Lai miphun kokek sualnak kong ka tial cang. Laimi kokek sualnak cu "a bi tukmi mah holh le tlang tanh tuknak le thil fate kong zongah thenrawi kan huam tukmi hi kan miphun kokek sualnak a si." Kawl rampi politics ah kan i sawh kho lo i, kan biaknak politics ah kan buai tawn. Cu ka lawng cu i cuhnak hmunhma kan ngei. Cucu miphun fa kan sinak a lanhgtertu thil a si. Hi sualnak hi Lairam in Kawlram in, Malaysia in ram thumnak tiang zong ah a chuak than lengmang i, thil fatete ah kan buai. Kan i thenrawi. Miphunpi huap in rian kan tuan kho tawn lo.
Hi kokek sualnak ah Laimi hi kan tlu lengmang. Politician zong an tlu. Pastor le evangelist zong an tlu. Krihfabu hruaitu upa zong an tlu. Mifim cathiam zong an tlu. Hmailei bochan dingmi mino zong tampi an tlu. Cucaah a hme tukmi le a bi tukmi ruahnak tiah an timi, "mah khua, mah tlang, mah peng le mah holh" tanh tuknak nih, miphunpi dirhmun ah a kan phanhter kho lo. A thawngmi le cakmi dirhmun ah a kan phanhter kho lo. Laimi hi kan Kokek Sualnak ah kan tluk lengmangmi in, khamhnak hmuh kan herh cang. Hihi Laimi Kokek Sualnak nganbik a si.
Chin miphun chung zongah, Tiddim le Falam hi thenrawi an huam khun. Krihfabu zong then phu lo tete hi an i then hna. An kokek sualnak hi a zual hma ngaingai. Khua a cheu khat ahcun, Tiddim le Falam cu dawng linga te zong, Krihfabu pakhat an dir huam. Khuaruahhar a si. Hihi an mipi nih an ruah a herh. An mifim nih an ruah a herh. A dongh lei ah Laimi Kokek Sualnak dang zong kan tial chap rih lai.
Chin miphun lawng kan si lo. Miphun dang zong hi, kokek sualnak an ngei cio. Cu kokek sualnak cun an chuak kho cio hna lo. Cu kokek sualnak ahcun chan tam tuk an i tlu ve hna. Miphun dihlak cu kan zoh kho lai lo i, miphun cheukhat an kokek sualnak kan zoh lai. Cu kokek sualnak nih, an miphun hi zeitluk in dah harsatnak a pek i, tumchuknak le rawhnak a chuahpi timi kan zoh lai.
Pakhatnak ah Kawl miphun kokek sualnak kan zoh ta lai. Kawl miphun pawl Original Sin pakkhat cu "hnahchuahnak" a si. Cu thil nih cun "lungthin khahlonak le thenrawinak" a chuahpi peng. Cucu an ram le miphun dernak bik a si. Hi hnahchuahnak hi Baible zong nih sual lian taktak ah a chiah. Kawlram tuanbia hi zoh tik ah ah, hnahchuahnak nih thenrawinak a chuahpi i, an tuanbia hi sining cuhnak (aana luhnak) in a khat. Hlanlio an siangpahrang hna chan zoh tik zongah, siangpahrang thutdan cuhnak (nan-luhnak) in a rak khat.
Cu "naan-luh" ruang ah aa daw dingmi le tanpi dingmi u le nau zong an rak i that. Pa le fa zong an rak i that. Chungkhar sahlawh cingla zong an rak i that i, an tuanbia hi dohnak in a khat. Cu sinak cuh an hmanmi nih, Kawlmi hi miphun dang he epchun tikah an thancho hnga tluk an thang kho lo i, an si hnga tluk an si kho lo. An thawn hnga tluk in an thawng kho lo. Cu ruangah Mirang zong nih fawi tuk an rak teinak hna kha a si.
Mirang nih Rakhine le Taningthari Taing an lak lio le Thlanglei Kawlram an lak lio ah, Mandalay Naypyidaw ahcun "naan-luhnak" tu a rak um. Mindong Min a thih tik ah a fapa Thibaw kha siangpahrang ah a cang. Cu Thibaw nih cun a mah chungkhar mifim bochan tlak taktakmi minung 40 a rak thah hna. Mirang doh kha biapi bik a si lio caan ah a mah todan an ka chuh sual lai ti phannak ruangah, a mah bawmtu ding chungkhar tu kha a thah hna. Cucaah a donghnak ahcun, amah lila zong India ah thawngtla bantuk in an hruai; Kawlram zong Mirang nih fawi tuk in an rak laknak a si.
Kawlram zalawnnak hmuh lai temmam te zong ah, hnahchuahnak ruang ah "luatlatzi phah-khin" timi Aung San cu a hawi le he, U Saw timi nih an nunnak an hloh hna. U Saw pin lei ah, forhtu an um lai tiah ruah a si. Rammi pa a simi, Aung San hmanh hi hnahchuahnak an rak ngei.
U Nu nih a hruaimi democracy cozah zong, Ne Win nih aa-naa a ting. Ne Win aa ban hnu ah, Maung Maung, Sein Lwin, Saw Maung, Thanshwe ti in nem tein aa-naa an i ting peng. Kawl pawl i an original sin lian bik cu hnahchuahnak le lutlai si i cuhnak hi a si. "Lutlai si duh tuknak te hna zong hi, sualnak nganpi pakhat a si."
Nihin ni zong ah, Kawlram uknak phunghrampi ning cun, President cu a sang bik a si ko nain, Daw Aung San Suu Kyi kha a sang bik ah aa chia than. President cu meeting hruaitu lawng ah aa chuah. Cu zong cu a nemnak tein aanaa ting a si ko (Asinain a mawh ve lo tiah mipi nih ruah deuh viar).
Kawl miphun i a dang Original Sin tampi an ngei i, cu lak ahcun "lihchimnak, ziknawh, firtlei, thathut, cian-phan tuah, mah karkalak huih, midang zawnruahnak ngeihlo, haakkauh, duhfah le midang cung cuannak" te hna an si. Hi hna ruangah, Kawl miphun hi chan tam tuk hi, an Original Sin nih sal ah a thlak ve hna. Cubantuk ruangah, tlangcung miphun fatete zong hloh dih a kan timh i, nihin ni ah Kawlram ah daihnak a um khawhlomi hi, Kawl miphun i an kokek sualnak ruangah a si.
Pahnihnak ah, Tuluk miphun kokek sualnak kan zoh lai. Tuluk miphun an original sin cu "hakkauhnak le phaisa duhnak" hi a si. Tuluk hi tangka an ti ahcun an hak a kau taktak. Thlachiat zong an ruat ti lo. An nih cun, "Nun le sui ni thawng, thih le vawlei" ti bak a si. Maishu i lung kan rak cawh lio ah Tuluk tarpa nih a chim an timi cu, "Tuluk cu thihnak in sifah kan tih deuh" tiah a ti ti a si. Cu tluk cun an hakkauh caah le tangka an duh caah, South China Sea vialte zong uk a timh cang i, vawleicung thli hnomh zong pawi a ti lo i sipuazi ah vawleicung pumpi dolh a timh cuahmah cang.
Pathumnak ah Japan kokek sualnak kan zoh lai. Japan pawl Original Sin cu "A sangbikmi miphun" (Nika fa) tiah an tinak le uanthlarnak hi a si. "Uanthlarnak" hi Pathian nih a huat i, sualngak nganbik pakhat ah Bible nih a chiah. Japan pawl cu "Kan sang bik" timi lungput an ngeih caah, Ralpi Pahnihnak zong an chuahter ve i, minung million thihnak Asia ram ah an rak chuahter. A donghnak ah, American nih "Atom Bomb" pahnih an rak thlak hnawh hna i, Japan khua cheukhat cu vawcam bantuk ah a rak i chuah. Dr. Furuya timi kha voikhat ah MIT ah training a rak kan pe i, "Uanthlar hi a tha lo. Pathian nih a duh lo. Japan hi kan i uah; kan i uangthlar tuk. Cucaah Pathian nih Atom Bombs in Tipil a kan pek" tiah a rak ti phah. Uanthlar tuk cu vacam ah cannak a si.
Palinak ah nitlaklei ram pawl kokek sualnak kan zoh lai. America le Europe i an Original Sin cu, mitha ngang lawhter tung i, "tangka le thawnnak" (money and power) ngeih an duh pengmi hi a si. Chawva le thawnnak (power) ah an hak a kau. Vawleicung vialte an mah kut ah um dih seh ti an duh caah, vawleicung pumpi zong an rak uk taktak. Sal ah a a kan ser. Nitlaklei ram Mirang miphun ruangah, vawleicung hi ningcang lo in nihin ni tiang a kal viar. Ramri a kan cheu dih. Miphun fate a kan vaivuanh viar. Hi vawleipi pumpi zong uk peng an duh. UNO zong hi an mah nih uk, tawlrel le duhpoh in mersan an duh. America le Europe nih UNO hruainak phung zong an buar lengmang caah, UNO zong derthawm in a um tawn. An duhnak ahcun UNO hi zeihmanh an rel lo. Vawleicung ah an mah teitu paoh cu an rem ti hna lo. An cawl khawhlonak ding in temtawn an timh peng hna. An mah hi a rum cem le a thawng cem si zungzal duh. Uktu, hruaitu le teitu si zungzal an duh.
USA i an kokek sualnak cu "tangka an duh tukmi le an hak a kauh tukmi" a si. USA hi chungkhar zong hrawm a um tuk ti lo. Upadi ning tein midang ei khawh kha an nih an nunnak a si. Rum an duh tuk, Hlan ahcun "In God we trust" ti asinain a tu chan ahcun "In Dollar we trust" ti a si cang. USA an hak a kauhnak ruang ah, vawleicung vialte hi uk le pen dih an duh. Cu thil nih vawlei ah remlonak le huatnak tam tuk a chuahpi ve.
Panganak ah Muslim abik in Arab pawl kokek sualnak hi kan zoh lai. Muslim ram vialte lakah a cak bik tiah ruahmi Pakistan ram i an Original Sin cu Kawl bantuk in "Aa-naa ting" hi a si ve. Pakistan ram aa thawkka tein nihin ni tiang Prime Minister pakhat hmanh hi an caan tling tein an tuan manhlo ti a si. Muslim biaknak biami hi, zudin saei ahcun an fel ngai nain, "drug le mithah lainawn" phunphai ahcun kal sual an rak tam taktak ve.
Paruknak ah Thailand miphun kokek sualnak hi zoh u sih. Thailand i an Original Sin zong ralkap nih "aa-naa ting" cu a si ve. Thailand zong Prime Minister hi an caan dih tiang an tuan manh bal lo ti a si. "Uknak chuh" (aa-naa ting) lei ahcun Pakistan le Thailand hi faphir tluk an si. An zia aa lo. Thailand i a dang an kokek sualnak cu "hlawh-hlan" hi a si. Nihin ah vawleicung pumpi ah hlawhhlang an tam cemnak cu Thailand a si.
Pasarihnak ah Russia kokek sualnak kan zoh lai. Russia ram i an Kokek Sualnak cu "dinlonak" (corruption) a si. Russia hi a corrupt ngaingaimi ram pakhat a si i, a rum tuk ko nain a thancho hnga tluk a thangcho kho bal lo. Asia ram tampi, Arab ram le South America te hna zong hi, corruption a san tuk caah, an thancho hnga tluk an thangcho kho lo.
Pariatnak ah Africa continent minung tam deuh an kokek sualnak hi kan zoh lai. Africa Continent hi ram tampi a um i, a buaktlak in chim ahcun Africa continent ummi minung hna i an Original Sin lianbik cu "corruption, raltuk le "tha-thut" an si. Hi thil pathum hi Africa ahcun thumkomh hrihrual bantuk in an i ngerh i, phawih khawh an si ti lo. Africa ram tam deuh cu zalawnnak an hmuhka in a tu tiang ral an tho peng. Kawlram bantuk an si ve. Ram a tam deuh cu an tha a thu fawn. Cucaah Africa minung tam deuh cu an thangcho kho taktak lo. An nunphung le ziaza nih a temtawn ve hna. Africa ram tampi cu vawlei a tha; cinthlaknak a rem. Mirang nih an uk lio hna ahcun an rak thangcho ngai. Zimbabwe ram hna cu "Africa rawlbawk" ti tluk in an rak auh nain, an mah ram Mukabee nih a van hruai ciammam i, vawleicung sifak bik ram ah aa chuah. South Africa te hna khi Mirang nih an uk lio ahcun a rum tuk nain, Minak nih an van hruai hnu ahcun an si a fak thluahmah cang. Mirang tu a donghnak ah mawh an phurh hna.
Cu ve bantuk in ram kip hi Original Sin an rak ngei cio. Kawlram zong hi ziknawh, eihmuar, mah karkalak huih, aa-naa ting, dinlonak le lihchim nih a kan uk i sal ah a kan tlaih caah, hi Original Sin pawl in luatnak hmuh lo ahcun, kan ram hi a thancho hnga tluk in a thangcho kho lai lo. Ramdang bawmhnak hmanh tampi lut sehlaw, kan Original Sin kan thah lo ahcun, kan ram cu a si a fak peng ko lai. Kawlram minung hi lih kan chim; kan hrawkhrol tuk caah, Kawlram thanchonak ding caahcun, "Kum 5 cung vialte hi thah dih si hna sehlaw, a dang kum 5 tang khi an upat tikah Kawlram cu a thangcho ko lai" tiah an ti tawn.
Cu ve bantuk in tlangcung mi tete zong hi Kokek Sualnak kan ngei ve. Kachin an Original Sin cu lunghring a tam i an rum an lianh caah "uah" (pride) khi an Original Sin a si. "Uah" (Pride) hi Bible i Thih-tlak Sualnak Pasarih (7 Deadly Sin) timi ah pakhat aa telmi a si. Uanthlarnak nih minung pumpak, chunkhar, khua le ram a hrawh khawh. Kachin miphun hna i, an rumnak le uahnak nih, "bing le ritnak si-ai le rawhnak dangdang tampi a chuahpi ve."
Shan Pawl i an Original Sin cu "bing zuk" a si. Shan ram hi bing a tam taktak. Shan ram khuate tampi cu, bing hi khuasi bantuk in an hman. Ngakchia tete zong an zu i, sianginn kai zong an ruat ti lo. Satil cawngh le lo tuah pin cu an ruah khawhmi a um lo. An nunnak hi a dih bak ko. An cah ruahchannak khi a um kho lo (Khuapi chung zongah bing a tam ngaingai). Cucaah Shan cu an rum, an tam, an thawng tuk nain, bing zumi an tam tuk cang caah, an miphun hi an cah hnga tluk in an cak kho ti lo.
Karen pawl i an Original Sin cu "filh-hnomh a si." Karen khi mifim cathiam an tam. Nu zong an ngo i an i dawh. Asinain an innpawng, innchungkhar le sang le zawl thianh-hlimh ah an daithlang taktak. An tha a tlawm ngaingai. Cucaah Kawlram miphun ah Krihfa cang hmasat bik pawl an si i, an tuanbia a sau tuk cang nain, an thancho hnga tluk an thangcho kho lo. An si hnga tluk an si kho lo. Cucu an tha a thut deuh caah le riantuan an i hnek deuh lo caah a si. Mah vial in si rih seh.
Lam nai bik ah Chin miphun kan unau a simi Mizo pawl i an Original Sin cu "thathut le midang nakin sang in an i ruahmi khi a si." Mizo hi an tha a thu ngaingai. An i theih zong ah a pawi lo. A tuanmi cu an tampi ve ko nain, a tam deuh cu an tha a thu. Cu a tha a thumi lak ah a thu deuhmi an um. Cu a tha a thu deuhmi cu "Pathian a thei ngang i, a hlimmi pawl" khi an si khun hawi. Hmangaih rawng bawl an ti; a tul an ti. Riantuan lo in an rak um hi a tam taktak. Cucaah India cozah nih Development tangka tawr le cheng in kum 30-40 chung a a vorh bak in a vorh hna i, cu lio ah rum manh tuk ding a si nain, an tha a thut caah an rum hnga tluk an rum lo. An thawn hnga tluk an thawng lo. An si hnga tluk an si lo.
Mizoram ah hawi tha tampi ka ngei i, Mizo ka hawipa nih a chimmi cu, "Mizoram kan tha a thut dan cu a mak taktak. Dum tuahnak caah tangka loan kan cawi le banhla kha a hram in cing lo i, zoh ding ah a kung kan cin. Dum zoh tu nih an zoh i a hring ko. An kalni thaizing cun a uai i a thi dih a ti. Camdur Project cu cozah nih leikuang tuah ding a ti le tangka tam taktak a chuak. Leikuang pakhat hmanh tuah lo i, leikuang dang facang thatha kha hman an thlak le, Camdur Project facang a si tiah India cozah kha an hmuhsak hna le India cozah nih an theihnak ahcun Camdur Project hi facang tam tuk a chuak cang le Mizoram cu facang kuat hau ti lai lo tiah an ti le kan car ko..." tiah cat lo in a rak chim (A si le si lo cu thei ve hlah). Cu nih a langhtermi cu Mizo hi zeitluk in dah an tha a rak tlawm timi a si (Laimi zong hi a tu hi kan tha a thu tuk ve cang le Mizoram minung tu hi rian an tuan tuk ve cang ti a si).
Mizo le Laimi nih hin Democracy hi ningcang lo in kan hman rua tiah ka ruat. Thanchonak (development) le Loan (tangka cawimi) hi kan hmuh ning le kan hman ning a dik lo. Democracy hi a silo ning in kan hman i kan kalpi tiah ka ruat. Zeicatiah democracy nih ram thanchonak a van chuahpimi hi awl zang tuk in, tangka hmuh kan duh. Ka hmuhmi zong khawng lo in awlzang tuk in kan hman. Hmailei caah khua thuk deuh le fak deuh le sau deuh in kan ruat lo. Thanchonak tangka hi a dih kho lo ding in kan ruah. Mizo pawl Kokek Sualnak a simi "thathutnak" nih Lairam zong a kan tlak ve i, a tu hi Mizo nakin kan thathut a zual deuh cang ti a si. Hi thathut hi tih a nung taktakmi Kokek Sualnak a si. Bible zong nih thathut a thatlonak tam tuk a kan chimh.
Mizo i an Original Sin a dang pakhat cu, "Midang nak in sang le tha" in an i hmuhmi khi a si. Ngaikuang nih ka umnak li lian timi khi an si ve ko. An unau Laimi zong hi a rak kan nihsawh tuk. "Ek a nam deuhmi an hmuh hmanh ah, Burma ek" tiah an rak kan ti. "Pawih ho" tiah an rak kan ti. Aizawl khi London changtu ah an ruah. A tam deuh cu Mizoram nak ram tha khi vawlei ah a um ve ti khi an ruat kho lo. An theihhngalh (knowledge) a rak tlawm ngaingai i, cucaaah an ram khi "Zawl ngei le thupuan" nih an buai taktak hna. Zumh lo ding zong an i zumh. Zumh ding zong an zum lo. An hmuh khawhmi vawlei khi a rak bi taktak ve. Nihcuahei ah Tio le Tipi, Nitlaklei ah Vairengte le Goliship tiang bak cu an rak hmu kho tuk lo i, an mawh lo. An van a rak bi tuk. An thlam kauhter deuh a hau ve cang.
Laimi kan kokek sualnak dang zeidah a um rih? Laimi sualnak sal ah mi tambik a kan phaktertu kan Kokek Sualnak dan zeidah a um rih? Kan zoh ve rih lai.
Laimi kan kokek sualnak cu "Zuu kan ram tukmi hi a si." Zu nih cun Laimi a kan hloh thluahmah ko. Laitlang ah zuu nih a kan buai taktak. Thantlang le Hakha hrawng cu "Zuu a dingmi cu an tar kho ti lo" ti a si. Ziah tiah cun "An no lio tein zuu nih a thah hna le kum no tete in an thi lengmang ti a si."
Kan pipu chan in "zuu din hi Laimi kan Original Sin a si. Krihfa kan si an ti hnu zong ah kan thlah kho ti lo. Lairam lawng ah kan ri lo. Kalaymyo, Mandalay le Yangon tiang zongah kan ri ko. Laimi kan kalnak paoh ah "zuu nih a kan dawi." Malayis kan kal zong ah zuu nih a kan buai. Europe zongah a kan buai. Australia zong ah a kan buai. USA ahcun a kan buai chinchin. Riantuanlo in zuu a camhmi an tam tuk cang. Nupi fate he aa thenmi zong an tam tuk cang. Mah le mah aa thatmi zong an tlawm ti lo. Motor accident thi zong kan tlawm ti lo. Thawngtla cu theih cawk hmanh an si ti lo.
Laimi zeitluk in dah zuu kan din? Kan cozah riantuan tampi zong zuu nih a hrawhmi an tlawm ti lo. Fimchimtu Saya tam tuk hi zuu a camhmi an si. Zeitindah fim an chimhmi siangngakchia cu an that khawh lai? Kan mirum tampi zuu he aa zimi an tam tuk. Motor driver le motor cycle mawngmi zuri mi ruang ah minung zeizat dah kan nunnak a liam cang? Kan mifim cathiam cheukhat cu zuu van ti ahcun, "careuh" tluk a simi an um. Politician cheukhat cu zuu an din pin ah zuu an tanh rih. Ningzak thil taktak a si. Zeitindah ram hruaitu hmanh mawng chepchup in an um ahcun zeitin dah ram cu a thancho khawh ti lai?
Cucaah Laimi a daw i, Lairam a tanhmi nih cun, zuu a din awk a si lo. Zudingmi politician cu zeitluk a fim le a zaat zong ah Laimi nih thimfung (vote) pek bak lo ding a si. Zeicatiah Laimi a kan hlotu le sunghbau tambik a kan petu hi zuu a si.
Evangelist le pastor cheukhat zong zuding an um ti a si. Cucu ningzak thil a si. Kan miphun caah ningzak thil taktak a si. Zuu in a khatmi biaknak hruaitu nih cun zeitindah mipi cu thlarau cun an khahter khawh rua hna hnga? Palik ralkap cu chim hau lo. An ding lawlaw. Palik le ralkap piangthar cu an tlawm ngaingai lai.
Laimi kan Origainal Sin a simi zudin hi kan miphun nih kan teilo ahcun Limi cu hi hnu kum 300 ahcun kan ci a mit kho. Hi kan Original Sin hi kan tei lo ahcun, Lairam khi Bible nih a huat taktakmi thathumi an tawr te lai. Cathiam lo an tawr te lai. Chimh khawhlomi le riantuan huamlomi an tawr te lai. Tangka hman le an duh tung lai i, Lairam ah buainak a phunphun a chuak te lai. Firtleinak a karh lai. Drug a karh lai. Nu aa zuarmi an um te lai. Damiah taih a um lai. Nuva buainak a karh lai i, nuva tang thennnak a karh lai. Cu tikah telefa vaivuanmi an tam chinchin lai. Zudin a karh deuh ve lai. Riantuan an huam lo tik ah, kan sifah a zual lai. Cu tik ah, tangka chuh le vuakden a karh lai. Thilri fir a karh lai. Bank bauh tiang a karh lai. A hnu bik ah mithah lainawn le mahthahnak tampi a chuak te khomi a si.
Cucaah unau ruah a herh. Laimi kan Kokek Sualnak nganbik pahnih cu na fiang ko cang lai. Pakhatnak cu "Mah khua, mah tlang, mah peng, mah holh" timi mah pengtlang tanh tuknak lungput le zudin kan hman tukmi hi an si. Hi thil pahnih hi Laimi Krihfa tampi zong kan luat kho rih lo. Hi Kokek Sualnak pahnih in kan luat dih hlan cu, Lairam hi a thancho hnga tluk a thangcho kho ti lai lo!
Wednesday, September 18, 2019
Thursday, September 5, 2019
"Kal Lung" Umlonak Ding Caah Tuah A Herhmi Thil
USA ka phak hnu ah, Laimi chung ah kal lung (kidney stone) ummi tam ngai ka hmuh cang hna. "Ka kal ah lung a rak um i, a mah tein a chuak" a timi zong an tlawm ti lo. "Malayisa ka um lio ah ka kal ah lung a rak um bal" tiah a timi zong an tlawm ti lo. Kal lung hi a mah tein a chuakmi a um. A cheu cu a leng in "laser" in an khuai. A cheu cu kal lung khuainak sobul in an tuk i a leng in an khuai. A cheu cu hlai i lak a hau.
A cheu cu caan saupi tiang fah an thei lo. A cheu cu a um ka tein fah an thei. India pa pakhat cu a kal ahcun lung tam taktak an lak piak. Cucu a rak nung ko. Cu zatzat a um tiang hi, midang bantuk in a nung ve le a dam ve ko.
2015 ah Tuluk ram Zhejiang Province ummi, Dongyang People's Hospital i doctors nih, mizaw pa "Mr. He" timi pa kal in, kal lung 420 an lak piak. Hi pa hi a hlan zong ah an rak lak piak cang ti a si. A paw a fak i CT Scan in an zoh tik ah, a kal hi lung a khah bak in a khat ti a si.
Kal lung umnak a ruang bik cu "calcium oxalate" timi calcium dat a tam tuk caah a si. Cun taksa ah tii a tlawm tuk caah a si ti a si, Ti hnawmtam din ruang le zeidang tampi ruang zongah a chuak khomi a si. A ruang bik cu tii din tlawm tuk hi a si an ti. USA hmanh ah, hi tluk in tii an ding le an tii a thianghlim nain, kum fatin kal lung a ngei tharmi hi 200,000 lengmang an um ti a si.
Cucaah kan kal i lung umlonak ding caah, man fak lo le man din tein tuah khawhmi tete a rak um ko. Cucu tuah ahcun kal ah lung um hi a har deuh. Ngandamnak aa dan cio caah, hihi na tuah ahcun na kal ah lung a um bak lai lo timi cu a si lo. A sinain na tuah ahcun kal lung um a har deuh tinak a si.
Voi tampi cu, minung nih eidin zia kan thiam lo caah le ngandamnak he aa tlak in kan eidin lo caah, Pathian nih dawh le tha tein a kan sermi kan taksa hi, rawk a zaat hlan ah aa rawk i, thih a zaat hlan ah a thimi zong tampi kan um tawn ko. Cucaah kan eidin tikah, ngandamnak ruat bu tein ei a herh.
Kal lung a um tik ah, a fah tuk caah taksa zong zawt khawh a si. Paw a fak. Atu le tu an zun a chuak. A zun le an zung kho fawn lo. A caan ahcun zun ah hnai a um. Zun zun khawh lo ahcun taksa a phing kho. Tha tein zoh lo ahcun thih khawh a si. Dam ko hmanh ah, a zual tuk ahcun kal rawk khawh a si. Voi khat a um cang hnu ahcun um than khawh lengmang a si. Cucaah a voikhatnak tein um lo ding tein i ralrin le zuam a herh. Tih a nung ngaingaimi a si caah, ngeih lo ding in a hlankan in ralrin a herh.
Kal ah lung a um ning hi khuaruahhar ngai a si. Minung nih kan dinmi tii le haang pawl vialte i a ummi dat pawl kha, kal nih tha tein a hman khawh lo tik le zun ah a lanh khawh lo tik ah, duhsah tein kal ah aa khawng i, a hnu ah lung ah aa cangmi a si. Kal ah lung a um tikah, an zun an zun tik ah zun a sen. Zun tik ah chiatha a fak. Kal a fah caah keng a fah chih. Tak a sa i, zawt phun in an um.
Kal ah lung a um lo nak ding caah a tanglei thil hna hi tuah chung a herh.
1. Tii tampi in din ding
Laimi hi ti hal lawng ah ti din kan hmang. Hihi thil pawi ngai a si. Minung taksa i cheuthum cheuhnih hi tii a si. Tii tampi din lo ahcun zun a chuak ding a um ti lo. A chuah lo ahcun kan eidinmi ti le rawl lak in, nengnawi kha a ne ah an tla kho i, a hnu ah lung ah ah aa cang kho. Upa pakhat nih nikhat ah tii hi hrai 8-10 nan din lai ti a si. Kal ah lung a ummi hna hi, nikhat ah tii hrai 8-10 nak tlawm a dingmi an si ti a si. Laimi hi cu hrai 3-4 hmanh hi kan ding hna lo.
2. A almi tlawm deuh in ei a hau
Cite le a almi nih hin, minung taksa chung ah tii a zorter caah, zun a tlawmter khawh i, kal ah lung um ding kha a lam a fawiter deuh. Cucaah a al tukmi thil sum a herh. A almi ei ahcun tiihang tam deuh din piak a herh. Laimi hi cite kan ei tuk,, Ngapih te hna zong hi kal lung umter khotu an si.
3. Sa tlawm deuh in ei ding
Anhringso ah a ummi "sa-dat" (protein) pawl cu minung kan taksa caah chiatnak a chuahpi lo nain, kan eimi 'sa' paohpaoh ah a ummi sa-dat (protain) nih cun, Zun Acid (Urine Acid) a kaiter deuh caah, kal ah lung um ding hi lam a tamter deuh ti a si.
4. Vitamin C tlawm deuh in ei ding
2013 ah mifimmi nih an hlathlaimi in an hmuhmi cu, anhringso le thei ah a ummi Vitamin C nih cun, minung kal ah lung umnak ding hi a chuahter lo nain, Vitamin C aiawh ah ser chawmmi Vitamin C pawl nih cun, kal ah lung umnak ding hi, a lam a tamter deuh tiah an ti.
5. Simum ei tik ah cip tein khai ding
A cheu kal riantuannak a caklomi cu simum ei tik ah, cip tein rian le khai ding a si an ti. Zeicatiah simum tete kha ti kho lo in, kal ah a tang i a benh kho tiah sibawi tampi nih an ruah.
-------------------------------------------------------
Zohchihmi ca
Kidney Stones
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-stones/symptoms-causes/syc-20355755
A cheu cu caan saupi tiang fah an thei lo. A cheu cu a um ka tein fah an thei. India pa pakhat cu a kal ahcun lung tam taktak an lak piak. Cucu a rak nung ko. Cu zatzat a um tiang hi, midang bantuk in a nung ve le a dam ve ko.
2015 ah Tuluk ram Zhejiang Province ummi, Dongyang People's Hospital i doctors nih, mizaw pa "Mr. He" timi pa kal in, kal lung 420 an lak piak. Hi pa hi a hlan zong ah an rak lak piak cang ti a si. A paw a fak i CT Scan in an zoh tik ah, a kal hi lung a khah bak in a khat ti a si.
 |
| Mr. He nih a kal chung in an chuahmi lung plastic in aa putmi |
Cucaah kan kal i lung umlonak ding caah, man fak lo le man din tein tuah khawhmi tete a rak um ko. Cucu tuah ahcun kal ah lung um hi a har deuh. Ngandamnak aa dan cio caah, hihi na tuah ahcun na kal ah lung a um bak lai lo timi cu a si lo. A sinain na tuah ahcun kal lung um a har deuh tinak a si.
Voi tampi cu, minung nih eidin zia kan thiam lo caah le ngandamnak he aa tlak in kan eidin lo caah, Pathian nih dawh le tha tein a kan sermi kan taksa hi, rawk a zaat hlan ah aa rawk i, thih a zaat hlan ah a thimi zong tampi kan um tawn ko. Cucaah kan eidin tikah, ngandamnak ruat bu tein ei a herh.
Kal lung a um tik ah, a fah tuk caah taksa zong zawt khawh a si. Paw a fak. Atu le tu an zun a chuak. A zun le an zung kho fawn lo. A caan ahcun zun ah hnai a um. Zun zun khawh lo ahcun taksa a phing kho. Tha tein zoh lo ahcun thih khawh a si. Dam ko hmanh ah, a zual tuk ahcun kal rawk khawh a si. Voi khat a um cang hnu ahcun um than khawh lengmang a si. Cucaah a voikhatnak tein um lo ding tein i ralrin le zuam a herh. Tih a nung ngaingaimi a si caah, ngeih lo ding in a hlankan in ralrin a herh.
Kal ah lung a um ning hi khuaruahhar ngai a si. Minung nih kan dinmi tii le haang pawl vialte i a ummi dat pawl kha, kal nih tha tein a hman khawh lo tik le zun ah a lanh khawh lo tik ah, duhsah tein kal ah aa khawng i, a hnu ah lung ah aa cangmi a si. Kal ah lung a um tikah, an zun an zun tik ah zun a sen. Zun tik ah chiatha a fak. Kal a fah caah keng a fah chih. Tak a sa i, zawt phun in an um.
 |
| Doctors nih kal in an charmi lung pawl |
Kal ah lung a um lo nak ding caah a tanglei thil hna hi tuah chung a herh.
1. Tii tampi in din ding
Laimi hi ti hal lawng ah ti din kan hmang. Hihi thil pawi ngai a si. Minung taksa i cheuthum cheuhnih hi tii a si. Tii tampi din lo ahcun zun a chuak ding a um ti lo. A chuah lo ahcun kan eidinmi ti le rawl lak in, nengnawi kha a ne ah an tla kho i, a hnu ah lung ah ah aa cang kho. Upa pakhat nih nikhat ah tii hi hrai 8-10 nan din lai ti a si. Kal ah lung a ummi hna hi, nikhat ah tii hrai 8-10 nak tlawm a dingmi an si ti a si. Laimi hi cu hrai 3-4 hmanh hi kan ding hna lo.
2. A almi tlawm deuh in ei a hau
Cite le a almi nih hin, minung taksa chung ah tii a zorter caah, zun a tlawmter khawh i, kal ah lung um ding kha a lam a fawiter deuh. Cucaah a al tukmi thil sum a herh. A almi ei ahcun tiihang tam deuh din piak a herh. Laimi hi cite kan ei tuk,, Ngapih te hna zong hi kal lung umter khotu an si.
3. Sa tlawm deuh in ei ding
Anhringso ah a ummi "sa-dat" (protein) pawl cu minung kan taksa caah chiatnak a chuahpi lo nain, kan eimi 'sa' paohpaoh ah a ummi sa-dat (protain) nih cun, Zun Acid (Urine Acid) a kaiter deuh caah, kal ah lung um ding hi lam a tamter deuh ti a si.
4. Vitamin C tlawm deuh in ei ding
2013 ah mifimmi nih an hlathlaimi in an hmuhmi cu, anhringso le thei ah a ummi Vitamin C nih cun, minung kal ah lung umnak ding hi a chuahter lo nain, Vitamin C aiawh ah ser chawmmi Vitamin C pawl nih cun, kal ah lung umnak ding hi, a lam a tamter deuh tiah an ti.
5. Simum ei tik ah cip tein khai ding
A cheu kal riantuannak a caklomi cu simum ei tik ah, cip tein rian le khai ding a si an ti. Zeicatiah simum tete kha ti kho lo in, kal ah a tang i a benh kho tiah sibawi tampi nih an ruah.
-------------------------------------------------------
Zohchihmi ca
Kidney Stones
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-stones/symptoms-causes/syc-20355755
Tuesday, September 3, 2019
Mahthahnak A Karh
"Mahthahnak" timi hi Mirang holh in suicide timi a si. Minung a mah le mah aa thatmi tinak a si. Kum fatin tein minung 800,000 tluk hi, a phunphun tein an mah tein an i that ti a si. Second 40 chung ah minung pakhat nih mahthahnak an tuah ti a si. Vawleicung minung tambik thihnak a ruang hi, an zoh tik ah mahthahnak in a thimi hi a tam bik an si tiah an ti.
Hi a thatmi chung ah hin, mino kum 15-29 kar hi a tam bik an si. A ruang pakhatkhat ruang ah, hi mino pawl hi fawi tein an i that ko ti a si. A liamcia kum 20 lio ahcun, USA ah mahthahnak hi a tlawm ngai nain, a karh chin lengmang i 25% bak a karh cang ti a si. A liamcia kum 10 chung tu ahcun, kum 10-17 kar hi aa thatmi hi tihnung taktak in a karh ti a si. Hi kum 10 chung ahcun aa thatmi hi an karh tuk caah, 70% in a karh tiah an ti.
Khuaruahhar ngai a simi cu, Lairam kan um lio ah mahthahnak a tuahmi ka thei setsai bal hna lo. Asinain Malaysia le USA kan phak hnu ahcun, Laimi mahthahnak a tuahmi an tlawm ti lo. Cucaah USA ummi Laimi zong ralrin kan herh. A ruang tampi um khomi lakah, nunnak ah kan lungre a theih i kan nunnak aa tet tuk caah a si khomi a si.
USA ah hin, nikhat ah minung 121 mahthahnak in an thi i, pa hi 93 an si. Mirang pa hi aa thatmi an tam khun ti a si. 2007 in 2015 kar ah hin, USA ah nu aa thatmi hi a let (2) in an karh ti a si. Kum 8-25 karlak minung hi, 8.8% hi mah tein an i that ti a si.
Mah thahnak hi a ruang tampi a um i, aa thatmi lak i 32% cu lungthin damlonak (depression) ruangah a si an ti. Depression hi theih a har tuk caah, thlawp mah lo le thlawp awk thalo in an um i, a donghnak ah an i that tawn ti a si. Chiatha khat aa ummi hna i thahnawnnak zong hi, a let (4) bak in a karh i, ralkap pension hi nikhat ah minung 20 tluk hi, USA ah an i that ti a si. Ral ram ah harnak an tonmi le an ram an kir tik ah, harnak an tonmi a tam tuk caah an celh ti lo i, an i thahnak a si tiah an ti.
Vawleicung ah mahthahnak a tam bik nak ram cu, (1) Lithunia; (2) Russia; (3) Guyana; (4) South Korea le (5) Belarus an si. Khuaruahhar ngai a simi cu Lithunia, Russia, Belarus hna hi hlanlio Soviet Union timi USSR kha an an si. South Korea zong hi, an ram a thancho hnu in aa thatmi an tam chin lengmang nak a si i, mahthahnak le sehlei thanchonak hi aa peh ko tiah mifim pawl nih an ti.
A cunglei ram (5) hna hi mahthahnak a sannak bik ram an si nain, tambik aa thatmi ram cu an si lem lo. 2019 cazin ning in zoh tikah, mahthahnak tambik a tuahmi ram (7) hna le aa thatmi zat cu hi tin a si. Hihi World Popuation Review ah zoh khawh a si.
Ram Min Aa thatmi milu
1. India 220,481
2. Tuluk 138,482
3. Russia 45,178
4. Japan 23,532
5. Nigeria 18,608
6. Brazil 13,616
7. South Korea 13,765
Korea ka hawipa nih a rak chim i, "Korea cu nupi fate cawm khawhlo hna hi kan tih tuk le rian hna an van phuah hna i, an lungre a theih nawn ahcun chungkhar pa bik hi mahthahnak tuah an hmang ee" tiah a rak ti bal. Pam le harsat zong ah aa thatmi an tam ngai ti a si. Japan zong hi an ram ah mahthahnak a tam. Hihi an ram ah technology a san tukmi, nunning a san tukmi le a cheu cu hawikawmhnak (social) ruang ah a si an ti.
Mah thahnak hi a ruang tampi a um i, a cheu cu lungthin damlonak ruangah a si bik. A cheu cu mi nih serhsat (bully) an celh lo ruangah a si. A cheu cu harnak le damlonak an ton caah an celh ti lo i an i that. A cheu cu sifah ruang ah a si. A cheu cu zudin saei ruangah a si. A cheu cu ritnak sii tongh ruangah a si. A cheu cu ngaknu tlangval i co lo ruang hna ah a si. USA ah tleirawl pawl tambik thahnak a ruang pakhat cu, "bully" timi ruangah a si an ti. A cheu cu ngaknu tlangval i duh tuk ruang le i colo ruangte hna ah an i that tawn hna ti a si.
Mah thahnak hi vawleicung khuazakip ah a zor lei phek siloin a karh lei phek a si. A ruang bik cu theih khawh a si lo. Ram rum zong ah tampi a chuak i ram sifak zong ah a tlawmte ko. Nitlaklei ah mahthahnak a san cemnak ram cu, Belgium a si i, minung 100,000 ah 20.7 an i that ti a si. Cu ram hna cu ram rum ngai le a nung kho ngaimi ram an si ko. Cucaah mahthahnak hi ram a nuamh le naumhlo he zong aa pehtlai lo tiah ruah a si.
Tahchunhnak ah, "vawleicung ah aa nuam bikmi ram kan si" tiah aa timi Bhutan cu mahthahnak hi a rak sang ngai ve ko. Minung 100,000 ah 11.4 an i that ti a si. Hi ram hi, a buaktlak in Gross National Happiness (GNP) a sang cemmi ram a si.
Mahthahnak hi, ram sifah le har he zong aa pehtlai lem lo ti a si than. Vawleicung ah ral aa tu bikmi ram pakhat Afghanistan ram cu minung 100,000 ah 4.7% lawng mah tein aa thatmi an si. Iraq cu 3% lawng an i that Syria cu 1.9% lawng an i that. Cucu khuaruahhar ngai a si tiah mifim nih an ti. Hi ram thum i aa thatmi hna hi, lungthin zawtnak ruangah maw a si? Damlo ruang ah dah a si timi cu a fiang lo. Ram tampi ahcun lungthin damlo ruang le zawtfah tuk caah mahthahnak an tuah bik ti a si.
Laimi zong hi, kan tuanbia zoh tikah Lairam ahcun ka si a fak i, kan harsa tuk ko nain mahthahnak hi a tlawm taktak. Ralkap cozah chiakha tang hmanh ah mahthahnak hi a tuahmi an um set lo. Asinain nihin ni ahcun Laitlang le Yangon tibantuk ah a ummi Laimi chungah mahthahnak hi a tam deuh chin lengmang cang.
Cun Malaysia kan van kal i, mahthahnak zong a karh deuh pin ah mithah lainawn zong a karh deuh ngai. Ram thumnak US, Europe, Australia le a dang ram tam nawn ah, Laimi zong mahthahnak in a thimi an tlawm ti lo. Laitlang le Kawlram nakin a let 10 in a tam deuh lai tiah ka ruat.
Cu lak zong ahcun, Laimi minotete aa thatmi an tam chin lengmang cang. Naite ah mi pakhat nih a chim i, "Laimi mino keimah le keimah thah ka tim" a timi minung 20 tluk nih an chimmi bia ka theih tiah a ti. Cucu ruah ah, thil pakhatkhat cu ramdang Laimi kan sining ah, aa palhmi a um ko. Kan kalning a diklomi a um ko rua tiah ka ruat. Zei dah kan baumi a si? Zeidah kan tlolhmi a si timi ruah lo awk a tha ti lo. A tu naite zong ah khua pakhat ah, Laimi mahhthahnak in kan thi than ko.
Cucaah Laimi hi zeica dah ramdang ah aa thatmi kan tam chin lengmang hnga timi hi, Laimi chanthar mino deuh nih hlathlainak tuah a herh ko cang. Hruaitu te zong nih ramdang Laimi kan buaimi zeidah a si timi hi biatak tein ruah le tuak kan herh. Kan buainak (piahtana) ngan bik hi zei dah a si? Pathian kan theihlo ruangah a si maw? Zudin ruang ah a si maw? Tangka ruang ah a si maw? Nuleva lunghmuh thiamlo ruangah a si maw? Fale ruang hna a si maw? Laitlang lei chungkhar ruang hna a si maw?" timi kap tampi in ruah le zoh a herh.
US lawng silo in, Laitlang le Yangon zongah Laimi mahthahnak a tuahmi kan tam deuh chin lengmangmi zong biatak tein ruah le hlathlai le a phi kawl a herh cang. Voi tampi cu lungsi hnangamnak a umlo caah caah mahthahnak hna hi hi a chuakmi a si. Cucaah chaw le innlo thanchonak nih lungsi hnangamnak a chuahpi kho lo timi fian a herh bak cang.
Minung cu kan i lo cio lo. Kan piahtana zong aa lo cio lai lo. Mahthahnak tuah tik zongah a ruang aa lo cio lai lo. Asinain a tam bik cu "lungthin nuamhlonak" ruang deuh ah a si caah, Laimi mi tampi an i thahnak a hram kan theih khawh ahcun Laimi tam deuh kan him kho men. Cucaah kan khua, kan
--------------------------
Zohchihmi ca
1. Suicide Rate By Country 2019
http://worldpopulationreview.com/countries/suicide-rate-by-country/
Hi a thatmi chung ah hin, mino kum 15-29 kar hi a tam bik an si. A ruang pakhatkhat ruang ah, hi mino pawl hi fawi tein an i that ko ti a si. A liamcia kum 20 lio ahcun, USA ah mahthahnak hi a tlawm ngai nain, a karh chin lengmang i 25% bak a karh cang ti a si. A liamcia kum 10 chung tu ahcun, kum 10-17 kar hi aa thatmi hi tihnung taktak in a karh ti a si. Hi kum 10 chung ahcun aa thatmi hi an karh tuk caah, 70% in a karh tiah an ti.
Khuaruahhar ngai a simi cu, Lairam kan um lio ah mahthahnak a tuahmi ka thei setsai bal hna lo. Asinain Malaysia le USA kan phak hnu ahcun, Laimi mahthahnak a tuahmi an tlawm ti lo. Cucaah USA ummi Laimi zong ralrin kan herh. A ruang tampi um khomi lakah, nunnak ah kan lungre a theih i kan nunnak aa tet tuk caah a si khomi a si.
USA ah hin, nikhat ah minung 121 mahthahnak in an thi i, pa hi 93 an si. Mirang pa hi aa thatmi an tam khun ti a si. 2007 in 2015 kar ah hin, USA ah nu aa thatmi hi a let (2) in an karh ti a si. Kum 8-25 karlak minung hi, 8.8% hi mah tein an i that ti a si.
Mah thahnak hi a ruang tampi a um i, aa thatmi lak i 32% cu lungthin damlonak (depression) ruangah a si an ti. Depression hi theih a har tuk caah, thlawp mah lo le thlawp awk thalo in an um i, a donghnak ah an i that tawn ti a si. Chiatha khat aa ummi hna i thahnawnnak zong hi, a let (4) bak in a karh i, ralkap pension hi nikhat ah minung 20 tluk hi, USA ah an i that ti a si. Ral ram ah harnak an tonmi le an ram an kir tik ah, harnak an tonmi a tam tuk caah an celh ti lo i, an i thahnak a si tiah an ti.
Vawleicung ah mahthahnak a tam bik nak ram cu, (1) Lithunia; (2) Russia; (3) Guyana; (4) South Korea le (5) Belarus an si. Khuaruahhar ngai a simi cu Lithunia, Russia, Belarus hna hi hlanlio Soviet Union timi USSR kha an an si. South Korea zong hi, an ram a thancho hnu in aa thatmi an tam chin lengmang nak a si i, mahthahnak le sehlei thanchonak hi aa peh ko tiah mifim pawl nih an ti.
A cunglei ram (5) hna hi mahthahnak a sannak bik ram an si nain, tambik aa thatmi ram cu an si lem lo. 2019 cazin ning in zoh tikah, mahthahnak tambik a tuahmi ram (7) hna le aa thatmi zat cu hi tin a si. Hihi World Popuation Review ah zoh khawh a si.
Ram Min Aa thatmi milu
1. India 220,481
2. Tuluk 138,482
3. Russia 45,178
4. Japan 23,532
5. Nigeria 18,608
6. Brazil 13,616
7. South Korea 13,765
Korea ka hawipa nih a rak chim i, "Korea cu nupi fate cawm khawhlo hna hi kan tih tuk le rian hna an van phuah hna i, an lungre a theih nawn ahcun chungkhar pa bik hi mahthahnak tuah an hmang ee" tiah a rak ti bal. Pam le harsat zong ah aa thatmi an tam ngai ti a si. Japan zong hi an ram ah mahthahnak a tam. Hihi an ram ah technology a san tukmi, nunning a san tukmi le a cheu cu hawikawmhnak (social) ruang ah a si an ti.
Mah thahnak hi a ruang tampi a um i, a cheu cu lungthin damlonak ruangah a si bik. A cheu cu mi nih serhsat (bully) an celh lo ruangah a si. A cheu cu harnak le damlonak an ton caah an celh ti lo i an i that. A cheu cu sifah ruang ah a si. A cheu cu zudin saei ruangah a si. A cheu cu ritnak sii tongh ruangah a si. A cheu cu ngaknu tlangval i co lo ruang hna ah a si. USA ah tleirawl pawl tambik thahnak a ruang pakhat cu, "bully" timi ruangah a si an ti. A cheu cu ngaknu tlangval i duh tuk ruang le i colo ruangte hna ah an i that tawn hna ti a si.
Mah thahnak hi vawleicung khuazakip ah a zor lei phek siloin a karh lei phek a si. A ruang bik cu theih khawh a si lo. Ram rum zong ah tampi a chuak i ram sifak zong ah a tlawmte ko. Nitlaklei ah mahthahnak a san cemnak ram cu, Belgium a si i, minung 100,000 ah 20.7 an i that ti a si. Cu ram hna cu ram rum ngai le a nung kho ngaimi ram an si ko. Cucaah mahthahnak hi ram a nuamh le naumhlo he zong aa pehtlai lo tiah ruah a si.
Tahchunhnak ah, "vawleicung ah aa nuam bikmi ram kan si" tiah aa timi Bhutan cu mahthahnak hi a rak sang ngai ve ko. Minung 100,000 ah 11.4 an i that ti a si. Hi ram hi, a buaktlak in Gross National Happiness (GNP) a sang cemmi ram a si.
Mahthahnak hi, ram sifah le har he zong aa pehtlai lem lo ti a si than. Vawleicung ah ral aa tu bikmi ram pakhat Afghanistan ram cu minung 100,000 ah 4.7% lawng mah tein aa thatmi an si. Iraq cu 3% lawng an i that Syria cu 1.9% lawng an i that. Cucu khuaruahhar ngai a si tiah mifim nih an ti. Hi ram thum i aa thatmi hna hi, lungthin zawtnak ruangah maw a si? Damlo ruang ah dah a si timi cu a fiang lo. Ram tampi ahcun lungthin damlo ruang le zawtfah tuk caah mahthahnak an tuah bik ti a si.
Laimi zong hi, kan tuanbia zoh tikah Lairam ahcun ka si a fak i, kan harsa tuk ko nain mahthahnak hi a tlawm taktak. Ralkap cozah chiakha tang hmanh ah mahthahnak hi a tuahmi an um set lo. Asinain nihin ni ahcun Laitlang le Yangon tibantuk ah a ummi Laimi chungah mahthahnak hi a tam deuh chin lengmang cang.
Cun Malaysia kan van kal i, mahthahnak zong a karh deuh pin ah mithah lainawn zong a karh deuh ngai. Ram thumnak US, Europe, Australia le a dang ram tam nawn ah, Laimi zong mahthahnak in a thimi an tlawm ti lo. Laitlang le Kawlram nakin a let 10 in a tam deuh lai tiah ka ruat.
Cu lak zong ahcun, Laimi minotete aa thatmi an tam chin lengmang cang. Naite ah mi pakhat nih a chim i, "Laimi mino keimah le keimah thah ka tim" a timi minung 20 tluk nih an chimmi bia ka theih tiah a ti. Cucu ruah ah, thil pakhatkhat cu ramdang Laimi kan sining ah, aa palhmi a um ko. Kan kalning a diklomi a um ko rua tiah ka ruat. Zei dah kan baumi a si? Zeidah kan tlolhmi a si timi ruah lo awk a tha ti lo. A tu naite zong ah khua pakhat ah, Laimi mahhthahnak in kan thi than ko.
Cucaah Laimi hi zeica dah ramdang ah aa thatmi kan tam chin lengmang hnga timi hi, Laimi chanthar mino deuh nih hlathlainak tuah a herh ko cang. Hruaitu te zong nih ramdang Laimi kan buaimi zeidah a si timi hi biatak tein ruah le tuak kan herh. Kan buainak (piahtana) ngan bik hi zei dah a si? Pathian kan theihlo ruangah a si maw? Zudin ruang ah a si maw? Tangka ruang ah a si maw? Nuleva lunghmuh thiamlo ruangah a si maw? Fale ruang hna a si maw? Laitlang lei chungkhar ruang hna a si maw?" timi kap tampi in ruah le zoh a herh.
A cheu Lairam chungkhar cu, ramdang ummi hi "khingrihnak" tam tuk an pek hna i, hi zong hi Lailei chungkhar nih kan i ralrin a herh taktak cang. Ramdang ummi kan fale an tlamtling maw tling lo timi zong ruat lo in, tangka cah thlawrh in cah i nuva buai lak tuahmi chungkhar zong kan tam tuk. Hihi Lailei nulepa le ulenau nih ralrin a herh cang. Laimi hi kan chungkhar buainak (problem) a tam tuk. Hihi kan miphun caah khingrihngak zong tampi a chuahter cang.
US lawng silo in, Laitlang le Yangon zongah Laimi mahthahnak a tuahmi kan tam deuh chin lengmangmi zong biatak tein ruah le hlathlai le a phi kawl a herh cang. Voi tampi cu lungsi hnangamnak a umlo caah caah mahthahnak hna hi hi a chuakmi a si. Cucaah chaw le innlo thanchonak nih lungsi hnangamnak a chuahpi kho lo timi fian a herh bak cang.
Minung cu kan i lo cio lo. Kan piahtana zong aa lo cio lai lo. Mahthahnak tuah tik zongah a ruang aa lo cio lai lo. Asinain a tam bik cu "lungthin nuamhlonak" ruang deuh ah a si caah, Laimi mi tampi an i thahnak a hram kan theih khawh ahcun Laimi tam deuh kan him kho men. Cucaah kan khua, kan
--------------------------
Zohchihmi ca
1. Suicide Rate By Country 2019
http://worldpopulationreview.com/countries/suicide-rate-by-country/
Hurricane Dorian Nih A Chuahpimi Rawhralnak
 |
| Bahamas Tikulh ram cungah Hurricane Dorian a hran lio |
Vawleicung khuacaan aa thlengmi ruangah, hi thli (4) hi an tam chin lengmang i, a tha a cakmi thlipi zong an tam chin lenmang ti a si. A tu lio ah a hrang cuahmahmi, Hurricane Dorian zong hi a fak taktakmi hurricane pakhat a si. Hurricane hi Atlantic Rili in a chuakmi thlipi a si i, tih a nung taktak. Ruah tam tuk a zawi chih caah, tilian a ratpi chih tawn i, cu tilian nih khuaram le hlei le innlo tam tuk hi a hrawh tawn. A caan ahcun khua hi a ning bak in a hrawh i, insurance company zong sunghnak a chuahpi tertu thlichia pakhat a si.
 |
| Hurricane Dorian nih Bahamas tikulh a phak lai khuadawm |
Bahamas Tikulh cu an hmet tuk caah, tikulh fa deuh tete cu an chuahtak cang i, tikulh lian deuh ah an zamter hna. A cheu cu an zam duh bak lo. Khua cheukhat cu rili in pe 5 lawng a san caah, rili tilet nih a hrawh hna lai timi hi, phan a um taktak. Mi vialte cu, a fek deuhmi tlung, biakinn, sianginn le thlihran thuhnak inn ah an zam hna. Electric tung tam tuk a thluk. Inn tam ngai a hrawh cang. Thingkung tam tuk a phur cang. Tii phum an tih caah, inncung a sannak ah a cheu an zaam hna.
 |
| Hurricane Dorian a hrannak lam |
Joy Jibrilu, director general of the Bahamas' Ministry of Tourism le Aviation nih, "Innlo le lamsul aa rawkmi cu a tam tuk ko nain, vanthat ah minung pakhat hmanh an thi hraw rih lo" tiah a rak ti. Rilikam hotel zong tampi an khar. Asinain Bahamas hi ni hnih chung a hranh tik ah, minung 43 cu an thi cang ti a si. Rawhnak hi zeitluk dah a chuahpi timi an tuak kho rih lo. Khua a hrawhmi cu a tam tuk hringhran cang i, hi bantuk ram sifak caah cun hrimh than ding hi a fawi lo ti a si.
Red Cross biachimtu Matthew Cochrane nih, "Grand Bahama le Abaco khua i, inn 13,000 asiloah inn vialte i 45% cu a hrawh asiloah fak taktak in thli nih a hrawh hna. UN hruaitu hna tuaknak ah, thlipi nih fak bik a hrawhnak tikulh ah hin, minung 60,000 hi eidin bawmh an hau tiah an ti. Red Cross tuaknak ahcun minung 62,000 hi dinti an ngei lo i bawmh an herh ko" tiah an ti. Bahamas cu "raltuknak hmunhma" (war zone) bantuk a si ko ee tiah thawngpang chimtu pawl nih an ti. An ram hi zeitik hmanh ah a hlan bantuk cu a si bal ti lai lo ti a si.
 |
| Freeport khua, Bahama ah lamcung motor tii nih a phummi hna |
Dorian hi suimilam pakhat ah meng 185 mph (295 kph) in a rang. Thli aa hermi a rannak hi 220 kph a phan. Atlantic Rilipi in a rak chuak i tlang ah a tlami hurricane vialte lak ah a fak bik a si. 1935 Labor Day ah Atlantic Rilipi in a rak hrangmi hurricane he an fah ning aa tluk bak ti a si. Cu lio ahcun Hurricane hi min an rak sak rih hna lo. Hurricane Dorian zong hi, Labor Day lai ah a hrang ve.
Dorian hi Florida lei hawih in a rak ithawn ziahmah nain Carolinas ramkulh lei ah a kai than lai ti a si. USA ramchung taktak cu a phan lai lo nain, South Carolina le North Carolina ah Category-2 in a lut lai ti a si. Cucu suimilam pakhat ah meng 110 tluk in a cak mi a si caah, a fekfuanlomi innlo cu a hrawh khawh ngai rih. Atu zong ah thli cu a rak fak deuh ziahmah cang i, rili tilet zong a sang chin lengmang ti a si.
Cucaah hi ramkulh pahnih i rilikam deuh khuami 800,000 hi himnak ah zam an fial hna. A cheu cu an zam duh hawi te lai lo i, harnak tongmi zong an um te kho men. Cun tornado zong a hran chih pah i, zeimawzat rawhnak a chuak cang ti a si. Atu hmanh ah hin, thingkung a khiahmi le electric mei a hraawhnak a um pah len cang.
Dorian kongah, Pre. Trump nih "Alabama le Georgia zong zong Hurricane Dorian nih a hranh lai" tiah a diklomi a chim caah, politics ah mawhphurhnak tiang zong a chuak. A ruang cu khuacaan kong ah a diklomi chim lo ding kha Federal Laws nih a khammi a si. Chim duhmi cu, hurricane thli hi a fah caan ahcun US cozah le President le ralkap hmanh tampi buaipimi thli a si.
Dorican nih a hrantermi thli a cak ngaimi cu a phan lai i, rilikam khua cu tilian le rili tilet ralrin a hau ti a si. Dorian nih hin, ruah tampi a surter lai i, rili kam khua cu hnahnawhnak tam ngai a chuak te lai tiah an ti. Florida le nichuahlei Atlantic Rilikam ramkulh cheukhat ah hin, Category-2 in a hrang lai ti a si. Cu hmanh nih cun innlo tam ngai a hrawh khawh rih.
 |
| Hurricane thlipi a tamnak Caribbean Rili hrawnghrang ram hna |
Hurricane Dorian i a laiva hi West Palm Beach, Florida in nichuahlei meng 185 nak ah a si. Hi bantuk hurricane hi Atlantic Rilipi cungah a hrangmi a si i, kum chiar in USA nichuahlei zongah a hrang ve tawn. Abik in Carribean Rili hrawnghrang ram ah a hrang duh ngaingaimi thli a si. An ram le an si a fak tuk. Hi bantuk thlicia an ton lengmangmi hi, an ram caah thil tharsa taktak le rawhnak nganpi a petu hna a si zungzal.
Hurricane Dorian nih hin a tu zong tam tuk a hrawh piak hna. Tilian cu Noah buanchukcho bantuk in a si. Rili tilet nih inn tampi a phum hna caah, mikhamhtu pawl nih vokkuang lawng in heh tiah an kawl hna. Ke zong in mi tampi an khamh hna.
Cucaah hi ram cozah nih hin, innsak tik ah zulh dingmi upadi (code) hi tha taktak in an ser. Hurricane a hran tik zongah an innlo a him khawhnak hnga caah a si. Asinain Hurricane Category-5 hi cu tuar awk a har taktakmi a si. Inn le thingkung nih a celh in a celh lo. Vawleicung pumpi hi a lum chin lengmang i, hi bantuk thlichia hi a tam chin lengmang ahcun, nikhatkhat ahcun hi tikulh pawl hi, minung khuasaknak ah a har ngaingai te ding a si.
Hi bantuk thlichia hna hi, Lairam ah um ve sehlaw cu, kan tuar kho bak lai lo. Hakha voikhatte a cimhmi hmanh kan celh lo i, hi bantuk Hurricane nih kum chiar te a tlawm le tam a hranhmi hna ruah ahcun, hi ram hrawng minung cu zaangfak taktak an si ko. Cucaah hmun kip um Laimi zong nih $10-20 te in Red Cross in maw, a dangdang in maw hlut khawh cio ahcun a tha tuk ding a si.
Bahamas hi zeitluk in dah rawhralnak an tuar timi a tanglei hmanthlak ah zoh ahcun fiang tein hmuh khawh a si. Minung a thimi hmanh hi an tlawm deuh lehlam. An innlo rawhral ning hi a fak taktak. Bahamas mi hna caahcun, chim khawhlomi sunghbaunak le harsatnak a si ko. An caahcun vawlei caan dongh bantuk a si!
------------
Zohchihmi ca:
Total Losses in Bahamas from Hurricane Dorian Estimated at $7 billion
https://www.insurancejournal.com/news/international/2019/09/05/538980.htm
Hurricane Dorian nih hin a tu zong tam tuk a hrawh piak hna. Tilian cu Noah buanchukcho bantuk in a si. Rili tilet nih inn tampi a phum hna caah, mikhamhtu pawl nih vokkuang lawng in heh tiah an kawl hna. Ke zong in mi tampi an khamh hna.
 |
| Hurricane Dorian nih a hrawhmi khua |
 |
| Tilian nih phum a timh hna caah himnak ah zam an i timh lio |
 |
| Hurricane Dorian a hran hlan i Abaco Tikulh innlo hna |
Hi bantuk thlichia hna hi, Lairam ah um ve sehlaw cu, kan tuar kho bak lai lo. Hakha voikhatte a cimhmi hmanh kan celh lo i, hi bantuk Hurricane nih kum chiar te a tlawm le tam a hranhmi hna ruah ahcun, hi ram hrawng minung cu zaangfak taktak an si ko. Cucaah hmun kip um Laimi zong nih $10-20 te in Red Cross in maw, a dangdang in maw hlut khawh cio ahcun a tha tuk ding a si.
Bahamas hi zeitluk in dah rawhralnak an tuar timi a tanglei hmanthlak ah zoh ahcun fiang tein hmuh khawh a si. Minung a thimi hmanh hi an tlawm deuh lehlam. An innlo rawhral ning hi a fak taktak. Bahamas mi hna caahcun, chim khawhlomi sunghbaunak le harsatnak a si ko. An caahcun vawlei caan dongh bantuk a si!
 |
| Bahamas innlo Hurricane nih a hrawhmi |
 |
| Parking ah motor zong rili tii nih hi tin a phum hna |
 |
| A niam tuk caah innlo tha zong an him hlei lo |
 |
| Dorian hurricane hi a fah tuk caah inn lo a hman dih hna |
 |
| Innlo thatha zong tii nih a phum dih ngawt hna |
 |
| Inn thatha kha hnawmpawn bantuk ah a ser hna |
Dorian kalnak lam paoh cu a himmi an um lo. A hrawh dih ko hna
|
Donghnak Sunghbaumi A cunglei capar Dorian kong ka rak tial lio ahcun minung thimi an rak thei thlu rih lo. International Medical Corps nih September 30, 2019 ah an chuahmi ca ahcun minung 56 an thi i, 600 hi cu an tlau. A tu ni tiang hmuh khawhlo an si rih an ti. KCC timi kokek rawhralnak lei kongkau Insurance company nih September 5, 2019 an tuaknak ahcun, Bahamas ram chung ummi tikulh lian bik hna-New Province ah 1 billion; Bahamas ah 2 billion le Abaco ah 4 billion sunghnak a chuak ti a si. UBS Group AG company tuaknak ahcun, insurance nih an sunghmi hi $10 billion a si te lai tiah an ti. Bank nih an rak tuaktan chungnak ahcun billion 25 man tluk rawhnak a chuahpi lai ti a si. |
Zohchihmi ca:
Total Losses in Bahamas from Hurricane Dorian Estimated at $7 billion
https://www.insurancejournal.com/news/international/2019/09/05/538980.htm
Tuesday, August 27, 2019
Cuap Cancer A Chuahtertu Thil Hna
Cuap cancer timi cu Mirang nih "Lung cancer" tiah an ti. Cuap cancer hi, minung nih an ngeih ngaingaimi cancer pakhat a si. USA lawng ah hin, a tu lio ah cuap cancer ngeimi 541,000 fai an si. 2018 lawng ah cuap cancer a ngei tharmi 234,030 an i chap ti a si. Cucaah USA ah hin, cuap cancer hi cancer dihlak i 13% a si an ti. A tam kho taktak.
US ka phak hnu ah, Laimi hi cancer in a thimi asiloah cancer zawtnak ka ngei a timi an tlawm ti lo. Lai Tlang zongah cancer zawtnak in a zaw le a thi timi hi an tam chin lengmang. Hlanlio ah Lairam ah cancer hi a um lo bantuk in kan rak ruah nain, nai cikua cun an tam ngaingai. Cucaah mah nih ralrin khawh ding tete hi cu a rak um ve caah, cuap cancer ngeihlonak ding caah, hrial ding ummi tete cu hrial a herh.
Ka ruah tawnmi cu, Lai Tlang ah cancer a rak tlawm bia maw a si? Asiloah cancer zawtnak kan ngeih kan rak theih lo bia tu dah a si deuh hnga timi ka ruat tawn. Hlan ahcun, Laimi hi hi, fimnak le thiamnak ah kan rak thangcho lo. Chan hnulei ah kan rak i thlai tuk tik ah, kan damlo ahcun, khuachia hnamrung, innhmun, tibual le lo tuktak hi kan rak puh deuh tawn. Cucu kan thancho lo caah a rak si.
USA kan phak hnu ah, Laimi cancer zawmi le thimi tuak tikah kan tam ngaingai ko. Miphun dang tluk in cancer ngeimi kan rak tam ve ko timi hi, hmuh khawh a si. A cheu cu kum upat hnu ngeimi zong an um i, a cheu cu ngakchia kum 3-10 kar zong a ngeimi an um ve hna. Cancer hi phun tam tuk a um i, zeiruang set ah dah a ngeihnak a si timi hi a ruang theih thlu viar awk a rak har ngai.
Nihin ni ah USA le vawleicung ram kip ah an ngeihbikmi cancer pakhat cu, "cuap cancer" hi a si. Cuap cancer hi tambik a chuahnak a ruang (5) hna cu, a tanglei bantuk ruangah a si:
1. Cakuak le khuahsi in sermi thil
Cuap cancer tambik cu cakuak asiloah khuahsi in sermi zukhmawm pawl in tambik a chuak ti a si. Europe le America hi cakuak an rak zu taktak. Cucaah cuap cancer ngeimi an tam ngai. Cakuak zuk lem lo zongah, cakuak zumi kuakkhu dawp ahcun cancer ngeih khawh a si ve ko tiah mifimmi nih an ti. Cakuak chung ah hin, cancer chuahter khotu dat phun 70 hi an i tel. Cakuak zuk tikah, cu hna cu a tlawm le tam dolh chih an si. Kum a raoh tikah cancer a chuahpi bak ko tiah an ruah.
2. Cikawr In
Cancer hi cikawr in a kal kho. Cikawr in a kalmi a si ahcun, cakuak zuk pek, zuklo pek ah, an ngei thiamthiam ko. Nulepa kha, cuap cancer ngeimi an si ahcun fale caah cuap cancer ngeihnak a lam tampi a u cia cang. Cucaah nulepa cuap cancer ngeimi cu, fale nih ralrin taktak a herh. Cancer hrik um maw um lo timi check lengmang ah a tha.
3. Thli Hnawmtam Dawp Ruangah
Cuap hi nunnak a ngeimi vialte caah thli luhchuahnak kong tuanvo latu a si. Thlitu hnomh ruang le meikhu tam tuk dawp lengmang ahcun cancer zawtnak hi a chuak kho. WHO tuaknak ah kum khat ah minung 5,000,000 renglo lengmang nih, thli hnomh ruang le vawleicung ah a chiami dat tampi dawp ruangah cuap cancer a tam chin lengmang ti a si. Cucaah thli thiantertu thingkung cin le thlihnawmhnak hrial hi a herh.
4. Radio Active
Radon timi thlitu lakah thli hnawmtam dawp ruangah cuap cancer hi an ngei duh ngai. Hi Radon dat tambik umnak cu, nuclear dat in mei vannak, vawleitang thilchuak cotu pawl le vawlei chung riantuanmi pawl nih an ngei khun.
US ka phak hnu ah, Laimi hi cancer in a thimi asiloah cancer zawtnak ka ngei a timi an tlawm ti lo. Lai Tlang zongah cancer zawtnak in a zaw le a thi timi hi an tam chin lengmang. Hlanlio ah Lairam ah cancer hi a um lo bantuk in kan rak ruah nain, nai cikua cun an tam ngaingai. Cucaah mah nih ralrin khawh ding tete hi cu a rak um ve caah, cuap cancer ngeihlonak ding caah, hrial ding ummi tete cu hrial a herh.
Ka ruah tawnmi cu, Lai Tlang ah cancer a rak tlawm bia maw a si? Asiloah cancer zawtnak kan ngeih kan rak theih lo bia tu dah a si deuh hnga timi ka ruat tawn. Hlan ahcun, Laimi hi hi, fimnak le thiamnak ah kan rak thangcho lo. Chan hnulei ah kan rak i thlai tuk tik ah, kan damlo ahcun, khuachia hnamrung, innhmun, tibual le lo tuktak hi kan rak puh deuh tawn. Cucu kan thancho lo caah a rak si.
 |
| R-A dammi cuap le L-a zawmi cuap |
USA kan phak hnu ah, Laimi cancer zawmi le thimi tuak tikah kan tam ngaingai ko. Miphun dang tluk in cancer ngeimi kan rak tam ve ko timi hi, hmuh khawh a si. A cheu cu kum upat hnu ngeimi zong an um i, a cheu cu ngakchia kum 3-10 kar zong a ngeimi an um ve hna. Cancer hi phun tam tuk a um i, zeiruang set ah dah a ngeihnak a si timi hi a ruang theih thlu viar awk a rak har ngai.
Nihin ni ah USA le vawleicung ram kip ah an ngeihbikmi cancer pakhat cu, "cuap cancer" hi a si. Cuap cancer hi tambik a chuahnak a ruang (5) hna cu, a tanglei bantuk ruangah a si:
1. Cakuak le khuahsi in sermi thil
Cuap cancer tambik cu cakuak asiloah khuahsi in sermi zukhmawm pawl in tambik a chuak ti a si. Europe le America hi cakuak an rak zu taktak. Cucaah cuap cancer ngeimi an tam ngai. Cakuak zuk lem lo zongah, cakuak zumi kuakkhu dawp ahcun cancer ngeih khawh a si ve ko tiah mifimmi nih an ti. Cakuak chung ah hin, cancer chuahter khotu dat phun 70 hi an i tel. Cakuak zuk tikah, cu hna cu a tlawm le tam dolh chih an si. Kum a raoh tikah cancer a chuahpi bak ko tiah an ruah.
2. Cikawr In
Cancer hi cikawr in a kal kho. Cikawr in a kalmi a si ahcun, cakuak zuk pek, zuklo pek ah, an ngei thiamthiam ko. Nulepa kha, cuap cancer ngeimi an si ahcun fale caah cuap cancer ngeihnak a lam tampi a u cia cang. Cucaah nulepa cuap cancer ngeimi cu, fale nih ralrin taktak a herh. Cancer hrik um maw um lo timi check lengmang ah a tha.
3. Thli Hnawmtam Dawp Ruangah
Cuap hi nunnak a ngeimi vialte caah thli luhchuahnak kong tuanvo latu a si. Thlitu hnomh ruang le meikhu tam tuk dawp lengmang ahcun cancer zawtnak hi a chuak kho. WHO tuaknak ah kum khat ah minung 5,000,000 renglo lengmang nih, thli hnomh ruang le vawleicung ah a chiami dat tampi dawp ruangah cuap cancer a tam chin lengmang ti a si. Cucaah thli thiantertu thingkung cin le thlihnawmhnak hrial hi a herh.
4. Radio Active
Radon timi thlitu lakah thli hnawmtam dawp ruangah cuap cancer hi an ngei duh ngai. Hi Radon dat tambik umnak cu, nuclear dat in mei vannak, vawleitang thilchuak cotu pawl le vawlei chung riantuanmi pawl nih an ngei khun.
Monday, August 26, 2019
Amazon Ruah Tupi Kangmi
Amazon ruah tupi hi, vawleicung ah a lian bik, a chah bik, hmawng bikmi, thingram phun a tam bik le saram phun a tam bikmi ruah tupi a si. Ruah tupi hi 1.7 billion acres a kaumi a si. Amazon ruah tupi hi a tar ngaingai cang i, kum million 55 a um cang ti a si. A thingkung hi an lian, an sang i an tar taktak. Thingram phun hi rel cawk lo ngacha in a um. Hi ruah tupi hi Brazil le Peru ah tam bik a um i, Peru ramchung hi a tha deuh khun.
A tupi a that tuk caah le a kauh tuk caah ka vawleicung khuacaan hi Amazon tupi nih a remh khawh ko lai ti tiang in timi a rak si. Ruah tambik a surtertu le thli a thianter biktu tupi a si caah, mifim mi hna nih an uar tuk i, "Vawleipumpi Cuap" tiah an ti phanh. A ruang cu "Cuap" cu thli a thiantertu a si caah a si. A cheu nih cun, "Amazon ruah tupi hi, Pathian pekmi laksawng ngan bik pakhat a si" tiah an ti.
Cu tluk in bochanmi le uarmi ruah tupi cu a tu a kang cuahmah cang. Hmih khawh zong a si rih lo. Area zei tluk kau dah a kangh cang ti an thei kho lo. UNO hruaitu le pawngkam a vengmi scientist pawl cu an ngaih a chia taktak.
Hi Amazon tupi a rawh deuh paoh ahcun, ruah a tlawm deuh chin lengmang lai i, ni a lin chin lengmang lai. Vawleicung hmun kip ah thli thiang (Oxygen) a zor hrimhrim lai ti a si. Oxygen a zor ahcun minung cuap le ngandamnak a zor lai ti a si.
Hi Amazon ruah tupi kangmi kong ah UNO thawk in milar pawl in Pope tiang an lungre a thei. Pope hmanh nih a ukmi hna Catholic vialte thlacamnak ngeih ding in a nawl hna. Milar (celebrity) tampi le company tampi nih Amazon mei hmihnak ah tangka tam taktak an hlut cang. USA nih mei hmittu vanlawng (tanker) zong an kuat i, mei hmih an bawmh hna. Tupi a chah tuk caah le meikang a fah tuk caah, an hmit kho taktak rih lo.
Amazon meikang hi August 25 in aa thawk. Vawleicungmi nih an chimrel hlan in vawleilem (cutuh) in an hmuh hmasat. Brazil President nih tuan deuh ahcun, biapi ah chia lo. A kangmi zeihmanh a si lo ti phun in a chim nain, kan hnu Ningani cun aa phelh kho ti lo i ralkap 44,000 meihmittu ding ah a kuat hna.
Nai i G-7 ram meeting tuahmi hna nih, tu chun (Nikhatni) ah Amazon ruah tupi mei hmihnak le tupi thingram remhnak caah million 20 kan in bawmh hna lai tiah an ti.
Braizil's National Institute for Space Research nih hi meikang hi August 25 an chim hmasat. Cu ni ahcun Braizil ram chung ah mei hi hmun 80,626 a kang i, nikum a tu lio caan nakin 80% a meikang a tam deuh ti a si. Cu chung ah zatceu renglo 42,269 cu Amazon ruah tupi chungah a kang ti a si. Amazon ruah tupi dihlak i 60% hi Brazil ah a um.
Amazon ruah tupi bak hi tluk lawmmam a kanghmi a ruang cu, thingkung an hau tuk caah a si. Lo, dum le saram zuatnak caah an hau tuk pin ah, innlo saknak caah tam tuk an hau. 2000 hnu deuh in Amazon ruah tupi hi a zor tuk i, kum khat ah acre 9,650 killi meng an hau ti a si. 2004-2014 kar ah thingram upadi fak deuh an ser caah thingram a zor ning a van fum deuh. Asinain 2019 chung lawng hmanh ah hin, tupi hi killi meng 3,571 tluk an vah dih ti a si.
Scientist cheukhat tuaknak ah, Amazon ruah tupi nih hin vawleipumpi thlithiang Oxygen dihlak i 20% hi a chuah tiah an ti. The Guardian nih tu nih cun vawleipumpi oxygen 5% a chuah lai tiah an ti. A ruang cu an cintlakmi eidin le ram nih oxygen kha a chuah ve caah a si.
Tupi hi a kauh tuk caah, acre zeizat dah a rawk cang timi hi an tuak kho thlu lo. A buaktlak in tuak tikah 15%-17% cu an hau dih cang i thil pakhat khat caah an thianh dih cang ti a si. Lo tuahtu pawl nih an khangh ruang ah acre 3,000 hrawng cu mei nih tupi a hrawh cang ti a si.
Vawlei khuacaan le thingram tha a pek taktakmi London khua le Paris ahcun Amazon kangmi ruangah lam zulhnak mi tampi nih an ngei. Brazil ram khua tam nawn ah, cozah an daithlanmi ruangah lamzulhnak in duhlonak an langhter ve.
Amazon ruah tupi kanghnak hi, minung ruangah aa thawkmi cu a si ko nain, pakhat cu vawleipumpi a lum chin lengmangmi nih a kangh a zualter tiah an ti. Hi Amazon a kangmi ruangah, Brazil le Peru ram hrawnghrang cu thli a hnawm taktak i, minung ngandamnak ca zong ah tih a nung ngaingai ti a si. Innlo a kanghmi le dumhau a kanghmi zong a tam ngai cang. Ramtang thil nung hrimhrim cu tam tuk a thah cang hna. Meikhu a tam tuk caah minung nih thli hrimhrim hi dawp khawh a si lo an ti.
Scientist pawl an thin a phan ngaimi cu hihi a si. Amazon tupi hi a kangh ning a fum ngai. Nikhat ah pe 1,000 tluk hrawnglawng hi mei a kal kho ti a si. A ruang cu thinghram, hnahchawl le thingnge kha huamsam tuk in sau tuk an kang. Cucaah thingkung kha a hram tiang in a kangh i, hi hnu kum vui lei le vui chin lei ah, thingkung thi dingmi mi hi, billion tam tuk a si lai ti a si. Cucaah Amazon tupi hi, a hlan bantuk sinak ding ahcun kum tampi a rau lai an ti.
Cucaah Amazon meikangmi nih, cozah le mipi caah sungahnak tampi a chuah pin ah, minung damlonak le minung tampi lungrawknak a chuahpi i, sianginn le vawleicung hmun kip ah tu chun ah a kong chim bikmi cu Amazon ruah tupi kangmi kong a si tiah an ti. Hi tupi kangmi nih, vawileipumpi caah chim cawklomi sunghnak a chuahpi tiah ti a si.
-------------------------------------
A tupi a that tuk caah le a kauh tuk caah ka vawleicung khuacaan hi Amazon tupi nih a remh khawh ko lai ti tiang in timi a rak si. Ruah tambik a surtertu le thli a thianter biktu tupi a si caah, mifim mi hna nih an uar tuk i, "Vawleipumpi Cuap" tiah an ti phanh. A ruang cu "Cuap" cu thli a thiantertu a si caah a si. A cheu nih cun, "Amazon ruah tupi hi, Pathian pekmi laksawng ngan bik pakhat a si" tiah an ti.
 |
| "Vawleipumpi cuap" timi Amazon ruah tupii le Amazon Tivapi |
Cu tluk in bochanmi le uarmi ruah tupi cu a tu a kang cuahmah cang. Hmih khawh zong a si rih lo. Area zei tluk kau dah a kangh cang ti an thei kho lo. UNO hruaitu le pawngkam a vengmi scientist pawl cu an ngaih a chia taktak.
Hi Amazon tupi a rawh deuh paoh ahcun, ruah a tlawm deuh chin lengmang lai i, ni a lin chin lengmang lai. Vawleicung hmun kip ah thli thiang (Oxygen) a zor hrimhrim lai ti a si. Oxygen a zor ahcun minung cuap le ngandamnak a zor lai ti a si.
Hi Amazon ruah tupi kangmi kong ah UNO thawk in milar pawl in Pope tiang an lungre a thei. Pope hmanh nih a ukmi hna Catholic vialte thlacamnak ngeih ding in a nawl hna. Milar (celebrity) tampi le company tampi nih Amazon mei hmihnak ah tangka tam taktak an hlut cang. USA nih mei hmittu vanlawng (tanker) zong an kuat i, mei hmih an bawmh hna. Tupi a chah tuk caah le meikang a fah tuk caah, an hmit kho taktak rih lo.
 |
| Amazon ruah tupi |
Amazon meikang hi August 25 in aa thawk. Vawleicungmi nih an chimrel hlan in vawleilem (cutuh) in an hmuh hmasat. Brazil President nih tuan deuh ahcun, biapi ah chia lo. A kangmi zeihmanh a si lo ti phun in a chim nain, kan hnu Ningani cun aa phelh kho ti lo i ralkap 44,000 meihmittu ding ah a kuat hna.
Nai i G-7 ram meeting tuahmi hna nih, tu chun (Nikhatni) ah Amazon ruah tupi mei hmihnak le tupi thingram remhnak caah million 20 kan in bawmh hna lai tiah an ti.
Braizil's National Institute for Space Research nih hi meikang hi August 25 an chim hmasat. Cu ni ahcun Braizil ram chung ah mei hi hmun 80,626 a kang i, nikum a tu lio caan nakin 80% a meikang a tam deuh ti a si. Cu chung ah zatceu renglo 42,269 cu Amazon ruah tupi chungah a kang ti a si. Amazon ruah tupi dihlak i 60% hi Brazil ah a um.
Amazon ruah tupi bak hi tluk lawmmam a kanghmi a ruang cu, thingkung an hau tuk caah a si. Lo, dum le saram zuatnak caah an hau tuk pin ah, innlo saknak caah tam tuk an hau. 2000 hnu deuh in Amazon ruah tupi hi a zor tuk i, kum khat ah acre 9,650 killi meng an hau ti a si. 2004-2014 kar ah thingram upadi fak deuh an ser caah thingram a zor ning a van fum deuh. Asinain 2019 chung lawng hmanh ah hin, tupi hi killi meng 3,571 tluk an vah dih ti a si.
 |
| Amazon meikangmi meikhu |
Tupi hi a kauh tuk caah, acre zeizat dah a rawk cang timi hi an tuak kho thlu lo. A buaktlak in tuak tikah 15%-17% cu an hau dih cang i thil pakhat khat caah an thianh dih cang ti a si. Lo tuahtu pawl nih an khangh ruang ah acre 3,000 hrawng cu mei nih tupi a hrawh cang ti a si.
Vawlei khuacaan le thingram tha a pek taktakmi London khua le Paris ahcun Amazon kangmi ruangah lam zulhnak mi tampi nih an ngei. Brazil ram khua tam nawn ah, cozah an daithlanmi ruangah lamzulhnak in duhlonak an langhter ve.
 |
| Amazon tupi meikang |
Amazon ruah tupi kanghnak hi, minung ruangah aa thawkmi cu a si ko nain, pakhat cu vawleipumpi a lum chin lengmangmi nih a kangh a zualter tiah an ti. Hi Amazon a kangmi ruangah, Brazil le Peru ram hrawnghrang cu thli a hnawm taktak i, minung ngandamnak ca zong ah tih a nung ngaingai ti a si. Innlo a kanghmi le dumhau a kanghmi zong a tam ngai cang. Ramtang thil nung hrimhrim cu tam tuk a thah cang hna. Meikhu a tam tuk caah minung nih thli hrimhrim hi dawp khawh a si lo an ti.
Scientist pawl an thin a phan ngaimi cu hihi a si. Amazon tupi hi a kangh ning a fum ngai. Nikhat ah pe 1,000 tluk hrawnglawng hi mei a kal kho ti a si. A ruang cu thinghram, hnahchawl le thingnge kha huamsam tuk in sau tuk an kang. Cucaah thingkung kha a hram tiang in a kangh i, hi hnu kum vui lei le vui chin lei ah, thingkung thi dingmi mi hi, billion tam tuk a si lai ti a si. Cucaah Amazon tupi hi, a hlan bantuk sinak ding ahcun kum tampi a rau lai an ti.
Cucaah Amazon meikangmi nih, cozah le mipi caah sungahnak tampi a chuah pin ah, minung damlonak le minung tampi lungrawknak a chuahpi i, sianginn le vawleicung hmun kip ah tu chun ah a kong chim bikmi cu Amazon ruah tupi kangmi kong a si tiah an ti. Hi tupi kangmi nih, vawileipumpi caah chim cawklomi sunghnak a chuahpi tiah ti a si.
 |
| Brazil ram Amazon tupi kang lio mi |
-------------------------------------
Monday, August 19, 2019
Rilpi Cancer Damter Khotu Piat le Daidim
Nihin ni vawlei cung minung ngeihmi cancer hma zawtnak hi zoh tik ah, minung tambik nih an ngeihmi cancer pakhat cu "rilpi cancer" a si. Cucu Mirang nih "colon" cancer tiah an ti. Rilpi timi cu, rilte le tawl (rectum) karlak i a ummi ril a lianmi khi a si. Nihin ni ah, vawleicung hmun zakip ah rilpi cancer hi a karh ngaingai.
Hi damlonak hi, kum 50 cung a simi pa ah a tam khun ti a si. Cucaah USA ahcun kum 50 tlin bak in, rilpi cancer na ngei maw ngeilo timi hniksaknak "colonoscopy" timi hi an tuah tawn hna. A tu chan ahcun, kum 50 na no deuh minung zong nih tam ngai an ngeih cang caah kum 45 kuakap cun hniksak le i zoh ah a tha tiah ti a si cang.
Rilpi cu kan eimi rawl a chiami, "ek" ah a chuak dingmi an i khawnnak le dilnak hmun a si. Cucaah ril hi thiang tein chiah a herh. Ek hi nem tein umter ah tha. Culo ahcun chung a hnomh i, pawngkal ning a hman lo ahcun rilpi hi a hnawm kho taktak. Cucaah rilpi cancer zong hi, tawl he aa naihnak bik hmun ah hin, zatuak ah 50% cu a chuak ti a si. A dang ahcun 20%-5% an chuak i, tawl kam hi tam bik a chuahnak a si an ti. Cucaah tirawl ei tik ah, chung a thianter kho tu rawl ei le tii tampi din a herh.
Rilpi cancer a chuahtertu bik thil cu, "Sa tam tuk ei ruang, zudin le khuahsi in sermi cakuak zuknak ruang ah a si" an ti. Khuahsi in sermi thil ah hin, "sadah, khaini, raja a dang khuahsi in sermi thilri paohpaoh kha an i tel."
Rilpi cancer hi tih a nun khunnak cu, tuan ah theih a har. Cancer a dot san ngai hnu lawng ah minung nih fah an theih tik ah, an theih tik ahcun damh a har ngai cang. Rilpi cancer nih a chuahpimi damlonak cu, hi bantuk in an si:
*Chungthlet
*Chungfer
*Ek ah thi a um
*An tha a baa
*An rihnak a zor
*An paw a fak. Paw nuamlo in an um peng
*An pawpi a khim i an cik-irh
*Pawngkal ning a hman kho lo
Hi viale damlonak hi kan taksa ah a um ahcun, rilpi cancer a si kho timi kha ruah ding le ralrin ding le chek ding a si. Rilpi cancer cu ngeih hnu ahcun, si le dinei lawng in thlawp khawh a si i, a em in em awk a har ngai. Cucaah ah i cik piak le hlot hi tam bik an tuahmi a si. Tih a nung tukmi cancer a si caah, a chuahter khotu tiah an ruahmi dinei hna hi, hrial ah a thami a si.
Tuluk ram mifim nih an hlathlainak pakhat ahcun, daidim le piat le piathnah tibantuk hman tein nifatin te ei ahcun, rilpi cancer hi tampi a zorter khawh tiah an ti. Daidim le piat ah aa telmi dat pawl hna nih hin, cancer thisen pawl kha an tei khawh ti a si. An hlathlainak ah, piat hman tein einak nih cancer hi 79% a zorter khawh tiah an ti.
Piat hi phun (5) a um. Cu lak zong ah piat a senmi hi a tha khun tiah an ti. Daidim zong hi piat ci phun cu a si ve thiamthiam. Pathian nih in, kokek thingram le vawlei chuakmi thil in, damnak hi a rak chiah ve ko. Minung nih kan theih le theih lo lawng hi a rak si.
Hi Tuluk ram i thil an hlathlainak ah hin, minung 800 kha a bubu in an then hna i, kum hnih chung an hlathlai hnu ah an hmuhmi a si. Minung 800 cu Group A le Group B ah an then hna. Group A kha nifatin te rawl an ei tik ah, piat kha hman tein an pek peng hna. Group B kha tlawm te lawng an pek hna. Kum hnih hnu ah an hmuhmi cu, Group B minung kha rilpi cancer ngeihnak ding ah a lam tam deuhpi a um ti a si.
Dr. Zhi Li nih, "Daidim le piat phunphai eidin nih rilpi cancer hi a zorter deuh hrimhrim ko. Kam ah hin, rilpi cancer hi a tam ngaingai caah, hi thil kan hmuhmi nih mi thinlung a thawhter ngaingai" tiah a ti.
Piat ei tik zong ah, kio le reu timi phun silo in, a hringmi nih hin cancer ngeihnak ding hi a zorter deuh" tiah hlan ah an rak hmuh cang. Cucaah a chumh in ei lo in, a hring ei hi thapek ding a si. Zeicatiah daidim le piat hi an chumhchuan tik ahcun, a chung ummi dat 30% cu a zor ti a si.
Piat he an ci aa lomi, daidim nih hin sam zong hi a thatter khawh i, tohkuai le kitlaih zong hi a kham khawh deuh ti a si. Daidim phawmhphawmh i dip tein nifatin ei ahcun "senten" te hna zong a damh khawh tiah an ti.
Cucaah rilpi cancer ngeihlonak ding caah hi, cancer a chuahter khotu eidin paohpoah hrial le nifatin nunnak ah daidim le piat hring ei hi thapek ding a si. Riantuannak ahcun zapi lak a si caah ei ding ahcun a nam deuh caah, zanriah tibantuk mah chungkhar lawng umnak ah ei hi a tha deuh ding a si.
-----------------------------
Hi damlonak hi, kum 50 cung a simi pa ah a tam khun ti a si. Cucaah USA ahcun kum 50 tlin bak in, rilpi cancer na ngei maw ngeilo timi hniksaknak "colonoscopy" timi hi an tuah tawn hna. A tu chan ahcun, kum 50 na no deuh minung zong nih tam ngai an ngeih cang caah kum 45 kuakap cun hniksak le i zoh ah a tha tiah ti a si cang.
Rilpi cu kan eimi rawl a chiami, "ek" ah a chuak dingmi an i khawnnak le dilnak hmun a si. Cucaah ril hi thiang tein chiah a herh. Ek hi nem tein umter ah tha. Culo ahcun chung a hnomh i, pawngkal ning a hman lo ahcun rilpi hi a hnawm kho taktak. Cucaah rilpi cancer zong hi, tawl he aa naihnak bik hmun ah hin, zatuak ah 50% cu a chuak ti a si. A dang ahcun 20%-5% an chuak i, tawl kam hi tam bik a chuahnak a si an ti. Cucaah tirawl ei tik ah, chung a thianter kho tu rawl ei le tii tampi din a herh.
Rilpi cancer a chuahtertu bik thil cu, "Sa tam tuk ei ruang, zudin le khuahsi in sermi cakuak zuknak ruang ah a si" an ti. Khuahsi in sermi thil ah hin, "sadah, khaini, raja a dang khuahsi in sermi thilri paohpaoh kha an i tel."
Rilpi cancer hi tih a nun khunnak cu, tuan ah theih a har. Cancer a dot san ngai hnu lawng ah minung nih fah an theih tik ah, an theih tik ahcun damh a har ngai cang. Rilpi cancer nih a chuahpimi damlonak cu, hi bantuk in an si:
*Chungthlet
*Chungfer
*Ek ah thi a um
*An tha a baa
*An rihnak a zor
*An paw a fak. Paw nuamlo in an um peng
*An pawpi a khim i an cik-irh
*Pawngkal ning a hman kho lo
Hi viale damlonak hi kan taksa ah a um ahcun, rilpi cancer a si kho timi kha ruah ding le ralrin ding le chek ding a si. Rilpi cancer cu ngeih hnu ahcun, si le dinei lawng in thlawp khawh a si i, a em in em awk a har ngai. Cucaah ah i cik piak le hlot hi tam bik an tuahmi a si. Tih a nung tukmi cancer a si caah, a chuahter khotu tiah an ruahmi dinei hna hi, hrial ah a thami a si.
 |
| Rilpi cancer hma (Credit: www.pinterest.com) |
Piat hi phun (5) a um. Cu lak zong ah piat a senmi hi a tha khun tiah an ti. Daidim zong hi piat ci phun cu a si ve thiamthiam. Pathian nih in, kokek thingram le vawlei chuakmi thil in, damnak hi a rak chiah ve ko. Minung nih kan theih le theih lo lawng hi a rak si.
Hi Tuluk ram i thil an hlathlainak ah hin, minung 800 kha a bubu in an then hna i, kum hnih chung an hlathlai hnu ah an hmuhmi a si. Minung 800 cu Group A le Group B ah an then hna. Group A kha nifatin te rawl an ei tik ah, piat kha hman tein an pek peng hna. Group B kha tlawm te lawng an pek hna. Kum hnih hnu ah an hmuhmi cu, Group B minung kha rilpi cancer ngeihnak ding ah a lam tam deuhpi a um ti a si.
Dr. Zhi Li nih, "Daidim le piat phunphai eidin nih rilpi cancer hi a zorter deuh hrimhrim ko. Kam ah hin, rilpi cancer hi a tam ngaingai caah, hi thil kan hmuhmi nih mi thinlung a thawhter ngaingai" tiah a ti.
 |
| Rilpi cancer damter khotu piat le daidim phunphun (Ref. eattodefeat.org) |
Piat ei tik zong ah, kio le reu timi phun silo in, a hringmi nih hin cancer ngeihnak ding hi a zorter deuh" tiah hlan ah an rak hmuh cang. Cucaah a chumh in ei lo in, a hring ei hi thapek ding a si. Zeicatiah daidim le piat hi an chumhchuan tik ahcun, a chung ummi dat 30% cu a zor ti a si.
Piat he an ci aa lomi, daidim nih hin sam zong hi a thatter khawh i, tohkuai le kitlaih zong hi a kham khawh deuh ti a si. Daidim phawmhphawmh i dip tein nifatin ei ahcun "senten" te hna zong a damh khawh tiah an ti.
Cucaah rilpi cancer ngeihlonak ding caah hi, cancer a chuahter khotu eidin paohpoah hrial le nifatin nunnak ah daidim le piat hring ei hi thapek ding a si. Riantuannak ahcun zapi lak a si caah ei ding ahcun a nam deuh caah, zanriah tibantuk mah chungkhar lawng umnak ah ei hi a tha deuh ding a si.
-----------------------------
Thursday, August 8, 2019
Riley Children's Hospital Ah Zarh Khat Chung
Tu zan cu zinglei 2:34 Am a si cang. Ka fapa Gabriel Lian te cu dai tein aa hngilh ko. Khua zaza ka ruat I ka lung aa lawmh tuk ah ka hngilh kho lo. Cucaah ka fapa nunnak a khamhtu Riley Hospital for Children timi I kan hmuhtonmi tete tlawmte ka van tial.
Riley Sizung hi a min lawng ka rak theih bal. Ka phan bal lo. Hi sizung ah ka fale an kai te lai timi cu minung sinak in ka rak ruat bal lo. Sihmanhsehlaw, ka nupi le fale July 30 ah accident an ton caah, kan fapa pahnih-Elisha Velngeih Lian le Gabrieal Veltha Lian cu helicopter in an rak zuanpi hna I, July 30 zan 7 tluk ah Emergency Room ka rak phan. Cucu Riley Sizung a voikhatnak ka phanh a si.
Riley sizung hi USA ramchung ngakchia sizung ah lianh ah paruknak (6th) a si. Mizaw ihkhun 379 a um. Riley Main campus ah 280 a um i, Riley Hospital for Chilren at Methodist Hospital ah ah 99 a um. Riley ah hin, kum fatin mizaw 17,868 kuakap a chung ah an rak i thlawp. A leng in 304,790 an rak i thlawp.
Sizung riantuantu (Staff) hi 373 an um i, rian phunphun tlaimi full-time tuanmi 1,943 an um. Cu dirhmun zoh ah, Riley hi Indianapolis khua caah tangka tampi a luhtertu sizung a si lai timi zong a fiang ko.
Riley timi hi Indiana i, catialthiam James Whitcomb Riley min zulh in auhmi a si. Amah cu catial thiam ngaingaimi a si caah, "Ngakchia biazai-tialtu" (Children's poet) tiah an rak ti. Cu pa cu 1916 ah a rak thi cang.
Riley Hospital hi pali ah aa komhmi an si. Clarian Health le Indiana University of Medicine he zong an i tlai. Riley nih hin hmun 30 ah mizaw zohnak an ngei i, hmun 16 ah special zawtnak zohnak an ngei.
U.S.News & World Reports i, USA i ngakchia sizung tha bik timi ah, Riley hi Urology (zun) lei ah that ah pathumnak an pek; zumthlum lei ah pahleihnihnak ah an chiah; hrawm le cuap lei ah 14 nak ah an chiah; chungril lei ah 18 nak ah an chiah; tluak le lu lei ah 27th nak ah an chiah. Cu tluk cun sizung tha a rak si.
Kan fale zong accident an ton lio caah, hi bantuk sizung tha ah an rak kuat hna caah ka lawm taktak. Indianapolis Laimi nih an kan timi cu, "Riley an phan cang le an thi ti lai lo. Riley cu an thiam taktak ti a si ko" tiah an kan ti. Zan 9 sizung kan riah chung ah thil sining ka zoh lengmang ah, sizung tha a rak si timi hmuh khawh a si.
An nurse le doctor te an michonhbiak a that tuk ning cu khuaruahhar a si. An mizaw zoh a tuan tuk fawn. Ka dang ahcun mizaw an zoh i, zinglei 9:00 Am hnu deuh a si tawn i, an nih cu 6:30 Am ah kan zoh tawn. Mit a kuh ning hi chim awk thalo a si. "Ziah mah tluk tuan in a kan zoh?" tiah nurse ka hal i, surgeon pawl hi an phazo lo tuk. An i manh lo tuk caah asi tiah a ka ti.
Pathian nih hi ka sizung ah lam a kan hruai i, ka fale zong pahnih dam tein an thlawp hna caah, Pathian cungah ka lawm. A zohkhenhtu vialte Doctors le nurse te cungah ka lawm. Eidin pe tu in, inn thiantu dihlak cungah ka lawm. Hi sizung kan um chung ah a rak kan zohtu, Indianapolis khuami hna le lamhlat in a rak kan zohmi vialte cungah ka lawm. Pathian nih thluachuah pe cio ko hna seh.
Sizung kan rat lei ahcun, ngaihchiatnak, lungretheihnak le khingrihnak phun zakip he kan ra nain, Gabriel le a nu le a u le dam tein an um caah, lunglawmhnak he a tlung ding kan si. Ka lawmh tuk ah a ih zong ka it kho lo i, hi ca hi, Gabriel room E9229 in ka tialmi a si.
Hi Riley Hospital ah zan (9) kan riahmi hi, ka nunchung ka philh kho ti lai lo. Ngaihchiatnak a si ko nain, kan dam caah lung aa lawm tuk i, kan room E9229 hi "Kan Inn" bantuk ah ka ruah. Chuahtak lai hi sian a um ti lo. Zeicatiah kan pafa tein le kan nupa farual in kan thutdir tinak le tirawl kan eidin tinak a si caah a si. Kan nunchung ah philh khawh ti lo dingmi "Room" pakhat a si.
Riley Hospital kan um chng ah, kan hmuhtonmi tete hnu ah kan peh than te lai. Hi ca hi, sizung kan chuah lai zan ah, philhlonak ah ka tialmi a si. A tanglei ah hmanthlak le Riley Sizung ah thil phun dang tete ka tonmi kan peh than te lai.
 |
| Riley Sizung Nitlaklei luhnak |
 |
| Gabriel Room E9229 in thlakmi Indianapolis khua |
 |
| Riley Sizung dot 9 nak in thlakmi Indianapolis khualai inn sang pawl |
 |
| Kan chuah lai zanlei sang ah kan chungkhar in Rm E9229 le E9230 hmai ah |
Kan pafarual in a hnu bik philhlonak hmanthlak
|
Riley sizung inncung i helicopter tumnak
|
 |
| Dot kua nak "Lift" A nu le a u le lawi an i timh i kan thlah lio hna |
 |
| Kan chuah lai zanlei ah Gabriel lente celhnak room ah aa celh lio |
 |
| Kan tum lai zan philhlonak hmanthlak |
 |
| Tum lai zan a hnu bik zanriah kan ei ti lio (E9229 ah) |
 |
| Kan tum lai zan philhlonak hmanthlak |
 |
A nu le an lawi hnu ah Gabriel khua a cuanh lio
Kan peh than te lai. Edit than te lai.
|
Subscribe to:
Posts (Atom)
Hmurhuh Huh Lo Ruangah February Ahcun 500,000 An Thi Kho
Covid-19 zawtnak U.S a phanh ka tein CDC doctors le scientists le NIAID (National Institute of Allergy and Infectious Diseases) director Dr....
-
Jesuh nih "Si dawh lo ngai a simi bia" a rak chimmi pakhat a um. Cucu Thawngtha Cauk (Gospel) ah a ummi silo in, Lamkaltu chung tu... -
Miphunpi tampi cu an miphun le nunphung aa tlakmi hi, an miphun hmelchunh (national symbol) ah an hman tawn hna. Cucu an tiram, an nunphung ...
-
"Thlarau laksawng" timi hi, Mirang nih cun "Gifts of Spirit" tiah an ti. Hihi Paul cawnpiaknak (Pauline's teaching)...
