithmai a zoh hna lo. An tih le an ngamh zong biapi ah a chia lo. 

A senmi state 32 ah zawtnak a karh (ABC news)

Cun U.S i Senator le Congressman zong ah a hohmanh a thleidang hna lo. A tlunh hnawhmi hna cu a tlunh hnawh ko hna. A tu ni ah U.S senators le congressman zawmi vialte zoh tik ah, Republican pawl hi Democratic nakin a let hnih in mizaw an tam deuh ti a si. A ruang cu Republican pawl hi "hmurhuh huh le social distancing timi pe 6 hlat um ding hi, tha an pe lo i mipi lak biachim tik zong ah ningcang lo deuh in an um caah a si tiah an ruah."

A tanglei vawleicung ram hruaitu minthang pathum hi Covid-19 in a zawmi an si. U.S President Donald Trump; UK Prime Minister Boris Johnson le Brazilian President Jair Bolsonaro hi Covid-19 zawtnak a ngeimi an si. Ram hruaitu thawngthawng zong a hrial hna lo. Ral tha tuk phun um zong ah, Covid-19 nih cun a hrial hlei hna lo. Boris Jonshon le bang cu a rak thi dengmang. 


Brazilian Pre; UK PM le U.S President (Rf. Getty Image)

Atu lio ah U.S President bawmtu Hope Hicks le Pre. Trump campaign manager  Bill Stepien zong zawtnak a ngei ve. White House counselor Kellyanne Conway zong zawtnak a ngei ve ti a si. Hi hruairu minthang hna lawng hi zapizaran theihmi an si i, theihlomi tampi an um kho. Prince Charles (k.71) zong Covid-19 in a rak zaw ve i, hren a rak si ve. Midang minthang a zawm tampi an um. A tanglei hi vawleicung hruaitu minthang Covid-19 zawtnak ngeimi pawl an si.


Ref. CNN News

Covid-19 hi tihnun khunnak cu minung nih zawtnak an i theih hlan in min an chohh kho ti a si. Cucaah an nih hi, ram hruaitu an si. Campagin biachimnak ah minung thawng tampi he aa tongmi an si caah, midang sin zong ah zawtnak tampi an karhter khawh cang men tiah a ruatmi zong an um. Thil si kho ngai zong a si taktak. 

Covid-19 hi chonh a fawi tuk caah, "hmurhuh hman ding le pe 6 hlatnak ah um ding" timi a si nain President le a bawmtu pawl hi hmurhuh huh zong an duh lo. Tha an pe lo, Campaign tuahnak zong ah hmurhuh huh lo le pe 6 hlat dir lo in minung a thawng in an i bu hna. Innleng lawng ah bia nan chim lai timi zong innchung ah an tuah thiamthiam. Cucaah CDC nih an chimmi upadi le zulh ding phung zong an zul hna lo. President zong nih a zul lo i, a tu bantuk in President zong "quarantine" tuah a hauh tik ah a mah ca zong ah a pawi ngaimi a si. USA ram caah zong a pawi ngaimi a si. 

Hope Hicks le Pre. Trump (Rf. Bloomberg) 

Hi Covid-19 hi cu, minung a si lo caah zei bantuk minung hmanh a hrialmi a si lo. A ho cio paoh zong hi ngeih sual khawh le thih khawh kan si dih ko. A tihmi he, tihlomi he Coronavirus nih cun a ho hmanh a kan dang lo. Pathian riantuan zong a kan dang hlei lo. Aa khatte in a kan zoh ko. 

Pastor pakhat Bishop Gerald Glenn (New Deleverance Evangelistic Church, Virginia), zong March 22 ah, "Covid-19 hi ka tih lo. Pathian nih bia a ka ruah. Covid-19 nakin Pathian cu a lianngan deuh" tiah biakinn ah a chim. Biakinn pumhlonak cun a herh le thawng zong ka tla ko lai" tiah a ti i, a thaizing kiptuh ah a zaw i rauh hlan April 11 ah Covid-19 in a thi colh. Pastor zong nih Evangelist zong nih fawi tuk in biachim ding a si lo. Kan chim ko zong ah Pathian Thiangthlarau riantuannak aa phuan lo ahcun, pastor le biaknak minung zong a hrialmi zawtnak asi lo. A pawi tukmi cu, "A nupi, a fanu pahnih le a fanu vapa zong fak taktak in an rak zaw colh ve." 

Kan President zong dam hram ko seh. "Wuhan virus, Tuluk virus, Kung Flu, ramdang virus" tiah a phunphun min a sak. A caan ah "Coronavirus cu tih ding a si lo. Flu bantuk sawhsawh a si. Flu zong in mi tampi an thi ko cu teh" a rak ti. "Hmurhuh zong tha a pe lo. A voikhatnak President debagte lio zongah "hmurhuh huh dih ding" timi phung zong a zul lo. Amah a zultu a chungkhar zong nih an zul lo. A mah a vengtu le zultu dang zong nih an zul lo. Ram hruaitu nih a tuahmi thil hna hi, mpi caah zohchunh tlak cu an si hrimhrim lo. 

President hmanh nih, voi tampi cu, "U.S sipuazi tlaktertu ah a ka raltu nih an hman mi hriamnam a si" tiah a ti le rian khar duhlo ruangah tapaihhmohmi hmanh, "freedom" nan hmuh a hau tiah a forh hna. U.S ah President paruk he rian a tuanti cangmi an zumh bikmi Dr. Fauci he zong an ruahnak aa khat lo. Rian an tuanti kho lo. CDC he zong an ruahnak le an bia aa kalh lengmang. A tu cu a mah a zaw ve cang. Walter Reed sizung nih "Tum ding a za rih lo" an ti nain a tum ko. Cu lawng siloin, "Nizan zong ah leng chuah rih lo ding" timi motor in leng ah a chuak than. President a si tik ah zeitin an ti kho lo. 

Sizung a um lio zongah Oxygen Level a tum kha voikhat cu 95% le 94 % tiang a tum caah Oxygen an pek ti a si. Kum 74 an si tik ah, ruahlopi in cai tuk khawh a si. Cun Remdesivir le Dexamethasone timi sii phun hnih in an thlawp ti a si. Hi si hna hi Covid-19 thlawpnak caah a tha bik cem in ruahmi an si i, a sang bik cem an hmanmi hna an si. Atu zong ah tha bak timi cu an chim kho rih lo. "Clinial trial" timi thlawpnak caah hniksaknak caah hmanmi an si. 

Cucaah White House lei hi an i chonh thluahmah cang i, Press Secretary nu Kayleigh McEnany zong Covid-19 an hniksak i zawtnaka ngei ve tiah October 5 ah an ti. Amah hi White House riantuanmi chungin minung (9) nak Coronavirus in a zawmi an si cang. Fundraising tuah lio ah, hmurhuh an i huh lo pin ah, pe 6 hlat um dingmi zong an zulh lo pin ah an i kup rih hna ti a si. Zei bantuk minung paoh nih "Kan chimmi bia hi a biapi tuk. Kan tuahmi hi a biapi chinchin." Kan chimmk bia le tuahmi thil hi a man kan cawi cio a herh. Cucu minung sining a si. President si zong ah a man a cawi a hau ve. 

Zeit thil paoh hi, "A man cawi a hau i, President le chungkhar le White House staff pawl zong a man a cawi ve a si ko."  Virus nih cun President zong a thei lo. Ahohmanh a kan thlei dang lo. 

President he rian a tuantimi Joint Chiefs of Staff (8) lakah (7) cu nai Ningani ah Pentagon Meeting an kai. Cu meeting ah Joint Chief of Staff aa tellomi a leng in a rami Coast Guard Admiral Charles Ray cu Covid-19 zawtnak a ngeih caah, Joint of Sftaff in meeting kaimi (7) cu inn ah an i hreng (quarantined)  ve hna. Joint of Chief Staff chairman Army Gen. Mark Milley zong a mah tein inn ah aa hreng ve. Director of the National Security Agency, Army Gen. Paul Nakasone zong meeting ah aa tel ve caah a mah tein inn ah aa hreng ve. 

White House Press Sect. Kayleigh McEnany

A ho poaoh hi ralrin hmanh ah zawt hi a fawi tukmi a si. Hrial awk a har tuk. Pathian nih dah a kan ven ti lo ahcun ralrin zungzal ding hi a fawi lo. Ralrin lo le ngamhsan chacha ahcun zawtnak hi chonh a fawi tukmi a si. 

Cucaah Covid-19 cu a mah a tihlomi zong zeihmanh ah a rel hna lo. Bawi le chia zong a theidang hna lo. Awkhlawh le mirum zong a dang hna lo. Coronavirus cu "a min" zei min an sak zong ah a zeipoi lo. Minung tu hi a kan tei khawh tuk caah, ralrin a herh. Tih ding zong a si i i ven zong a herhmi a si. Kan mah zong kan i ven a herh i, kan damlo ahcun duhpoh in vakvai lo in midang kan chonhlonak ding ah, i hren (quarantine) tuah zong a herhmi a si. 

Covid-19 nih cun, a hohmanh thleidang lo tein mi a hrial lo. Biaknak minung zong a hrial hna lo i, Pathian Fale timi Israel mi zong a hrial hlei hna lo. President zong a hrial lo i, pastor le phungki zong a hrial lo. Krihfa zong a hrial lo i, Buddhist phungki zong a hrial lo. Kan tial cawk lai lo nain tahchunhnak pakhat van tial ka duh. 

Kan hnu September 23 ah Insein Yama ummi "Pari-yaitti-satin-taih" timi Phongyi Kyawng ummi phongyi zong 12 an zaw i September 24 ah 63 an zaw ti i, silei cawnnak ralkap sianginn ah an chiah hna ti a si. Zeibantuk minung kan si zong ah, Covid-19 nih cun a kan hrial lo timi kha theihfian a herh. 

Poland President Andrzej Duda zong naite ah Covid-19 in a zaw i, ni 14 erh hau lai ti a si. Kawlram ah ralbawi Bohmu-kyi Ung Cho zong Covid-19 in a nunnak a liam. Naite ah kum 65 a simi ENT Doctor nu -Duh-Bohmo-kyi nu zong Kawlram ah a thi. Kawlram ah ralkap, ralkap chungkhar, pension pawl 213 an thi cang ti a si. Hi zawtnak nih ralbawi le ralkap zong a hrial lo. 

VP Mike Pence bawmtu a tlawmbik ah minung (5) zong nihin ah Covid-19 zong Covid-19 positive an si tiah ti a si. Cu lak ah Chief of Staff Marc Short zong aa tel ve.  Vawleicung ah hruaitu tam tuk an zaw ko hna. Pastor le evangelist an zaw i an thi ve ko. Cucaah "Kei cu, cucu ka si ruangah Covid-19 nih a ka hrial lai" tiah ruah ding a si lo. A ruang cu Covid-19 cu mi a thleidang lo. 

Kan President nih cun, "Covid-19 hi kan zorter lei a si cang. Kan mizaw number hi a tha tuk cang. Covid-19 hi a rauh hlan ah a lo ko lai" tiah Lumberton, North Carolina ah October 24 ni ah a chim nain, US Covid-19 tuanbia zoh tik ah, October 23 le 24 hi mizaw an tam bik ni hna an si. A chim lio ah sizung kaimi 33% an karh i, minung 800 leng an thi. October 23 ah 83,700 mizaw thar an um i, October 24 ah 83,718 mizaw thar an um. A zor lei hi pakhat hmanh a panh rih lo. Biadik chim hi a rak har ko.  

Covid-19 nih a luh hnawhmi hna cu, a luh hnawh ko hna. A cheu a dinte in a tongh hna. A cheu a laiva in a tongh hna. A cheu fahtermi hna cu an fak taktak. A cheu cu, ni 1-2 ah an nunnak a lak hna. A cheu lungfim lo le moltamh in a tuah hna. Cucaah hi zatnak hi, ngamh tuk ding a si lo. Hrial khawh le ven khawh tu hi kan i zuam a herh. Culoahcun Covid-19 nih cun minung zeihmanh thleidang lo in hrial a kan tim lo!

----------------------------------------------




Kawlram Ah Covid-19 Zawtnak A Zual Ngaingai

Tuluk ram Wuhan khua ah December 2019 in a chuakmi Covid-19 zawtnak cu Kawlram zong a rak phan ve i, March 23 ah mizaw an hmuh hmasat bik a si. March 31, Nihinini zingka ah a pakhatnak bik Covid-19 zawtnak in Yangon khua ah a rak thi. Amah cu hnar-cancer zawtnak a ngei i, Australia ah aa thlawpmi a si. A tlun pah ah Singapore ah ni li aa din. March ni 14 ah Yangon a rak phan i, Yanon General Hospital ah an chiah. A zual caah Way Bar Gyi ah an thial i, cu sizung ah a thi. A mah cu kum 69 a si.  

September 3 tiang ah hin, minung 6 lawng an thi. Kawlram cozah nih Covid-19 kong ah an i repnak le an i zuamnak kong hi, WHO tiang nih thangthatnak bia an chim. Mizaw an karh ning a fum pin ah, mithi zong an tlawm taktak. Mizaw le mithi ummi hi, chim phu an rak si lo. Kawlram cozah hi, an i ralring tuk i, khuate tiang in khualtlung lutchuak an hren tik ah, an i phihkhar ning a tha tuk i, an rak him ngaingai. 

August 16 in Rakhine Ramkulh chungah ramchung lila in zawtnak chonhnak a chuah tik ah, khulrang ngai in Kawlram ah zawtnak a karh. Nai cikua cun mizaw hi a let thum in an karh i, nikhat ah mizaw 300 tluk lengmang a karh ti a si. Thla khat chungah mizaw zong 51 bak an um manh ti a si. A thimi tam bik hi, kum 50-80 kar deuh an si hna ti a si. 

Naite in zawtnak hi Rakhine ram lei ah a karh. Cun Thailand in a rak lutmi ruangah a karh bang ti a si. Cucaah nihin ni ahcun sipuazi hrampi a tlaitu le minung tam biknak Yangon ahcun mizaw an zual hma ngaingai i, Yangon minung million 7 lak ah, nihin ni tiang mizaw 10,000 leng an phan cang ti a si. Yangon hi nikhat ah 700 hrawng lengmang in a tu lio ahcun mizaw an karh ti a si. Thu-wanna Bawlung Certualpi zong mizaw chiahnak caah an sersiam cang i, a dang hmunhma dangdang zong, mizaw erhnak le mizaw thlawpnak ah a hman hna ti a si. 

Rakhine ram hi a pahnihnak a fak bik a si i, mizaw 1,400 tluk an um ti a si. Mandalay zong an i timlam ngaingai cang. Yangon bantuk in mizaw an karh sual lai timi phan a um ngaingai. 

Covid-19 mizaw thlawpnak sak lio (Rf. Eleven News)

Yangon ah hin minung 7 million chungah sizung ihkhun hi 8,000 lawng a um i, a tu hi 1,500 an sak cuahmah lio a si.  Nai Nilini cazin ning cun Kawlram pumpi ah 14,386 an zaw cang i, 321 an thi. Minung 4,156 cu an dam cang ti a si. Kawlram i Asia Nichuahthlanglei ah Covid-19 zawtnak tam ah palinak ah a um. Singapore hi a dam bik a si i, minung 57,786 an zaw i, Philippines ah 31,4079 an zaw. Indonesia ah 29,1182 an zaw. Hlan ah Malaysia hi palinak a si i, a tu cu Kawlram hi mizaw an tam deuh cang. A tu lio ah Malaysia ah 11,484 an zaw. 

Nihin ni ah sianginn an khar. Rian zong tampi an khar. Tourist an um ti lo caah Pagan khua hrawnghrang hotel hmanh hi, khar dih an i tim cang ti a si. A cheu cu a zuar hmanh an zuar cang hna ti a si. Kan ram ah sipuazi a kan hrawh khawh ngaingai dingmi zawtnak a si. 

Nihin ni i mizaw karh ning cu a rang ngaingai i, Kawlram caah thinphan awk ngai a si. Kan ram cozah a sifak. Mipi le kan si a fak. Sizung a tlawm. Sizung ihkhun a tlawm tuk fawn. Doctors le nurses an tlawm tuk fawn. Minung kan vaitamin hi a bau ngai fawn i, hi tluk tihnungmi Covid-19 van zawt chinchap ahcun a fawi ding a si lo. Hi lio caan ah raltuk le ralzam tampi ummi zong hi, ngaihchia taktak a si. Kan cozah zong nih, ramchung ah daihnak tuah ding hi, biatak tein a lam kawl a herh lio caan a si.

Hi bantuk lio caan ah, cozah le mipi hi biatak tein lungthin khatte in dirti le riantuanti kan herh ko. Daw Aung San Suu Kyi zong hi a rak za taktak. Covid-19 i bia a chimmi le aa timhmi vialte ruah tik ah, lung aa hmuih tuk. U.S ram hruaitu hna nak hmanh in, Covid-19 kong ahcun upat hmaizah pek a phu deuh. USA hna cu Covid-19 kong ah PLAN zei hmanh a um lo ti tluk a si cang caah, nifatin tein mizaw le mithi an karh peng ko. 

Cucaah Covid-19 rungrul kong hi cu, politics le biaknak he pehtlaihter ding a si lo. Hi rungrul nih, miphun le vunhawng a hrial lo. Mirum le sifak a thleidang lo. Doctor le nurses zong a hrial lo. Pastor le Evangelist zong a hrial lo. Fano nei le nauno cawm zong a hrial lo. Mintha le minthami zong a hrial hna lo. Mifim cathiam zong a hrial lo i, ram hruaitu zong a hrial hna lo. Ralkap le palik zong a hrial lo i, mi ngandam tatkak a simi lentecelhmi zong a hrial hna lo. Mino le mi ngandammi tete zong a zawmi le thimi an tam ngai ko cang. 

Cucaah Covid-19 hi tih a nung ngaingaimi zawtnak a si. Cuap lawng a hrawh si lo in, thluak le lung zong a hrawh ngai ti a si. A cheu cu a dinte nain a cheu cu tohkuai nakin a let 20 a fak i, thih a fawi deuh ving ti a si. Chonh zong a fawi deuh tuk. Hi zawtnak hi, tih le ralrin a hau bakmi zawtnak a si caah, a tu lio caan cun Covid-19 hi politics ah hmang lo in, mipi le cozah lungthin khatte te in doh a herhmi a si. 

Covid-19 hi Kawlram ah a karh ngaingai. October 3 (Rinni) tiangah ah 16,500 an zaw. Mizaw thar 978 an um. Minung 371 an thi cang. Hi zawtnak hi thih a fawi ngaingaimi zawtnak a si caah tih ding zong a si i, ralrin zong a herh taktakmi a si. 

October 13 cazin ning zoh tik ah ram pumpi ah 30,437 an zaw cang i, 673 an thi cang. October 1-13 karah mizaw 9,000 an um manh. Nikhat ah 1300 tluk in an karh. Mithi zong 183 an um manh i, nikhat ah 26 tluk in an thi ti a si. Covid-19 zawtnak hniksaknak tampi an tuah khawh caah mizaw an hmuh khawh deuh zong a si i, mizaw an rak tam deuh ruang zong ah ah a si lai. 

October 18 ahcun mizaw 34,875 an phan cang i, 834 an thi cang tiah Kawlram Covid-19 kong cazin khawmsuatu hna nih an ti. 

Hi bantuk in Kawlram ah zawtnak le mithi an karh ngai caah Tuluk, South Korea, Japan le UN lei zong in sii le thilri lei bawmhnak tam ngaite an rak tuah hna. 

UN bawmhnak Kawlram a phanh lio

Tu chun ah Yangon lei in thawng ka theihmi ah, Laimi hmun khat riantuahmi doctors no tete pathum zong Covid-19 zawtnak an ngei ve i, pakhat cu a zual ngai ti a si.  

Thimnak um kum le a si. Rakhine ram le Shan ram ah le ral an i tu fawn. Sehzung le riantuannak zung tampi an khar tikah, kan ram hi a har kho ngaingaimi dirhmun ah a um. Ngaihchia ngai a simi cu, sehzung an khar caah nu tam ngai cu fale cawmnak a har caah, hlawhhlang riantuan zong an tam ngai cang ti a si. Hi tining tein sehzung an khar, ramri an phih i, rian tampi an khar ahcun Kawlram mi tampi caah cawmnak a har chin lengmang ding a si. 

--------------------------------------------------

Zochihmi ca

1. Myanmar Reports More Than 1,000 New Covid-19 Cases, 11 More Deaths

by Zaw Zaw Htwe at Irrawaddy News, October 2, 2020


Monday, September 28, 2020

Covid-19 In Vawleicung Ah 1,000,000 An Thi Cang

Tu zan cu U.S President thimnak he pehtlai in a voikhatnak bik "Bia-elnak" cu Ohio ramkulh, Cleveland khua ah tuah cuahmah. Cu lio ah USA le vawleicung pumpi ah Covid-19 cu a karh cuahmah rih i, a voi hnihnak pulrai a chuak sual lai maw tiah minung thindomh lio a si. Scientist nih Covid-19 khamnak sii le damnak sii kawl ah, dinlo in an cawl cuahmah ve i, nihin ni tiang ahcun "A tha bak" timi a um kho rih lo. Cucaah Covid-19 pulrai hi, U.S Politics zong ah biapi bik buaipimi pakhat a si cang. 

December thla in Tuluk ram Wuhan khua ah a chuakmi Coronavirus ruang ah, tu chun September 28 ahcun minung 1,000,000 an thi cang 33.2 million an zaw cang tiah John Hopkins University ummi Center for Systems Science and Engineering nih an ti.Vawleicung continent 7 chung ah Covid-19 nih a phak lomi continent cu Antarctica Continent lawng asi cang i, minung umnak ram paoh a phak dih cang ti a si. 

Wuhan khua ahcun hmaihuh lo in an chuak i, "Tuluk nih cun mizaw thar pakhat hmanh an i chap ti lo. Ramleng in a rami belte an um" tiah an ti lio ah, U.S ahcun nikhat ah 40,000-50,000 hi cu an karh peng ko rih. Mizaw an karh bantuk in mithi zong an karh peng ko rih. Kan Kawlram le India zong ah an karh bantuk in, vawleicung pumpi ah a karh lei a panh rih ko. Cucaah WHO riantuantu zong an lungre a thei i, U.S rampi kan ca zong ah lungrethei a si ko. Khuasik a tlak tikah a zual lai timi zong thinphang a si.

Nihin ni vawleicung mizaw le mithi vialte ruah tik ah, U.S.A cu kan zual khun ko. USA ahcun 7.1 million an zaw cang i, 204,778 an thi cang. An fehter rihlomi mizaw le mithi an um um len rih.  Hlan ah New York State hi mizaw an tam bik i, a tu ahcun California a si cang i mizaw 809,000 an si. USA ah minung tambiknak zong an si ve. Mirum milian le beach thatha umnak a si i, minung kha hren khawh an si lo caah, zawtnak hi a karhnak khun a si kho. A van changtu ah Texas a si i minung 758,000 an zaw cang i a van changtu ah Florida an si i 700,000 an phan cang. 

U.S pin ah minung million leng zawmi ram pathum lawng an um i, cu hna cu "India, Brazil le Russia lawng" an si.

Pahnihnak mithi tambiknak ram cu Brazil ah ah a si i, 142,000 an thi cang i 4.75 an zaw ve. Indiaram hi pathumnak mithi tambik an si i, 95,000 an thi i 6.1 million an zaw ve cang. India le Brazil hi an i veng kho bak ve ti lo i, USA he an dirhmun aa lo ngaingai cang. 

Nihin ni ah U.S minung hi kan zapite 330 millions kan si. Vawleicung pumpi minung hi million 7,800 kan si. U.S minung hi vawleicung pumpi minung i 4.2% lawng kan si nain, Covid-19 mizaw le mithi ahcun zatuak sangbik kan si. 

Vawleicung pumpi mizaw le mithi le USA mizaw le mithi epchun tikah, USA hi a zual hmabik a si. USA mizaw hi vawleicung pumpi mizaw dihlak i 21.4% an si i, mithi dihlak i 20. 4% an si than. Cucaah Covid-19 kong ah hin, U.S hi an i chuahsual bak ko timi hi a fiang. 

Cucaah tuanvo ngei bik tu cu ram a that caan zong ah cozah credit pek asi i, hi bantuk pulrai kong zong ah cozah palh thiamthiam a si ve ko. Cozah nih a fekfuanmi le rian a tuan khomi policy a ngeih khawhlo ahcun ram cu harnak ton phung a si i, USA cozah nih policy reprai a ngeih khawh lo caah, nihin tiang harnak a tam khunnak a si.

Tuluk ram cu minung million 1,400 tluk an um i vawleicung minung dihlak i 17.9% an si. Cu chungah mizaw tambik an umnak ram a rak si nain, nihin ni tiang ah mizaw 85,372 tiang lawng an phan. Mithi 4,634 lawng an si. Tuluk hna cu minung million 500 tluk an hren khawh hna i, minung an tam rup Covid-19 mizaw le mithi an tlawm ngaingai. An nih cu minung tambik ramkulh pali hi ni 67 chung an rak erh bak hna. Cozah nih, sii le eidin le tirawl le an herh paoh inn tiang a va pek hna i, cu tin an tuah tik ah, Wuhan khua cu hmurhuh huh hau lo in, night club hmanh ah an um cang ti a si. 

Cu lio ah kan nih USA cu nai September 26 ah minung 55,000 ni nikhat bak ah an zaw ti a si. Kan umnak Ohio lawng hmanh ah mizaw 1,000 dengmang an karh. Nihin ni ah Ohio lawng ah 150,000 an zaw cang i, 4,741 an thi cang. Nizan Zarhpini lawng bak ah, minung 800 mizaw thar an i chap ko. Cucaah mizaw dihlak hi 150,809 kan phan. 

Dr. Fauci nih a timi cu, "Nikhat ah mizaw thar 40,000 lengmang a kaimi U.S ram hi, Coronavirus kong ahcun hmunhma tha a si lo. Thil sining zoh ah lungrethei a si" tiah kan President he an ruahnak aa kalhmi kong a chim. 

"The bad guy is the virus. The bad guy is not the person on the other side of your opinion" tiah a ti.

Dr. Anthony Fauci hi U.S tuanbia ah "Chonh khawhmi zawtnak ah a theihngalmi" tiah timi a si i, President Ronal Reagan chan in, U.S cozah ruahnak petu a si i, nihin ni tiang a si. National Institute of Health (NIH) ah kum 50 rian a tuan cangmi a si i, U.S ah an zumh bikmi le bochan bikmi sibawi pakhat a si. 1984 in National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) ah director a tuanmi a si. President President (6) he tha tein rian an tuanti kho peng nain, a tu kan President he cun rian an tuanti kho bak lo. An ka in kan tuanti kho an ti hmanh ah, a taktak ahcun an bia aa kalh peng. An bia an i do peng i, Covid-19 kong zongah an bia hi, ti le tlang in a kal pengmi a si. 

Dr. Fauci nih a timi cu, "U.S minung hi a hlan bantuk in punghman sinak ding ahcun a tuan bik ah 2021 a dih lei ah a si te lai" tiah a ti. Covid-19 khamnak si zong hi 2021 thal chuakka lawng ah tha tein an ser khawh te lai tiah a ti. Cun an ser khawh hmanh ah, zapi zaran hman awk in a um kho rih lai lo. Cucaah "Pe ruk hlat in um ding le hmaihuh huh ding le kutke thianghlim tein um hi kan i vennak ah a herh bik ko" tiah a ti peng. 

Vawleicung pumpi ah minung 1,000,000 a that cangmi le million 33.2 a zawtter cang i, U.S ah rian ngeilomi million 12 a umter cangmi Covid-19 hi, tih ding a si lo timi te hna hi, "mifim bia" an si lo. "Hmaihuh a herh lo, mino zawt khawh a si lo; tar le zawtnak ngei cia lawng an thi" timi te hna hi, zumh tlak bia an si lo. Hruaitu tha nih chim ding bia an si lo. Mah ca thatnak ruah le teinak hmuh ruah ah, "Midang zawt le fah kha biapi ah chia lo in, mah nih teinak hmuh ding kha biapi ah chiah tuk te hna hi, ram le miphun dawt taktak a si lo." 

"Mino an thi kho lo" timi zong a dikmi a si lo. A thimi aum ve ko. Naite September 19 ah Houston, Texas ah OBGYN doctor nu, Dr. Adeline Fagan (k.28) zong a thi ve ko. A pam taktak. Baseball coach Olathe West HS, Derek Leppert (k.3) zong Kansas, MO ah naite September 10 ah a thi ve. Dallas chaklei, Texas youth hockey coadh Tyler Amburgy (k.29) zong naite ah a thi ve ko. Hi hna hi September chung ah minthang mino a thimi cheukhat an si. A dang mino thimi an tampi ko. Cucaah Covid-19 hi a ho paoh zawt le thih khawh a si timi kha fian a herh ko. 

Dr. Fagan (Rf. Houston Chronicle)

Nihin nih cu kum 50 renglo U.S ram ah President (6) he rian a tuan cangmi bia hna lak lo in, mah duhpoh biachim timi te hna zong hi, thil tha a si hrimhrim lo. Cun Dr. Fauci le CDC Director Dr. Redfield chimmi te hna pawm lo in, a thei tuk lem lo mi doctor hna nih chimmi hna tam tuk pawm zong hi, thil tha a si lo. Hi bantuk in, USA ahcun a fimthiammi bia kha ngailo in a chimrel khomi bia tu kha an ngaih caah, nihin ni ahcun Covid-19 nih a kan ciah peng i, a kan kaltak kho ti lo. 

Tuluk te hna, S. Korea, Japan, Vietnam, Loas le New Zealand tibantuk ram hna ahcun, cozah upadi kha mipi nih nawlngai tein an zulh bak. Cozah zong nih nawl ngailomi cu fak tuk in dan an tat ve hna. Cucaah nihin ni tiang zong Covid-19 zawmi le mithi an control khawh ngai rihnak a si. 

Nihin ni ah U.S.A cu cozah hruaitu zong nih policy fiang ngaingai an ngei kho lo. Vision ngaingai zong a kan pe kho lo. Mah le khua le state cio in mah duh cio in khuasak a si. "Silei thiammi" (Medical experts) le ram hruaitu pawl ruahnak aa khat hawi lo. Cucaah vawleicung ram tampi ah, Covid-19 an tei ngai ko cang nain, kan nih U.S ahcun a zual lei kan si peng rih ko. Naite ca an chuahmi zong ah U.S State 23 ah hin a karh lei an panh tiah an ti. A van changtu a karhmi ah hin, kan mah umnak Ohio le Laimi tamnak Indiana zong aa tel ve mi an si.

U.S Coronavirus tuanbia zoh tik ah hi tin an hmuh:-

1. Mizaw 1 million tlinnak ding ah ni 95 a rau i, April 28 ah a tling

2. Mizaw 2 million tlinnak ding caah a hnu ni 44 lawng a rau i June 11 ah a tling

3. Mizaw 3 million phaknak ding caah ni 27 lawng a rau i, July 3 ah 3 million cung an kai

4. Mizaw 4 million tlinnak ding caah ni 15 lawng a rau i, July 23 ah a tling

5. Mizaw 5 million tlinnak ding caah a dang ni 17 lawng a rau than i August 9 ah a tling

6. Mizaw 6 million phaknak ding caah ni 22 lawng a rau i August 31 ah a tling

7. Mizaw 7 million phaknak ding caah ni 25 a rau than i September 25 ah a tling

Mizaw 8 million tlinnak ding caah ni zeizat dek a raoh than te lai? Nihin sining tuak ahcun ni (30) cung  rau lai lo timi a fiang. A tu ah a karh tukmi state paoh hi, "hmurhuh a duhlomi le Coronavirus hi lih a si ti phun ruatmi le politics caah a hmangmi state an tam bik." Cucaah zawtnak rungrul cu science he aa pehtlaimi a si caah, scienctist chimmi pawm lo in, politicians pawl chimmi bia tu biapi ah a ruatmi paoh le coronavirus zei i a relllomi paoh ah zawtnak a karh ko. Cucu a fiang taktakmi a si. 

Hlan ah kan mah Ohio nakin zawtnak a let in a tlawmmi Texas, Florida, Arizona le North Carolina le a dang state tampi hi, Ohio nakin a let in an tam cang. A tanglei State senmi pawl hi Covid-19 zawtnak 23% in a karhmi an si i, a karh bik an si. Hi hna hi Democratic hruaimi state zong an um i, a tam deuh cu Republican party hruaimi an si. Cucaah Covid-19 hi science le Doctors te nih zei dah an chim timi biapi ah chia lo in, politics biapi ah a a chiami state paoh ah a karh timi zong a fiang. 

Cucaah zawtnak kong ahcun science le doctors nih an chimmi hi, politicians pawl chimmi nakin a let tam tuk in pawm ding le dirpi ding a si. President bia zong a dikmi a chim lo ahcun pawm ding le zumh ding a si lo. Mipi ngandamnak caah a herhmi le a thami a si lo. A ruang cu ngandamnak kong ahcun doctors le scientist bia hi a thiammi an si caah a dik deuhmi a si zungzal.  

U.S State 23 ah a sennak hi 23% in a karh cuahmah

Hi tluk mizaw le mithi tam bu in maw, tih awk a si hnga lo? Hi tluk an karh bu in maw an zor tuk cang" tiah politician chimmi hi kan zumh deuh hnga maw? CDC chimmi dah? Ruah ngai kan herh. 

Ngandamnak lei thiamsangmi nih an tuaknak ah, khamnak sii le damnak sii a chuah lo ahcun January 2021 ahcun minung  415,000 kan thi kho tiah an ti. Cu chungah a ho dah a dam lai i, a zaw lai i, a thi lai timi cu a ho nih dah an theih khawh rua hnga? Cu chungah zei bantuk minung paoh tel khawh dih kan si ko hna. Kan i tel lai lo tiah a ho hmanh nih chim khawh a si lo. 

Cucaahcun nifatin tein ralring tein um le lungfim tein um hi kan rian cio a si. Khi pin lei cu minung nih kan tuah khawhmi a um ti lo. Pathian kut ah a um cang. 

-----------------

Zochihmi ca hna

1. US tops 7 million coronavirus cases as 23 states report rising number at news800.com


Wednesday, September 23, 2020

Covid-19 Hi Tuluk Nih An Ser Tiah A Chimtu Dr. Li-Meng Yan Hi Zei Bantuk Minung Dah A Si?

Dr. Li-Meng Yan hi, Tuluk miphun a si i, virologist timi "rungrul kong cawngmi" a si. A mah nih "Tuluk cozah le World Health Organization (WHO) nih hin, Covid-19 hi minung le minung karah chonh khawh a si timi hi tuan deuh ah an rak theih ko tiah a ti. 

Amah hi Qingdao khuami a si. Central South University ummi Xiangya Medical College in MD a hmuh hnu ah, Southern Medical University ah Ph. D tuah ding in a kal. Research a tuahmi ah hin, "vawleicungpumpi huapmi influenza khamnak si" kong hi aa tel. Amah hi Hong Kong School of Public Health ah research tuahtu a si tiah an ti.  

Central South University 

A mah nih a timi cu, Covid-19 hi "awlzang tein thla ruk chung ah datkhuaikhan ah an ser khawhmi a si" tiah a ti. A mah nih a timi cu "Covid-19 ah a ummi "ci" (GENOME) nih a langhtermi thil cu, hi rungrul hi, kokek in a chuakmi silo in , dat-khuaikhan tha taktakmi ah a phunphun in mersan i, an sermi rungrul phun a si tiah a langhter ko" tiah a ti. 

Asinain California leng ummi scientists dang hna nih, SARS-CoV-2 hi i rungrul i a cikor thlenning (genetic sequence) an zoh tik ah, SARS-CoV-2 hi dat-khuaikhan ah sermi siloah minung fimthiamnak in aphunphun fonhtonh chawm in ser hramhrammi a si lo" tiah an rak ti ve. Amah nih a chim hlan in, cucu journal ah an rak chuah cang. 

Souhern Medical University (Ref. wikipedia)

Dr. Li-Meng Yan tu nih cun, "Hi rungrul hi Wuhan sa zuarnak hmun in aa thawk" tiah an timi tham cu, a taktak a chuah hnu pei a si ko cu. A chuahnak taktak cu Wuhan ummi cozah dat-khuaikhan in a si. Cucu Tuluk ram CDC riantuanmi Wuhan khua thoh-hlanzi doctor nih a ka chimhmi a si" tiah a ti. Cu kong cu British talk show tuahnak "Loose Women" timi ah a chim. Beijing cozah nih hin, lih an chim. Biahman an chim lo tiah a ti. 

Dr. Yan hi April ah Hong Kong in USA ah a rak zam. A rak zamnak a ruang cu "hi pulrai kong hi, mipi nih an theihnak hnga ding ca i, chim ding ah ka rak zammi a si. Ka nunnak caah tihphan awk um caah a kenkip ah ka thup" tiah a ti. 

A chim rihmi cu, "WHO caah rian a tuanmi, Hong Kong School of Public Health i rian ka tuan lio ah, supervisor sinah December 2019 in rungrul kongah hlirhlauhnak ka rak tuah i, ralrin an ka pek. Ka ka an ka phih i an ka daihter" tiah a ti. Tuluk ram in ka rak zam hlan ah, ka tuahmi ca kongkau (computer data) vialte ka hloh ta dih" tiah a ti. 

Amah hi Covid-19 a chuah hnu, April 2020 ah USA ah a rak zammi a si. September thla ah atu i a chuakmi pul tlangrai rungrul Covid-19 timi SARS-CoV-2 timi hi Tuluk cozah nih dat-khuaikhan in an sermi a si tiah ca a chuahtu a si. Cucu mi tampi nih an rel i, an buaipi i USA President zong nih a chim lengmangmi pakhat a si. 

Tuluk cu communist cozah an si caah, thawngpang lam cu a hmanlomi an chimmi a tampi ko lai. Zumh ding zong an si ve lo. Kawlram cozah bantuk an si ve ko. Russia cozah bantuk an si ve ko. Cun politics ahcun USA zong hi biadik an chim theng lem lo i, hi thil hi hnahnih thum in ngaih a herh ko. US cozah zong zumh ding an si lo nak hi a tam tuk ve thiamthiam. Mah thiancheh nakin bia an chim hi a tam tuk.

Hi kong hi, Laimi zong nih ca ah tampi kan tial. Mirang ca zong ah an tial. "Covid-19 hi Tuluk cozah nih an ser chawmmi a si" tiah an tial. "Israel thohlanzi pakhat nih a chim" timi zong ca an tial. A phunphun in tuanbia an chim. "An ti" "an chim" timi a hram chim tunglomi bia hi, vawleicungah a tam tuk. Chim cawk lo a si i, cucu a taktak a lo naimi, biatak a si tung lomi "conspiracy theory" timi an si.

Wuhan i a ummi Lab (dat-khuaikhan) nih cun, " Dr. Yan nih a chimmi hi a dikmi a si lo. Dr. Yan hi zei tik hmanh ah "minung-in-minung aa chonh khomi rungrul kong study research a tuahmi a si bal lo" tiah an ti. A sianginn kaimi le a cawnmi le a riantuanmi vialte an chim dih tik ah, a chimmi he cun aa dang ngaingai.

Wuhan Institute of Virology hi director Yuan Zhiming zong nih "Hi rungrul hi an dat-khuaikhan in ruahlo pi ah a chuah sualmi rungrul a si lo" tiah a ti ve. 

September thla canceu ah Fox News ah Tucker Carlson nih bia a hal lio ahcun Dr. Yan nih, "Covid-19 hi Tuluk cozah nih lab in an thlah hramhrammi a si ka zumh" tiah a ti. "Ka zumh" timi cu, "Ka hmuh bak; ka theih bak; ka hngalh bak.." timi he cun van le vawlei in aa thlau. 

Dr. Li-Meng Yan

Nihin ni ah hin, hi bia hi Laimi Facebook zong ah tam taktak an tial. Viber zong ah tampi an tial. Mi tampi nih a zumh zong kan i zumh ko hna. Mi chimmi cu zumh duh ahcun zumhnak nawl ngeih cio a si i, mah nawl a si. Kan zumh zong zumhlo zongah "Tuluk ram ah a cang taktakmi cu, minung ser chawmmi maw a si? A mah tein a chuak mi dah a si" timi cu aa thleng hlei lai lo. A taktak cu a taktak a si ko lai. 

PolitiFacts timi nih a biachimmi le thil sining tuanbia vialte an zoh tik ah, Fox News i Tucker Carlson biaruahmi vialte an chek tik ah, Dr. Yan chimmi bia hi, "Bia dik a si lo. Lih le zumh tlak bia a si lo" tiah an ti. Mi tampi nih, "Dr. Yan bia hi, conspiracy theory timi, si dawh ngang a simi thilri ah an ruah."

Mi tampi nih an timi cu, "Ramdangmi tampi hi USA luhnak le pem khawhnak ding ah, lih a phunphun an chim cio i, USA cozah sin ah dor khawhnak ding caah cozah duh zong in bia a chimmi hi an tam tuk" ti a si. Cu lak ah Doctor Yan zong hi pakhat aaa tel ve mi a si ko. USA ah zam a duh caah a dikomi tuanbia kha a tawn i, mi tampi a zumhter hna tiah an ti. USA luhnak ding caah miphun kip nih lih phunphun tawn in luh cio bantuk a si ko. Kawlram kong chimmi liangluang hi ruat ko hna u sih law, an hman maw hman lo timi cu mah tein i theih ding a si ko. Dr. Yan te hna zong hi, cucu an si kho ve ko. 

2003 Iraq Invation lio ah, "Iraq i Saddam's Bombmaker" timi Saddam Hussein bom sertu pa timi bia kha, Pre. Bush cozah nih a bia biapi bik an rak lakmi a si. "Saddam Hussein nih uranium a ngeihnak, a thianternak le 2005 ahcun bomh (3) tluk a ser khawh cang lai" tiah USA le vawleicung pumpi theih bak in United States Senate Committee on Foreign Relations hmai bak ah a rak chim.

UNO Weapons inspector nih "Saddam Hussein nih hin uranium a ngei lo; atom bomb ser khawhnak ding kan hmu lo" tiah an ti cuahmah bu ah, Pre. Bush nih Saddam kah kha a duh tuk tik ah, a lam a kawl peng i, "Zumh lo dingmi bia kha an i zumhter a si ko." An i zumhter duh ahcun zumh khawh a si fawn ko. 

Hi lio caan ah Pre. Bush nih Iraq tuk hi a rak duh tuk lio a si caah, TV bak ah chuah a si ko. Ka rak zoh ve ko. A hnu zong ah a biachimmi zoh ding a um rih. Mah cu pa min cu "Khidir Hamza" timi a si. Amah cu Florida State University in Nuclear Physics in degree hmumi a si. A mah hi miza cu a si. 

US coah hlennak caah a mah hi an rak hman. A taktak ahcun Iraq nuclear program ah a um balmi a si lo ti a si. Cu pa bia Iraq Invasion caah US cozah nih an rak i cherhchan tikah, a donghnak an phichuak cu "nuclear hriamnam zero" a si ko. Iraq Invasion caah a tangbikmi political leader cu Chalabi timi a si i amah nih hi pa hi a hmanmi a si. Cucaah hi Khidir Hamza hi "Professional Liar" (Lihchim thiampa) tiah an rak ti. Iraq invasion a dih hnu ah, Iraqi Scientist min vialte an lak dih. Saddam Hussei bomb sernak ah bawmtu a simi paoh min cazin an lak dih hna i, Khidir Hamza min hrimhrim a um lo ti a si. Cu pa cu Pre. Bush cozah nih an rak zumhmi cu a si ko. US mifimfim vialte a rak hlen dih hna. 

Nihin ni ah hin, vawleicung ah lihchim hi a tam kho taktak. 2003 in Iraq Invasion cu aa thawk i, nihin ni ahcun kum 17 a si cang nain, a tliang kho rih lo Cucu "Lih bak ah hram aa bunhmi in tuk a rak si caah a si." Nihin ni zong ah Central Disease Control (CDC) bak nih Coronavirus hi phun 400 renglo kan hmuh cang i, tu tan Covid-19 zong hi ramsa pakhatkhat in minung cungah a kai i,pul rai ah aa cangmi a si. Cun Covid-19 zong hi a ci a phunphun te ah Europe le USA a phak hnu ah aa thleng. Covid-19 hi minung nih lab in ser chawmmi a si lo" tiah an ti cuahmah bu ah, Dr. Yan bia zong hi zumh a duhmi nih cun zumh khawh a si. Chim a duhmi nih cun chim khawh a si. 

Kan umnak ram hi Democracy a si ruang le a kan dawtu an si ruangah "lih" cu kan tanh hlei ding a si lo. Lih cu Khrihfa nih kan chim zong ah dirkamh ding asi lo. Muslim, Hindu, Communist le Buddhist an si zong ah, lih cu kan puh hlei hna awk asi lo. An puh tik hna zong ah, "lih si dawh a simi cu kan tanh awk a si lo." 

Zei a si hmanh ah, mi nih an chimmi cu "Zumhnak nawl le zumhlonak nawl na ngei. Nangmah duhmi thim khawh a si." Cucaah Coronavirus kong zong ah, Dr. Li-Meng Yan bia hi na zumh duh si le zumh ding a si? Na zumh duh lo a si le nangmah nawl asi? Kei tu cu a dik le diklo zeihmanh ka thei lo. Phan awk ummi cu Iraq Invasion lio i, lih nih USA mifim pawl a teimi hna bantuk in, Coronavirus kong zong ah US mifim pawl hi lih nih a tei sual hna lai maw? Biatak an hngal kho lo sual te lai maw timi phan a um. 

Zei si hmanh ah biatak theih awk cu a har ko. Cucaah careltu fak pi in, khua rak ruat ve ko. "Doctor Li-Meng Yan hi a ho dah a si hnga? USA i zam a duh caah lih a chimmi a si maw? Asiloah biatak dah a chimmi a si hnga?" timi cu nangmah tein rak ruat ve te ko!!!

                                       -------------------------------------------------------

Zohchihmi ca

1. Khidir Hamza at Wikipedia.org

2. Dr. Li-Meng Yan Wikipedia.org

3. Covid virus developed in Wuhan lab, highly mutant — Hong Kong virologist says she has evidence

https://theprint.in/world/covid-virus-developed-in-wuhan-lab-highly-mutant-hong-kong-virologist-says-she-has-evidence/502237/

4. Covid virus developed in Wuhan lab, highly mutant — Hong Kong virologist says she has evidence

https://www.snopes.com/fact-check/li-meng-yan-covid-19-lab/



Saturday, September 19, 2020

Kawlram le U.S Covid-19 Pulrai Epchunnak

 Kawlram Covid-19 zawtnak hi, cu hlan ahcun an hren khawh ngai nain nai cikua in a zual ngai ti asi. Cu hlan ahcun Kawlram, Laos, Vietnam, Thailand, Cambodia, S. Korea hna hi, Covid-19 zawtnak a hreng kho bikmi ram ah an i tel. Tulukk zong hi a hramthawk ahcun an i chuahsual nain a hnu ahcun biatak tein an van hren i, a karh kho ti lo. Hmurhuh huh lo zong in an umter ko cang hna. A van karh than ahcun an hren than. 

Covid-19 kong ahcun Europe ram-UK, Spain, Italy, Germany-hna hi an i chuah sual bak ve. S. America ah Brazil hi aa chuahsual bak ve mi an si. USA hi fak bik in aa chuahsualmi an si. Mizaw zong an tam bik i, mithi zong an tam bik. Milu in tuak ahcun Tuluk hi a tam bik an si nain, mizaw number le a thimi in tuak ahcun an tlawm tngai.

Covid-19 a chuah hmasatnak, Tuluk cu an tei khawh ngaingai. Mizaw 85,255 an um i, a dam cangmi 80,456 an si tiah Worldometer ah an tial. A thimi 4,634 lawng an si. 

Nihin ni ah Kawlram hi zawtnak a van karh ngai i, September 18 ahcun minung 3,895 an zaw cang ti, 908 an dam. Mizaw thar 259 an um ti a si. Minung 57 an thi cang. Naite ah tleirawl pakhat le kum 90 minung pakhat an thi i, cucu a hnu bik thimi an si tiah an ti. Tleirawl timi hi nu a si. Mizaw le mithi zong an karh chin ve i,  (September 19 ahcun mizaw 4,870 an si i, 81 an thi cang). 

Kawlram zong hi, NLD cozah nih a kan hruai ning hi, Covid-19 kong ahcun thangthat awk tlak ngaingai an si. Daw Aung San Suu Kyi zong hi, Covid-19 an hren ning zoh tik ah hin, sipuazi cu a rawk ngai ve ko nain, ram sifak a simi Kawlram caahcun a tuahmi hi a hmanmi a si tiah ka ruat. 

Kawlram ah hin March 23 ah mizaw an hmuh hmasat bik a si i, September 3 tiang ah hin, minung 6 lawng an thi. August 16 in Rakhine ramkulh chungah ramchung lila in zawtnak chonhnak a chuah tik ah, khulrang ngai in Kawlram ah zawtnak a karh. Nai cikua cun mizaw hi a let thum in an karh i, nikhat ah mizaw 300 tluk lengmang a karh ti a si. Thla khat chungah mizaw zong 51 bak an um manh ti a si. A thimi tam bik hi, kum 50-80 kar deuh an si hna ti a si. 

Nai Nilini ah minung 10 an thi ti a si i, 17 cu Yangon ah a si. Yangon hi Covid-19 a tuar bikmi an si i, minung 2,533 an zaw ti a si. Cun Rakhine State an si i minung 888 an zaw ti a si. Yangon peng 44 a um i, peng 28 hi an zualnak bik a si. 

Mizaw an tam caah Yangon sizung hi mizaw an khat dengmang cang ti a si. Cucaah Thingangyun Peng, Thuwana certual ah mizaw zohnak ihkhun 500 tlum deuh an sak chung tiah Yangon taing cozah nih an ti. 

Cu hlan ahcun Kawlram zong hi an i ralrin tuk caah, Covid-19 mizaw zong hi an karh tuk lo. Mithi zong hi an tlawm ngaingai ko. Kan ram a si a fak. Sizung a tlawm. Doctors le nureses an tlawm. Khuate lei le bang cu, sizung zong um lo, sekhan zong um lo, doctor le nurse cu chim awk an um ti lo. Cu ti ummi khuate hi a tam kho taktak. Tintan zarh khat hnih a kaimi minung hna hi, doctor le nurses bantuk in Lairam le bang ahcun hman an si. Chimpit vansan bia khi a si ko. Si-ai har a si rih. Tangka hman awk ngeih lo le harsat a si rih.

Cu bantuk ah i vennak tha bik cu, "ralrinnak" hi a si ko. Kan ram ah Covid-19 zawtnak an hren khawh ngai nak le mithi zong an tlawm ngai nak hi NLD cozah ruangah policy le riantuannak ruangah a si ko. Mizaw an um an ti bak in, sianginn an khar; sang an khar; khua an khar; khuate tiang in an khar hna. An luan tuk sual maw timi ruah awk um nain, kha ti an ti lo ahcun i thlah phawih ahcun sizung tlum lo in mizaw um khawh a si. Cun ruak vui cawk lo in thih khawh kan si. Minung kan tam; sizung le sekhan innlo le riantuantu sining nih a kan chai bak lai lo. 

Cucaah Tuluk bantuk in hren rumro hi rian a si ko. Hi bantuk in zawtnak a tlawmmi le mithi an tlawmmi hi NLD cozah le Daw Aung San Suu Kyi hruainak hi, thangthat tlak an si ko. Thil sining le kan ram sining hawih in, policy tha an ngei ko tiah ka ruat. Cu bantuk asi caah, minung million 52 chungah minung 3,895 zawt cu an tlawm taktak. Zatuak ah 0.0075% lawng an zaw i, 0.000109% lawng an si. A tlawm kho taktak. 

Ram sifak bik kan si ko nain, Covid-19 zawtnak kong roro ahcun Kawlram cozah nih an i tawlrel ning hi, US cozah nih an tluk hrimhrim hna lo tiawk a si. Tha te le thuk pi in zoh ahcun, USA hman ah Pre. Donald Trump cozah hi, Covid-19 kong ahcun an rak i timhtuah ning a tlamtling lo ngai. An i chuahsual bak ko. A ruang cu US cozah hi an hna a rak ngam. An i tim lo. An daithlang sual.

Cupinah President le CDC pawl zong rian an tuan ti kho lo. WHO he zong rian an tuanti kho lo. CDC le President hi an bia aa kalh. Aa hnihthum peng. Cu thil nih a langhtermi cu, Pre. Trump cozah nih Covid-19 kong ah a fiangmi policy a ngei lo timi a fiang ko. USA ahcun Kawlram nain, a let ruk renglo minung an si ve nain, an zawt ning le thihning tuak ahcun sang kho taktak. Minung za ah 1.94 an zaw i, 0.06% an thi. 

Kawlram le USA kan epchun tik ah, Kawlram nakin USA ah minung a let 6.34 in an tam. Asinain Covid-19 zawtnak ahcun USA hi a let 258 in mizaw an tam deuh, a let 550 in mithi tam deuh. Kawlram hi, Covid-19 zawtnak a rak tambiknak Tuluk le a tu lio Covid-19 mizaw tam ah pahnihnak a simi India nih a kan karceh ko nain, nihin ni dirhmun ah USA he epchun ahcun Kawlram mizaw hi an tlawm taktak. Hmailei kong cu kan chim kho lo. 

Yangon i sang pakhat an kham ning. Aung San Suu Kyi hmanh a hmur aa hup

Hi tluk in U.S mizaw an tam le mithi an tamnak le Kawlram te hna ah, mizaw le mithi an tlawmnak epchun tik ah, kan theih khawhlomi a ruang tampi cu a um ko lai. Kan hngal kho lem lai lo nain, USA cozah le Kawlram NLD cozah "zawtnak an hmuhning le an i ralrin ning cu aa dang hrimhrim lai" timi cu a fiang ko. Kawlram cu sifak bik ram pakhat kan si. US cu ram rum bik le ngandamnak kong ahcun vawleicung ah a thiam bik le tha bik an si ko.

Hi bantuk in a niam bik le a sang bik ram kan epchun tik hna ah, Kawlram cozah le U.S cozah nih, Covid-19 an kham (control) ning aa dan caah hi tluk in mizaw le mithi an i dannak hi a ruang pakhat a si ko lai timi hi, a fiang ngaimi a si. Cucaah Covid-19 kong ahcun Kawlram NLD cozah nih Covid-19 an kham ning ah hin, U.S President Trump cozah nakin an rak i ralding deuh i an fel deuh ko timi hi ruah khawh a si. 

Ram a rum ning le sifah ning; minung tlawmtam, ram a hmet lianh, khuacaan le sining tam tuk aa dan bantuk in, hruatu zong an i dang. US cu pa nih a hruai. Kawlram cu nu nih a kan hruai. Hi hruaitu pahnih nih Covid-19 kong ah an hmuh ning, an ruah ning, an i timhlamh ning, zawtnak an kham ning le an i ralrin ning aa dang dang. An politial philosophy hi aa dang bak ko. 

US cu kan President nih "hmurhuh" tha a pek lo pin ah, a mah a dirkamhtu hna zong nih hmurhuh (mask) tha an pe lo. Nevada le adangdang ah innchung ah politics lei biachimnak tuah lo ding timi zong hmurhuh lo bak in a tuah pi ko hna. Khuaruahhar a si. Cu lio ah Daw Aung San Suu Kyi cu, a mah zong a hmur aa huh i mipi zong hmurhuh a forh hna i, a hmurhuh lio bak kha hmanthlak ah a tar. US President cu "scientist" kha tha a pe hna lo i, a mah he riantuantu CDC le Dr. Fauci te hna hmanh he bia an i el; an i doh. CDC le Pre. Trump hi rian an tuanti kho lo. WHO he an tuan ti kho lo. President tampi he kum tampi rian a tuanti zungzalmi Dr. Fauci he an tuan ti kho lo. 

Nevada State nih an kham nain innchung ah biachimnak an tuah 

Cu lio ah Daw Aung San Suu Kyi cu WHO le Kawlram i ngandamnaklei scientist pawl bia kha a cohlan i a ngaih i amah zong nih a zulh. Ram hruaitu ciocio an si nain, an khuaruahmi le an biakhiahmi le an nunpimi thil aa dang taktak. Kan President cu U.S mipi himnak nakin, sipuazi tlak tu kha a phang deuh i, kan ram a si fak ko nain Daw Aung San Suu Kyi cu minung dam le nun kha biapi ah a chiah caah, Kawlram biatak tein a erh ko. Har chin chap ah a fawi bak lo nain, sipuazi nakin damnak le nunnak aa thim deuh.  

An i dannak a tam tuk rih. Cucaah Aung San Suu Kyi hi a kan hruainak hi, mi za hrimhrim a si. Hruaitu dirhmun a tling taktak. Tlangcungmi cung zongah dawtnak a ngei bik a si ko. Thangthat tlak taktak a si. Kan ram sifah a theih. Sizung tlawm a theih. Doctors tlawm a theih. Covid-19 hi a karh ahcun kan i veng kho lai lo ti a theih caah, a hlankan runvennak ah ah a tang. USA hruaitu cu khakhat an si ve lo. Zawtnak a karh tik ah, midang sual puh le kutdong sawh tu an tang. An hruainak style aa dang kho tatkak. 

Ka ruat tawn. Covid-19 hi Lairam le Kawlram ah Italy le US bantuk in a karh sual ahcun kan ci a mit sual ko lai lo maw timi phan a rak um tuk. Asinain, Aung San Suu Kyi le NLD coah a fel caah, nihin ni tiang cu kan him ngai. Kawlram NLD coah hi, mah bantuk in rak fel in rak i zuam hna hlah sehlaw, Kawlram hi sizung tlum lo in kan zaw kho i, ruak vui cawk lo in kan thi men ko hnga. 

------------------------------------------------------------------

Zochihmi ca

1. Myanmar Reports Covid-19 Deaths, Taking Toll to 57

https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-covid-19/myanmar-reports-seven-covid-19-deaths-taking-toll-46.html


Thursday, September 17, 2020

Kum (36), Minthang (3), Ni (3) Chungah, Asian Ram (3) Ah An Thi

 Vawlei ah hin, zei bantuk minung paoh thih phung a si. Asinain ngaknu le tlangval lio thih cu a fak khun. Nulepa le chungkhar ca lawng siloin, mi tampi caah ngaihchia khun a si. Cu lawng siloin min than siling le lar siling ah thih hi, a pawi khun. Cu zong ahcun, kokek zawtnak in thih cu a zia ngai nain, "Mahthahnak" (suicide) i thih cu a pawi khun ko.

Pathian nih hin, minung hi kum 70-80 tiang nung kho ding in a kan ser. A cheu kum 100 nung kho ding in. Zawtnak le fahnak ruangah thih cu a um ve nain, thih caan zaat hlan ah mahthahnak ruangah maw? Accident in maw?" tibantuk thihnak kan ton mi hna hi, a rak pawi kho tuk. 

Tu chan ah ralrin ngai a haumi cu, tu chan ah hin minung nih rumnak, lianhngannak, larnak, minthannak a phunphun kan duh chin lengmang. Technology a sang chin lengmang. Zuamnak a san chin lengmang tikah, "Pressure" timi hneknak hi  rak sang tuk. Cucu minung nih celh a si tawn lo i, nunnak nih lungretheihnak pek tuk ruang ah, lungretheihnak (stress) in lungthin damlonak (depression) in mahthahnak (suicide) tiang fawi tein a phanmi chan kan phan. USA kan phak hnu ah Laimi hmanh mahthahnak a tuahmi kan tlawm ti lo. 

Ramthangcho kan timi Japan, S. Korea, Taiwan, USA le Europe cam cheukhat hna hi, an thangcho tuk nain, minung lungthin damnak cu thancho nak nih a chuah kho hlei lo i, mahthahnak tampi a um ko. Naite ah mino tete minthang pathum thihnak thawngpang ka rel tik ah, nunnak hi zei rek lo te pei a si hi, timi ka thinlung ah a chuak. Pastor le mipi zong nih "stress le depression" te hna hi, biapi tuk ah kan ruah a hau cang timi zong hi ka ruat i, hi ca ka tialnak a si. 

September 14 ah, South Korean actress minthang Oh In-Hye (k.36) cu a lungtur tuk ruang ah, Incheon khua amah inn ah 5:00 Am ah lungfim lo in palik nih an va lak. Cun sizung ah an tlikpi i a thi. Palik nih an timi cu, "Atu tiang thil sining ahcun mahthahnak a tuah caah a si tiah kan ruah" an ti. A ruang cu an thei kho rih lo. 

Oh In-Hye (36)

Korea hi an thinlung a rak nenno ngai. Nai cikua ah an ram minthangmi hi aa thatmi an tam ngai. Nikum zong ah K-pop hlasak thiam minthang Sulli le Good Hara zong an i that i an thi. 

September 15 ah, Japan ram ah actress minthang Sei Ashina (k.36) zong a inn ah lungfim lo in a um i an va lak i, a nunnak a liam ve. A nih hi amah le mah aa awk tiah an ruah i, a thihnak kong an hlat lio a si caah fiang tein an chim rih lo. Mi za taktak  si i, mi nuntha a si timi a si. 

Sei Ashina (36)

Japan ram hi, mahthahnak tuah an i fawih tuk caah, an lung a rawk men ah an mah le mah an i thahning a rang taktak. Cucaah tlang pakhat hna cu, "Mahthannak a tuahmi hna donghnak tlang" tiah min an sak phah. 

Nihin September 16 ah, Taiwan ram ah Actor le Singer a simi Alien Huang (k.36) zong a umnak apartment ah lungfim lo in an va lak i, a nunnak a liam ve. Tikholhnak khan in a rak chuak i a thi tiah an ruah. Tikholhnak tii aa thlahmi zong aa phit rih lo ti a si.

Alien Huang (36)

Khuaruahhar ngaingai a si. Kum (36), Mithang (3), Ni (3) Chungah, Ram (3) Ah An Thi" timi cu khuaruahhar ngai thawngpang chia a si.  

Minung hi a ho paoh hi, zei tik caan paoh le zei tik hmunhma paoh ah thih khawh cu a si ko nain, hi bantuk in, "Kum 36, Minthang (3), Ni (3) Chungah Ram (3) Ah Thih Hi" thil khuaruahhar ngai a si. 

Alein Huang, Sei Ashina, Oh In-Hye (k.36 lawngte)

Hi hna hi, hi ti ruahnak ahcun an lar tuk hna. Tangka zong a hmumi an si hna. Minthang an si. Mi nih uarmi le cawisanami an si ko hna. An i nuam tuk lai tiah kan ruah ko hna. Asinain an rak i nuamhlonak tampi le lungretheihnak tampi a um kho ve. Hi bantuk mino le miza hna an thihmi hi, an pam tuk pin ah ngaih zong a chia khun. Sian an um lo tuk hna. 

Khatlei ahcun hi bantuk mino, miza, minthang le a larmi hna nih an nunnak a liam tik ah, "Minung hi zei bantuk minung zong thi kho kan si" timi a langhter. Cun zei bantuk minung paoh hi, ngaihchiat, lungretheih le harnak kan ngei cio i, cucu kan ca cio ah an khing a rak rit tuk cio hna timi zong a langhter. 

Hi a thimi hna nih minung kong fiang tein a kan chimh fawn. Minung asi mi paoh hi, lungretheihnak kan ngei viar. Buddhist zong, Hindu zong, Muslim zong, Judah biaknak zong, Khrihfa zong mah le si tawk in harnak kan tong dih. Lungretheihnak kan ngei dih cio. A zual deuh le din deuh lawng kan si. Mirum le milian zong lungretheihnak an ngei thiamthiam. Uktu le bawi zong an ngei thiamthiam. Hruaitu le mifim zong an ngei thiamthiam. Harnak le lungretheihnak tong lo mi kan um bak hna lo. Pastor le Evangelist zong lungretheihnak kan ngei thiamthiam ko.

Vawleicung ah hin, min than tuk zong hi a herh lem lo. Rum tuk cu a tha nain a herhmi a si lo. Fim tuk zong a tha nain a herhmi a si lo. Thawn tuk zong a tha nain a herhmi a si lo. Thilri tam tuk lehpek le tangka tam tuk lehpek va ngeih zong a tha nain a herhmi an si lo. Cucu theithiam a herh. Catang sang tuk phak zong hi a thami a si. Asinain a herhmi a si lo. A herhmi cu "nun le dam" hi a si.

Zeicatiah zei thil hmanh hi, caan tawite ca lawng an si. Hi vawlei hi kan khualtlawnnak a si. Caan sau kan umnak vawlei a si lo. Zungzal kan umnak inn le khua a si lo. Cucaah a biapimi cu nunnak le damnak hi a si. Hi vawleicung ah tangka hman cawk lo le innlo thatha le motor thatha ngeih zong ah, zungzal ca an si lo. Caantawi ca lawng an si. 

A taktak ahcun hi vawleicung i larnak te hna hi, lungretheihnak chin hna an si kho. Innlo thatha, motor thatha ngeih le tangka tam tuk ngeih hna hi, hnangamnak an si theng lo. Lunglawmhnak an si theng lo. Duhdim nunnak an si theng lo. Kan ngeihchiah le chawva hna hi, lungretheihtertu le ngaihchiattertu thilri tu an si kho. Lungrawhtertu tu an si kho. 

Lar tuk le minthan tuk te hna zong lunglawmhnak an si theng lo. Rawhnak le lungrawknak chuahpitu hna an si ko. Dawhnak te hna hi, an tha tuk nain ngaihchiatnak a chuahpitu an si kho ko. Ngenpi cu aa dawh tukmi a ki ruangah a thi ti a si tawn ko. Cucaah vawleicung nun lio ah hin, mahthah duhnak ngeih taing in, lungretheihnak chuahpi khotu thilri hi a rak tam tuk. 

Atu lio ah USA cu Nitlaklei state 10 mei fak tuk in a kang i, minung lungthin a rawk taktak ko. Nichuahlei ah Hurricance Laura, Marco le Sally nih zarh hnihthum chung ah innlo tam tuk a hrawh i, lungrawhnak lawngte an si ko. Kan i lawmhnak ding timi innlo thatha kha rawh caan an phak tik ahcun, kan ngaih a kan chiattertu thil hna an si. 

Cucaah vawleicung ah hin zei bantuk thil paoh hi, ngaihchiattertu, lungretheihtertu, lungthin a khekkhuaitertu, lungthin a zawttertu le lungsivang in umtertu thil an si kho viar. Cucaah hi vawleicungah hi "zeidang vailte nakin" nunnak le damnak hi biapi ah chiah a herh. Kan duh tukmi kan nupi le hi vale tahnak an si kho i, duh tukmi le bochan tukmi vale hna hi mitthli luantertu an si  kho. Cucaah nupi le vale nak zong in, mah pumpak nunnak hi, biapi deuh ah chiah a herh. 

Cucaah a biapimi cu zei bantuk kan ton hmanh ah, cohlan zia thiam a herh. Pawm zia thiam a herh. Tuar zia thiam a herh. Khing zaang tein le zaangdam tein tuar zia thiam ahcun, zei thil paoh hi in khawh a si. Culoahcun khingrit taktak in um le a donghnak ah "mahthannak" tiang in tuah khawh a si ko. Cucaah Phungchimtu nih hi tin kan cawnpiak:

"Zeihmanh nan lungre i theihter hlah u, zeihmanh fahnak i pekter hlah u. Saupi na no ti lai lo" (Phungchimtu 11:10)

Vawlei ah hin saupi kan no lai lo. Zeihmanh hi lungre theihter ding a si lo. Zeihmanh nih fahnak i pekter ding asi lo. Zeicatiah kan nunnak hi pangpar bantuk a si i, saupi a no ding kan si lo. Caan tawite chungah a uai ding kan si ko hna. Cu amah uai tein a uai dingmi kha kan mah nih uaiter chawm ding a si lo. 

Jesuh zong nih hin lungretheihnak kong a kan cawnpiak. "Do not be worry" timi hi voi tam ngai a kan chimh. Tirawl nakin nunnak hi biapi deuh ah chiah a kan fial. Hnipuan hrukaih nakin nunnak kha biapi ah chiah a kan fial. Mit hmuh khawhmi hi vawleicung thilri le rumnak le sunparnak nakin mit hmuhlo mi "Pathian pennak le dinnak" tu khi kawlter hmasat a kan duh. Cu Pathian pennnak a kawl hmasatmi caahcun vawlei ah hin, ngeih duhmi dang a um ti lo. Ngeih lo zong ah cohlan zia le tuar zia thiam a si. Ngeih chinchin ahcun thiam chinchin a si caah, Pathian peknak tu hi kawl hmasat hi Jesuh nih a kan duh piakmi a si. 

Thihnak kong cu a phi theih khawh a si lo bu ah, hi a thimi minung pathum hna zong nih hin, hi vawleicung chawva, suingun le laranak hi, biapi ah chia lo in, an nunnak tu hi biapi deuh ah rak chia hna sehlaw, hi tluk chan tawi lawng hi an nung hnga lo. Kum tam deuh le kum tling deuh tiang zong an va nung men ko lai. 

Vawlei ah zeitluk hmanh in harnak le ngaihchiatnak tong u sih law, zeidang vialte nakin nunnak tu hi biapi ah chiah hi a tha bik a si. Nunnak a dih ahcun innlo, motor, tangka, catang, larnak, rumnak phunphun, minthannak le zeidang vialte kha man an ngei ti lo. Sullam an ngei ti lo. Pakpalawng lawngte an si dih. Cucaah zei dang vialte nain, nunnak hi a sunlawi cem caah, nunnak hi aa thimi si hram ko hna u sih timi kha careltu sawm kan duh hna. 

Cun USA ah Laimi zong mahthahnak a tuahmi le caan tlinlo ah a thimi kan tam tuk cang. Nulepa le hruaitu hna zong nih, kan mah le bu cio ah "stress le depression" kong zong hi, ministry pakhat bantuk in kan ruah a herh ko cang!


Tuesday, September 15, 2020

Chikkhat Ah U.S Nih Kokek Ral Hmun Hnih A Tu

Kokek ral timi cu vawlei ah a chuakmi "tii, thli, mei, lihnin.." tibantuk kokek thil nih a chuahpi ral tihnung hi an si. Minung hi zeitluk in fim zong ah, hi kokek ral doh hi a har taktak. Tei awk zong a har taktak. Minung le minung dohnak ahcun vanlawng, miakpi, tilawng, tank le atom bomb tiang an siam ko nain, kokek ral hi cu tei a rak har tuk. Minung le minung hi cu, i do khawh a si nain, kokek ral hi cu minung nih tei khawh a si theng tawn lo.

California meikang nih inn a kangh lio 

Mit nih a hmuh khawhlomi, thlichia te hna hi ven awk a har taktak. Mit nih a hmuh khawhmi tilian le mei te hna hmanh hi, tei khawh a rak si lo. USA ah kan umnak a sau cang. An fim tuk ko nain, hi kokek ral tuknak ahcun U.S zong an sung ve ko. Cu thil nih a langhtermi cu "Pathian hi kokek thilri zeizongte sertu a si i, zeizongte uktu zong a si." Cu kokek thil ahcun Pathian thawnnak le sunparnak hi a lang. Zeicatiah kokek thil hna an thin a hun ahcun, minung hi zeihmanh kan rak si ti lo. 

Nihin ni ah Covid-19 hi kan i nek bantuk a lo nain, kan tei taktak rih lo. Nizan ah cazin an chuahmi ahcun Nikhatni ah Covid-19 zawmi 34,000 an si i nizan Nihnihni ahcun 52,000 an phan ti a si. Thla khat chungah mizaw an tam bik a si. A fakmi le faklomi he an si hna. Cu tluk in Coronavirus zong hi tei khawh taktak a si rih lo. 

Nihin ni ah U.S Nitlaklei ah ramkulh 10 tluk ahcun ni a lin tuk i, fak taktak in mei a kang. Tu zing tiang ah minung 34 an thi tiah National Interagency Fire Center nih an ti. Mei kangmi vialte hi 4.7 million acre a si an ti. Cu California, Washington le Oregon cu a hlei in thli a hnawmh tuk caah state leng minung rak ra hlah u ti a si caah, kan mah zong Oregon tlawn kan i tim nain, kan vanlawng tiang kan cancel. 

Bobcat Fire zong vanlawng in hi tin an doh

Nitlaklei i meikangmi ruangah, California ahcun 3.3 million acre tluk thingram a kang cang i, Oregon ah 1 million acre tluk a kang i minung 500,000 an zamter hna. Washington State ahcun 626,000 acres a kang ti a si. Thli a chiak tuk caah "thaw dawp khawh a si lo" tiah an ti. Meikhu a chah tuk caah, nika ceu hmanh a lang kho setsailo ti a si. A zapite kangmi hi 4.7 million asi i, a kau kho taktak. Hihi Climate change timi khuacaan thlen ruangah a si i, hi pin ah a zual lai. Hi bantuk thil nih hin, ramchung ah minung thialkamnak le pemvahnak hi tampi a chuahter lai ti a si.

September 20 (Sunday) ah Los Angeles khuapawng Juniper Hills timi ah Bobcat Fire timi a kangmi nih tu zanlei tiang ah ram acre 100,000 a kangh than hawi tiah Los Angeles Times ah September 20 ah an tial. US nitlaklei meikang hi a tu ahcun million 5 tluk a si cang. California State lawng ah hin, meikang a fakmi 27 tluk a um i, cu ka ahcun meihmittu 19,000 nih mei hmih ding an i zuam cuahmah lio a si. Meihmittu zong a thiammi, a cakmi le hmuhtonmi tampi ngeimi an sinain an ti kho bak lo. An baa tuk cang hna. 

Hurricane Sally a hrannak ding le tilian chuahnak ding hmun

Cu tluk in Nitlaklei state 10 tluk ah nilin khua-al le meikang kong an buai lio ah, US nichuahlei ahcun Hurricane Sally timi a van hrang cuahmah i, thaizing Nithumni ah Louisiana le Alabama hrawng cu fak ngai in a hranh lai ti a si. Hurricane Sally hi suimilam pakhat ah meng 80 in, thaizing zingka asiloah chunhnu deuhvak te ah tlang a phan lai. 

Hi ruangah ah hin, a cheu hmun ahcun ruah hi a tuk taktak lai i, lehmah 10-20 a sur lai i, a cheu hmun ahcun lehmah 30 a sur lai ti a si. Thlichia a hrangmi nih rili tilet hi 3-5 karlak a kaiter lai caah, rili kam khua a niam deuhnak cu tii nih tam ngai a khuh lai ti a si. Ruah hi Mississippi thlanglei le Georgia tiang phan lai ti a si. A tu zong ah tii nih khua cheukhat cu a khuh cang hna. Hurricane Sally hi tii tam tuk a van i ken caah, tilian kong ah ralrin an pek hna. 

Minung tam ngai an zaam cang. A zam kho lomi tampi an um caah, harnak an tong sual lai maw timi an thin an i domh. New Orleans area zong a pal sual lai timi hi an phan. Kan hnu zarh zarh hnih thum chungah Hurricane Marco le Hurricane Laura nih fak taktak in Texas le Louisiana a hranh hawi cang. 

USA cu a ram a kauh tuk ve caah khatleiah nilinh tuknak le meikang zong a rak um i, khatlei ah Hurricane zong tampi a um than hawi. Vawleicung khuacaan thlennak hi, ram kip nih kan ton cuahmah i, USA zong hi a tu lio ah hin fak pi in a tuar ve. Nitlaklei ah meikang ral a doh lio ah nichuahlei ah Hurricane thlichia ral a doh than. 

Sally nih tilian chuahter cangmi 

Hi bantuk kokek ral tuk ding hi, vawleicung khuacaan kan remh khawh lo ahcun kum khat hnu kum khat in a um chin lengmang lai tiah scientist nih an ti. 

Naite Louisiana ka tlawn lio ah, Mississippi Tivapi rili a va chuahnak ah kan kal i, khua a niam tuk ning hi rili tii he aa can hrulh khi a si. A cheu hmun cu rili tilet thomi nih a van cinter i, thetse tun kha an thap hna i rili tii kha an kham. Hi bantuk Hurricane um caan ah zeitluk in dah tih a nun hnga timi ka ruat twn. An khua hrawng ka va tlawn lio ah ka ruahmi cu, "Hi tluk in hurricane le tilian a tamnak ah zei ca dah khua an sak huam hnga? Zeicadah an i thial hnga lo?" timi ka ruat. Mah le chuahkehnak khuaram cu tlaihchan cio a si le si. Nunnak ah risk a tam ko. 

Hurricane Sally nih tilet a thawhtermi

Sally nih a chuahtermi tilian nih inn a khuhmi

Tu zing 5:45 Am ah Hurricane Sally cu Gulf Shores, Alabama ah tlangah a rak tla. Hurricane Category-2 ah an chiah. Hi nih hin tilian tampi a chuahter lai ti a si. Tuan deuh i thli a hrangmi Hurricane Laura ruangah Louisiana ummi minung 12,000 le Texas ummi 5,300 hi inn an hlam kho rih lo. Cu lio ah a tu Sally aa chap than hawi. Hurricane a fummi hi, tilian tam deuh a chuahter khotu a si tawn caah Sally zong nih hin innlo tam ngaite a hrawh te lai tiah an ruahdamh chung. 

Hurricane Sally ruangah, Georgia, Florida le Alabama ah minung 544,598 tluk le Mississippi le Louisiana ah 60,000 i mei aa rawk caah mei lo in an um ti a si. Alabama i Baldwin County minung 90% cu tu chun hi mei an ngei lo ti a si. Pensacola khua hna ahcun, ruah kha lehmah 25 bak a sur caah khualak hi tii nih pe 5.5 thuk in a phum ti a si. Mobile, Alabama zong fak ngai in thli nih a hrawh. Hurricane a fummi hi, ruah tam deuh a zawi tawn i, tilian tam deuh a chuahter tawn ti a si. 

Pensacola khua ah tarpa nih tilian a zoh lio

Hi bantuk in USA hi kokek ral a phunphun te a ton liopi a si. Coronavirus ruangah 200,000 dengmang an thih lio ah, nitlaklei ah state 10 ah mei a kang. Nichuahlei ah Zarh thum chungah Hurricane 3 nih fak taktak in a hranh. Covid-19 zawmi an karh cuahmah rih. 

September 20 (Zarhpini) ahcun Tropical Storm Beta timi Hurricane nakin a din deuhvakmi nih Texas Nichuahlei rilikam cu a van hran hnawh thawn. Tu kum hi, kum dang nain meikang zong a zual deuh i, Hurricane le thlichia zong tam deuh a hrang. 

Cucaah nihin ni ah, thla kan campiak lawng a za lo. Tangka le chawva zong in kan ti khawh tawk tein, harsami hna bomhnak hi kan tuah cio ding a si. Lam a phunphun tein bomh khawh an si. RedCross.Org in Fire le Hurricane Relief timi in bomh khawh an si peng. Careltu zong nih rak bawm ve hna law a tha tuk ding a si ko hnga.

-----------------------------------------------

Zohchihmi ca

Hurricane Sally kong theih deuhnak duh ahcun a tanglei website ah rel le thli hran lio zoh khawh a si. 

https://www.accuweather.com/en/hurricane/live-news/live-sally-gains-strength-as-it-nears-landfall/812608

Hmurhuh Huh Lo Ruangah February Ahcun 500,000 An Thi Kho

Covid-19 zawtnak U.S a phanh ka tein CDC doctors le scientists le NIAID (National Institute of Allergy and Infectious Diseases) director Dr....